Home
Home Over ons Workshops Links Reviews GPS info Gastenboek Contact Zoeken
  Fietstocht Gouden Helm vanuit Helden

Volg GPSwalking op Twitter



Korte beschrijving

Op 17 juni 2010 is het precies 100 jaar geleden dat turfgraver Gabriël Smolenaars, in de volksmond Gebbel, in het Zinkske bij Helenaveen een vergulde, zilveren Romeinse helm vond. Behalve deze helm werden ook paardenbelletjes, leerresten van schoenen en een tent, een mantelspeld en 39 koperen munten gevonden.

Deze vondst leidde tot allerlei speculaties en studies over de manier waarop deze voorwerpen in het veen van de Peel terecht zouden zijn gekomen.

De helm is door Gebbel verkocht aan het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Hier is o.a. ook de sierschijf te bewonderen die gevonden is in het veen in de zgn. Belgenhoek in de gemeente Peel en Maas.

De fietstocht voert langs de verschillende plekken in de Peel die in het verhaal over de helm voorkomen en langs belangrijke overblijfselen van de turfindustrie uit de tweede helft van de 19e eeuw en en de eerste helft van de 20ste eeuw. 

Geen GPS?
Dan kunt u hier de papieren routebeschrijving downloaden. Deze beschrijving is ook verkrijgbaar bij de VVV's en bij deze route aangesloten musea. Download de papieren routebeschrijving.


Routebeschrijving

Een GPS fietstocht van 45 km vanuit Helden.
Er zijn geen verkorte versies van van deze fietstocht beschikbaar. Wel is er een WPT en RTE file beschikbaar.

Kijk ook naar de andere fietstochten rond het thema "De gouden helm":

  De kenmerken
  startpunt Streekmuseum t Land van Peel en Maas
  positie Limburg, Nederland. Co√∂rdinaten: N51.343683 E5.941138
  afstanden 45.0 km,
  type Bos/Open landschap/Peel
  begaanbaarheid Goede verharde fietspaden
  scootmobiel Nee
  honden N.v.t.
  horeca Bij start en onderweg
  Datum wandeling 13-09-2010

  Langere beschrijving
 

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDe Peel
De Peel staat bekend als een bijna ondoordringbaar veenmoeras. Die ondoordringbaarheid gold zeker toen het veendek zich over het hele Peelgebied uitstrekte. De veenvorming is tienduizend jaar geleden begonnen en in 320 waren er nog plekken niet door het veenmos overgroeid.

De Peelhelm is in 320 in een veenplas bij een nog niet door het veen overgroeide zandrug terechtgekomen met aan weerszijden levend hoogveen. De rug werd als een begaanbare route gebruikt. Het is daarom niet verwonderlijk dat de helm op die plek in de Peel terecht is gekomen. Het zou nog vele jaren duren voordat de helm helemaal onder het veen verdween.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDuizend jaar geleden zijn de bewoners rondom de Peel begonnen met turfwinning voor eigen gerief. Ze staken de turven als brandstof voor verwarming en koken.

Het veenpakket is verschillend van opbouw door de verschillende planten die het gevormd hebben. Fijnbladige veenmossen hebben het zwartveen opgeleverd en grofbladige het grauwveen. Dat grauwveen was niet geschikt als brandstof.

Het turfsteken brengt vanzelf verborgen Peelschatten aan het daglicht. Zo zouden er in Deurne begin 19de eeuw een Romeins zwaard en gouden schild gevonden zijn.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSEn in 1807 is "mogelijk in Meijel" een gouden schild in de vorm van een halve maan gevonden met daarop hiëroglyfen, tijgers en leeuwen. Dieren die ook op de sierschijf van Helden zijn afgebeeld.

Sinds 1853 werd de Peel bedrijfsmatig ontveend en ontgonnen. De Bossche broers Jan en Nicolaas van de Griendt konden 600 hectaren Peel van de gemeente Deurne kopen.

