Home
Home Over ons Workshops Links Reviews GPS info Gastenboek Contact Zoeken
  Oosterhout - Vugtpolder en Vrachelse Heide

Volg GPSwalking op Twitter



Korte beschrijving
Ter westen van Oosterhout ligt een klein bosrijk gebied met heel veel kronkelende bospaden, dat Vrachelse Heide wordt genoemd. Het is te klein voor een wandeling boven de 15 km. Dus nemen we er de polder bij, die ten noorden van Breda ligt, de Vuchtpolder.

Een open vlakte met lange rechte stukken en een weidse horizon. Een bijzondere combinatie? Zeker. We zien vele tegenstellingen, maar ook overeenkomsten. Beide delen hebben met Defensie te maken, beide zijn of worden natuurgebied. Maar de wegfladderende eenden, duikelende kieviten, hoog tsjierpende leeuwerik en laag zwevende reiger in de kale vlakke velden vormen een grote tegenstelling met de sterke slagen van de buizerd, de ritselende merel, de tjiftfaf en de vink- "Zie-die-twee, zie-die-twee"- in het bos. Kilometers lange rechte stukken in de vlakte, tegenover kronkelende verbindingen tussen rulle stuifzandheuvels. Samen één wandeling.

De mooie oude schuren met strooien dak, de vele paarden en ruiters, het Markkanaal, de eindeloos grote golfbaan en de slecht onderhouden vestigwal uit 1701 vormen een rijke afwisseling.


Routebeschrijving

Een GPS wandeling van 16 km bij Oosterhout.
Lengte: Totaal 16 km. Verdeeld over 10 en 7 km.

De meeste wegen buiten het bos zijn verhard, maar in het bos zijn de paden rul tot zeer los zand.
Daardoor is alleen de polderroute geschikt voor scootmobiel.

Honden in het bos aan de lijn.
Er zijn onderweg heel weinig bankjes.

De Parkeerplaatsen bij de startplaats zijn beperkt.

Alle routes kunnen in omgekeerde richting worden gevolgd.

Van deze wandeling is zowel een Track als een WPT-Route beschikbaar.

  De kenmerken
  startpunt Oosterhout, De Vuchtpolder west
  positie Noord-Brabant, Nederland. Co√∂rdinaten: N51.632257 E4.812144
  afstanden 16.0 km, 10 km, 7 km,
  type Bos/Polder
  begaanbaarheid Doorgaans goed begaanbaar
  scootmobiel Nee
  honden Aangelijnd
  horeca Halverwege
  Datum wandeling 21-03-2010

  Langere beschrijving
 

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSSTART  N51 38.000 E4 47.100
We starten aan het einde van de Middenweg, vlakbij de Stelling van Munnikenhof. We gaan meteen de polder in en steken deze dwars over.

Na een half uur zien we veranderingen in de structuur. We gaan langs de boerderijen af, met in de achtergrond rechts Breda en Teteringen in de verte.

Het zijn vooral de vele weidevogels, die dit deel boeiend maken. Zeker als de kievit over ons hoofd scheert. Maar ook de historie is interessant.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSVuchtpolder - ontvening
De bossen uit de vroege Middeleeuwen zijn voor een groot deel gekapt voor bouwmateriaal en brandstof. Nu is de turf, het afgegraven veen, aan de beurt om als brandstof te dienen.

Tussen 1331 en 1335 in een concessie verleend aan de Abdij van Tongerlo om het veen in deze Vuchtpolder af te graven en via gegraven sloten, zoals de grote en kleine Kruisvaart, af te voeren. Het lagere en natte gedeelte zal pas honderd jaar later worden ontgonnen.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSHet turfschip van Breda zal nog een historische rol vervullen in 1590, waarna Breda in handen komt van Prins Maurits.

Vuchtpolder - ter verdediging
De Spanjaarden, onder leiding van Generaal Spinola, willen de stad weer innemen. Als deel van het verdedigingswerk wordt deze polder onder water gezet.

Het geïnundeerde gebied lag tussen de 60 en 120 cm onder water. Niet alleen vormt het water een sterke verdediging, maar ook de vele gegraven sloten, die niet zichtbaar zijn. De door paarden getrokken kanonnen kunnen niet verder oprukken.