Voor de afvoer van de turf naar hun steenfabrieken groeven hun werknemers eerst de Helenavaart. De veenkolonie Helenaveen ontstond. Vaart en dorp zijn genoemd naar de vrouw van Jan.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSAl snel ontstond de NV Maatschappij Helenaveen, waarvan Jan de eerste directeur was. Begin jaren tachtig van de 19de eeuw stapten de Van de Griendten uit de Maatschappij om bij de spoorlijn Deurne-Venlo een eigen veenderij te beginnen, de Maatschappij Griendtsveen. Daar ontwikkelde zich de veenkolonie Griendtsveen.

Ook de gemeente Deurne startte een veenbedrijf. Omdat de gemeente geen gebruik mocht maken van de Helenavaart, groef ze het Kanaal van Deurne. De particuliere maatschappijen haalden turfstekers, tuinders en (tabaks)boeren uit Drenthe (de oliekonten), Overijssel, Gelderland en Holland. Velen vestigden zich in Helenaveen en Griendtsveen. Tijdens het hoogseizoen kwamen vanaf 1856 "de Poepen" uit de buurt van Hannover naar de Peel.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSVoor de ontwatering en het turfvervoer werden de wieken of wijken gegraven volgens het drietandsysteem. De hoofdwiek sluit aan op een kanaal en heeft aan weerszijden een parallelle zijwiek. Dit wijkensysteem is nog in het Peellandschap te ontdekken.

Vanaf 1880 wordt het grauwveen bruikbaar. Machinaal is er turfstrooisel van te maken, dat gebruikt kan worden in de vele West-Europese paardenstallen van legers en trammaatschappijen.

Het station "Helenaveen" bij Griendtsveen groeit uit tot een druk overlaadstation. Ook kleinere bedrijven deden aan grauwveenwinning.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSSteegh&Esser had van de gemeente Deurne het grauwveen van een perceel in het Zinkske bij Helenaveen gekocht. Bij het steken vond Gebbel Smolenaars op 17 juni 1910 de Peelhelm. Strijd om de eigendomsrechten ontstond vanwege het verhaal, dat de helm deels in het grauwveen en deels in het zwartveen lag.

Deurne was eigenaar van het zwartveen, Steegh&Esser van het grauwveen. Het Rijksmuseum van Oudheden loste dit op door beiden af te kopen met respectievelijk 1.000 en 800 gulden. Met de 1.200 gulden die Gebbel kreeg, was het museum voor 3.000 gulden de nieuwe eigenaar geworden van de Peelhelm.

Sinds 1982 wordt er in de Peel niet meer verveend. Onbekende historische rijkdommen zullen niet meer gevonden worden. De resterende Mariapeel, Deurnese Peel en Groote Peel zijn prachtige natuurgebieden, waar eenieder van andere rijkdommen kan genieten.


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS01. Streekmuseum 't Land van Peel en Maas
Streekmuseum 't Land van Peel en Maas is een museum waarin het verleden, het heden en de toekomst van onze streek in beeld wordt gebracht.

Het museum vertegenwoordigt de heemkunde verenigingen van Meijel, Maasbree, Baarlo, Kessel, Neer en Helden. De stichting Deportatie oct. 1944, het IVN en de VVV completeren het geheel.

Op een interactieve manier kan de streek zowel heemkundig alsook "natuurlijk" beleefd worden. Een belangrijke plek is ingeruimd rondom het thema "Deportatie" te beleven in een indrukwekkende gedenkkamer. Kijk ook eens op www.museumlandvanpeelenmaas.nl.


02. Wijk Schrames
Het archeologisch onderzoek in de wijk Schrames dat hier heeft plaatsgevonden voorafgaand aan de bouw heeft belangrijke vondsten uit o.a de Romeinse tijd opgeleverd. Hier bevond zich een Romeinse nederzetting. Het is o.a de vindplaats van het godenbeeldje van de Romeinse God Mars.

 

 

 

 

 

 


 


03. Panningen
Panningen wordt in de volksmond ook Kepél genoemd. Een benaming die stamt uit de tijd dat Panningen een bekend bedevaartsoord was, toegewijd aan Onze Lieve Vrouwe van Zeven Smarten..