Het water in de sloten heeft een roestbruine kleur. Dat komt doordat het kwelwater is, grondwater, dat omhoog komt in de sloten en zo ijzer meebrengt dat eenmaal in aanraking komend met zuurstof, neerslaat in de vorm van roest.

Kwelwatersloten vriezen in de winter ook niet zo snel dicht.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSVuchtpolder - herstel voor weidevogels
Nog steeds zien we de rechte sloten die inmiddels al vele honderden jaren oud zijn. Van veen is geen sprake meer. In de 20e eeuw is de polder omgevormd tot landbouwgebied.

De vruchtbare weilanden - we zien en ruiken, dat ze nog flink bemest worden - met grazende koeien en schapen worden op den duur weer teruggegeven aan de natuur. Een beetje zien we dat aan de vogels. Kieviten duikelen achter elkaar aan om het betwiste stuk weidegrond te verdedigen.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSEen reiger staat roerloos boven de sloot om een aanval te wagen. We schrikken van het eendenpaar, dat plotseling voor ons opvliegt om na een wijde boog achter ons te landen.

De leeuwerik kwettert naar boven. Steeds hoger met zijn snelle vleugelslag. Maar ook kraaien en meeuwen fourageren hier.

Na een half uur over de strakke rechte Middenweg, in de jaren '60 verhard, en de Moerdijk, de oude dijk, die toegang gaf tot het veen en de moer, verandert het beeld. De kale wegen worden lanen met bomen. We passeren een boerderij. Dat was de polder...

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSAan de weg tussen Teteringen, dat rechts van ons ligt, en Oosterhout staan vele oude boerderijen met strooien dak. Statig en groots. We zullen er een aantal passeren, met de Oude Schuur N51 37.330 E4 49.240 uit 1732.

Vrachelse Heide - nederzettingen
De Vrachelse heide is al sinds 4000 jaar bewoond. Eerst als bosgebied, waarin jagers en verzamelaars op wild gingen jagen en bessen verzamelden. Pas rond 700 -  800 n Chr is men zich permanent gaan vestigen. Vooral de droge gronden waren in trek. De voorkeur ging ook uit naar de zandgrond, omdat die veel eenvoudiger te bewerken was dan de vettige klei.

Meestal bewoonde men open plekken in het bos. Daar omheen ontwikkelden zich akkers, die ontstonden door bos plat te branden en met stalmest en heideplaggen te bemesten. Meestal zijn het kleine nederzettingen met slechts enkele families.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSVrachelse Heide - ontbossing
Hout was het belangrijkste materiaal naast het voedsel. Het werd gebruikt voor de bouw van de huizen en vooral als energiebron. Door ook nog eens platbranden van het bos kreeg je door de eeuwen heen een enorme ontbossing. Uiteindelijk zal het oerbos uit Nederland verdwijnen en zien we vele kale heidevelden met steeds meer stuifzand.

Hoeveel bos hebben we nog ter beschikking? In Canada heeft men het meeste bos per inwoner, ongeveer 1500 eenheden per persoon. In Zweden en Finland komt men op 300 tot 500 boseenheden p.p. In de verenigde Staten is dat 100 en in Europa (EU) ongeveer 40. België heeft in de Ardennen wel veel bos, maar heeft ook veel inwoners. Daarom komt men uit op 6 en in Nederland is het nog erger. We moeten tevreden zijn met 2 boseenheden per inwoner. Als je weet, dat jong bos onze zuurstofleverancier is, dan importeren we veel zuurstof vanuit de rest van de wereld.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSVrachelse Heide - de heide
Als gevolg van de ontbossing krijgen we heidevelden terug met hier en daar kale stuifzandgebieden, zoals we die kennen van de Drunense Duinen. Om onze akkers tegen het stuifzand te beschermen worden aarden wallen aangelegd en volgt herbeplanting met eiken, beuk, els. Dat hout krijgt tevens de functie van geriefhout, functioneel hout dat gebruikt wordt voor het aanmaken van een bezemsteel en ander gereedschap.