De oorspronkelijke bedevaartskapel werd in 1930 vervangen door de huidige kerk.

04. Horeca in Panningen
In het centrum van Panningen zijn op diverse plaatsen horecagelegenheden.

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS05. Everloseplein
Het gedenkplein "Everloseplein". Op een drietal gedenkmonumenten worden de gevallenen uit de tweede wereldoorlog herdacht, de mensen die uit onze streek tijdens razzia's werden gedeporteerd en de gesneuvelde piloten van de geallieerden die ons in 1945 bevrijd hebben.

 

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS06. Kwakvors en Scherliet
Twee belangrijke natuurgebieden. Rechts het vogel-en waterrijke gebied de "Kwakvors" en links een oud veenrestant "Het Scherliet" met een bijzondere vegetatie.

Sta even stil bij het informatiebord aan de Scherlietzijde.

 

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS7. Belgenhoek
Vindplaats zilveren Sierschijf van Helden. In het Kesselseveld,werd in 1844 in een turfveld "De zilveren sierschijf van Helden" gevonden. Deze sierschijf is van 100 á 50 jaar voor Chr. en komt hoogstwaarschijnlijk uit Tracië (Roemenië/Bulgarije).

Wat de eigenlijke functie van de schijf is, is niet bekend. Mogelijk sierde hij een schild of het getuig van een paard. Mogelijk diende hij bij de Romeinen als waarzegschijf.


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS08. De voormalige woning van Leo Kluijtmans "Het Vorkmeer".
Hier op het Vorkmeer, woonde Leo Kluytmans, de "ziener van de Peel", die zijn hele leven met de Peelhelm en diens eigenaar is bezig geweest.

Hij heeft enkele ontmoetingen met de Romein gehad. Op en rond de vindplaats van de Peelhelm heeft hij onder andere stenen en pijlpunten gevonden, die zijn visie van een door inlanders vermoorde Romeinse officier ondersteunen.

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS09. Gelderse straat
De Geldersestraat is vernoemd naar de tabakstelers die door de Maatschappij Helenaveen naar de Peel zijn gehaald.

 

 

 


 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS10. Helenavaart
De Helenavaart diende vroeger voor de afwatering van de Peel en voor het vervoeren van de turf.

Helenaveen en de Helenavaart zijn genoemd naar Helena Panis, de vrouw van Jan van de Griendt, directeur van de Veenderij de Maatschappij Helenaveen.

 



 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS11. Turffabriek
De voormalige turffabriek van de Maatschappij Helenaveen. Hier werd turf tot turfstrooisel verwerkt. Jan en Nicolaas van de Griendt zijn de stichters van Helenaveen en eigenaren van de Maatschappij Helenaveen.

 

 

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS12. Hervormde kerk en de predikantenpastorie
De Hervormde kerk, een eenvoudig zaalvormig kerkje met een gevelsteen uit 1883. Het is een rijksmonument. De predikantenpastorie is uit 1867. Beiden zijn overblijfselen uit de "Veenkolonie tijd".

13. Horeca in Helenaveen
In het centrum van Helenaveen zijn op diverse plaatsen horecagelegenheden.

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS14. Dorpscentrum De Gouden Helm
Hier vindt u het Dorps Service Centrum Helenaveen.

Hier kunt u terecht voor toeristische en recreatieve informatie over de Peel,de gouden helm en de veenkolonie.

 

 

 

 

 


15. Het monument ter herinnering aan de vondst van de Gouden Helm
Ter herinnering aan de vondst is in 1998 op de hoek Oude Peelstraat/Centurioweg een monumentje opgericht. Dit is gemaakt door Joep Coppens uit Vlierden.

Eerder was door de gemeente Deurne de vondst herdacht in de straatnaam Centurioweg. Centurio of honderdman is een functie in het Romeinse leger; de hoofdman over een legerafdeling van honderd man, een centurie.

 

 


16. Oude kantoor van de Maatschappij Helenaveen
Tussen de tientallen meters archiefstukken van de Maatschappij Helenaveen zaten meer dan een halve eeuw de eerste tekening van de Peelhelm en diverse bijvondsten verborgen.

Deze tekening is drie dagen na de vondst thuis bij Gebbel Smolenaars gemaakt door landmeter Van Beurden. De tekening wordt nu bewaard bij het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven

 

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS17. De oude directiewoning van de Maatschappij Helenaveen
Tijdens zijn directeurschap van de Maatschappij Helenaveen woonde Adrianus Bos (1874-1931) hier.

Bos is degene die door archeologe Carol van Driel-Murray bejubeld wordt, omdat hij op de vindplaats in de Peel alle niet "kostbare", blinkende resten verzamelde. Het betreft dan voornamelijk het leer en de textiel.

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS18. Voormalige woning van Martinus van de Mortel
Martinus van de Mortel, in de volksmond Tinus de Fauts, dreef hier enige tijd een roomboterfabriekje, "De Fuke". Martinus heeft op de vindplaats van de Peelhelm ook gezocht naar vondstmateriaal.

 

 

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS19. De Peel
Eeuwen lang was de Peel een onbewoond en bijna ondoordringbaar veengebied. Een moerasgebied, dat wilde zeggen: onbegaanbaar, onbewoonbaar, nat, akelig en moeilijk maar... ook mooi, rustig en rijk aan allerlei soorten leven.

Tegenwoordig is het gebied een prachtig gebied om bijv, te wandelen of te fietsen. Natuurliefhebbers kunnen hier hun hart ophalen!

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS20. Sint Willibrordusput
Op de put staat "Wilbertsput 700-1900". Op de grenspaal uit 1761 staat aan een kant het wapen der Geunieëde Provinciën en aan de andere kant een wapen met dubbele adelaar en keizerskroon van Oostenrijk. H. Willibrord, aartsbisschop van Utrecht 658-739, kwam hier mogelijk voorbij op weg van Bakel naar Echternach, om te rusten of te dopen.

In augustus 1549 werd hier met een grenssteen de oude 15 km lange rechte grens door de Peel bevestigd van Hugten (Maarheze) tot richtpunt St. Willibrordusput, scheiding tussen Someren-Asten enerzijds en Nederweert-Meijel anderzijds. De vervangende steen uit 1761 bepaalde de scheidingsplek tussen de Zeven Verenigde Provinciën (van Holland) en het Oostenrijks Overkwartier waartoe Meijel en Nederweert behoorden.
 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS21. St Antoniuskapel
De kapel van Sint Antonius van Padua uit ca 1900 werd in de oorlog verwoest en rond 1950 door de buurt herbouwd.

 

 

 

 

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS22. Voormalige woning van Gebbel Smolenaars
De eerste dagen na de vondst bewaarde Gebbel Smolenaars zijn Romeinse vondsten thuis in dit boerderijtje. Omdat het zo'n kostbare vondst was, hield veldwachter Piet Verstappen dag en nacht een oogje in het zeil. Voor een dubbeltje liet Gebbel aan eenieder de Peelhelm en zijn andere vondsten zien.

Op 20 juni 1910 maakte Van Beurden bij Gebbel thuis een kleurentekening, die hij opstuurde naar het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Een goede week na de vondstdatum gaf Gebbel de kostbaarheden in bewaring bij burgemeester Truijen.
 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS23. Horeca in Meijel
In het centrum van Meijel zijn op diverse plaatsen horecagelegenheden.

24. Educatief Centrum Truijenhof
Educatief Centrum Truijenhof is het museum van heemkundevereniging Medelo en biedt een ruime blik in het oude Meijel: de Peel met veenontwikkeling en turfsteken, artefacten uit Meijels bodem, de oude keuken en kamer, gereedschappen uit landbouw, smederij en timmerbedrijven, winkelinrichting, herinneringen aan het Rijke Roomse Leven, een zeer informatief beeld over de oorlog in Meijel, veel foto's en films.

Openingstijden: juli en augustus op zondag 14.00-17.00 en steeds voor groepen op afspraak via www.medelo.nl.


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS25. Oranje Hotel
Op 25 maart 2005 organiseerde de plaatselijke Heemkundevereniging Medelo in dit hotel een congres over de Peelhelm. Tijdens dit congres belichtten een zevental wetenschappers hun visies op de Peelhelm en hoe deze in de Peel terecht is gekomen. Die jongste inzichten zijn gebaseerd op hun onderzoeken van de laatste 20 jaar.

Heemkundevereniging Medelo presenteerde tijdens het congres de geschiedenis van de Peelhelm en de verschillende visies in het boek: "De Gouden Helm uit de Peel. Feiten en visies."


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS26. St Nicolaas kerk in Meijel
In de nacht van 27 augustus 1973 had Leo Kluytmans hier zijn tweede ontmoeting met de Romein, Basilius. Leo werd die nacht met fiets en al verplaatst naar het Peeldorp Meijel, acht kilometer van zijn huis.

Fietsend met een kapotte achterband kwam hij aan bij de Meijelse kerk, die veranderde in een gotische kathedraal. De beelden, waaronder Basilius, begonnen plots te leven en onderhielden zich met Leo.

 

 
 

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS27. De villa van Jan Truijen
In 1882 liet burgemeester en boerenkoning, Jan Truijen, deze villa bouwen.

Hij heeft Gebbel Smolenaars geholpen met adviezen en opbergen van de Gouden Helm, zeggende "Ik ben rijk, maar gij zijt veel rijker".

 

 

 


28. St Annakapel
Een kapelletje, gewijd aan de H. Anna uit ca 1768.
De heilige Anna, moeder van Maria, was van oudsher in Meijel een zeer favoriete heilige.

 

 

 

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS29. Kanaal van Deurne
Bijna vijf kilometer lang liggen hier bij elkaar de Helenavaart uit 1853 en het Kanaal van Deurne uit 1877, nauwelijks 60 m van elkaar, omdat Jan van de Griendt geen schepen van Deurne op zijn Helenavaart toeliet.

 

 

 

 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS30. Defensiekanaal
Het Defensie kanaal is in 1939 aangelegd als antitankgracht, onderdeel van de Peel-Raamstelling.

Als werkverschaffing werd het kanaal met de hand gegraven. Met de Peel als achtergrond, dacht men voldoende verdediging te hebben om de vijand tegen te houden.

 

 
 


31. Heldense Bossen
De Heldense Bossen met zijn stuifzandheuvels, zijn een bijzonder stukje natuur. De dennen op de heuvels waren aanvankelijk gepland om te gebruiken in de mijnbouw.

32. Horeca in Helden
In het centrum van Helden, een dynamisch dorp in de Peel, zijn op diverse plaatsen horecagelegenheden.

Helden en omgeving behoorden bij het Overkwartier van Gelre of Spaans Opper-Gelre. Tijdens de Spaanse Successieoorlog werd het gebied door Pruisische troepen bezet, en zo bleef het als deel van Pruisisch Opper-Gelre ongeveer een eeuw lang Duits (tot 1814). Op 1 januari 2010 is de gemeente Helden opgeheven en opgegaan in de nieuwe gemeente Peel en Maas.


De fietstocht/route is mede mogelijk gemaakt door:

  • Peelmuseum America
  • Nationaal Beiaard- en Natuurmuseum Asten
  • Dorpscentrum de ’Gouden Helm’ Helenaveen
  • Streekmuseum ’t Land van Peel en Maas’ Helden
  • Educatief Centrum Truijenhof Meijel
  • Regionaal Historisch Centrum Eindhoven
  • Samenwerkingsverband Regio Eindhoven
  • Stichting Archeologisch Samenwerkingsverband Helmond
  • Stichting Toeristisch Huis Asten
  • Grafisch  Ontwerpbureau Storm
  • Drukkerij “Skyline” Asten

 


 
 

Helaas zijn er nog geen reacties beschikbaar. We willen u van harte uitnodigen om een reactie te plaatsen. Klik op de blauwe knop "Toevoegen" om een nieuwe reactie te plaatsen.