De heide zelf wordt gebruikt voor honing, het hoeden van schapen en voor het afplaggen. De heide wordt samen met het mest uit de potstal vermengd en uitgestrooid op de akkers, die daardoor een zwarte humusachtige kleur krijgen.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSVrachelse Heide - herbebossing
Op vele plaatsen wordt de heide ontgonnen en zo omgezet naar vruchtbare akkers. Daar, waar de heide zelfs daarvoor te schraal is, worden bomen aangeplant. Het Mastbos is zo het eerste productiebos in Nederland, aangeplant met grove den.

Omdat de rechte stammen werden toegepast als scheepsmast, sprak men ook over een mastenbos of mast. Door de bomen dicht opeen te planten groeiden de stammen recht naar boven. Later zijn in heel Nederland vele bossen aangeplant om stuthout te leveren voor in de mijnen. Voor elke 10 cm één boom.

Dennenhout begint te kraken als het onder te hoge druk komt te staan. Uiteindelijk bestaat ongeveer een derde van onze bossen uit grove den. De boom levert grenenhout en terpentijn.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSVrachelse heide - de den
Naast de grove den komt ook de zwarte den voor, zoals de Corsicaanse en Oostenrijkse den. De laatste in steeds mindere mate. De Corsicaanse den zien we vooral in de duinbossen op kalkrijke grond en op de Waddeneilanden. De grove den, die erg slecht tegen zout en zeewind kan, is duidelijk herkenbaar aan de roodachtige kleur in het bovenste deel van de stam.

Hier in dit bos zullen we zowel grove den als Corsicaanse den tegenkomen. Ook zien we beukenlanen en bij het restaurant enkele eikenwallen, vooral aan de oostkant bij het stuifzand. Tegen het einde van het bos zien we ook nog de Douglas spar. Een spar levert vurenhout. De zeeden, met die hele grote dennenappels hebben we niet gezien.

Door het bos, waar we volledig verrast worden door de schoonheid, de kronkelende paden, de doorkijkjes bij het rulle zand en het gevarieerde boombestand. Ook het gestructureerde onderhoud, zoals we dat van Staatsbosbeheer kennen, missen we hier.GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDefensie, de eigenaar van het bos, laat de natuur zijn gang gaan. Als er maar voldoende bescherming tegen de oprukkende bebouwing van Oosterhout kan worden geboden....

 

We hebben er nu 9 km op zitten. Dus zijn we toe aan wat rust.

PAUZE. N51 38.407 E4 50.103. En dan ineens zien we die bebouwing opdoemen. Gelukkig bieden de rode pannen onderdak aan Restaurant Brasserie Woods.



Brasserie Woods Veekestraat 19 4904 TE OOSTERHOUT
0162-454735 [email protected]  http://www.woodsbrasserie.nl

Zomer en winter: Maandag gesloten

Dinsdag t/m Zondag:   Dagelijks open vanaf 10:00 uur. 


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSNa de pauze hebben we nog 7 km te gaan. Eerst zullen we de slingerende paden door het bos volgen.Op diverse plaatsen zien we een koetske of amazones. Een druk bereden bos.

We passeren ook nog het Joodse kerkhof. Uiteindelijk verlaten we het bos en passeren we een zandafgraving rechts en links zien we de jonge aanplant van de nieuwe golfbaan Golfclub Landgoed Bergvliet.

Bij de brug over het Markkanaal staat een monument.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSJoods begraafplaats
De Joodse begraafplaats stamt uit 1822. Er staan 168 grafstenen. Het lijkhuisje, het zogenaamde metaheerhuis, wordt gebruikt voor het ritueel reinigen van de dode.

De begraafplaats is een gemeentelijk monument. Helaas kunnen we niet op de begraafplaats zelf komen.

Markkanaal
Het kanaal is 6 km lang en vormt een vaarverbinding tussen de Mark nabij Terheijden en het Wilhelminakanaal bij Oosterhout. Het kanaal is in 1905 gegraven en de dijken beschermen de omgeving tegen overstroming. Bij Oosterhout ligt een schutsluis.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSOperation "Pheasant"
Bij de brug staat een monument ter nagedachtenis aan de vele gesneuvelde militairen die op 4 november 1944 in de tweede Wereldoorlog de slag leverden ter verovering van het Markkanaal. De 4e Poolse Tankbrigade, de 212 Schotse Royal Engineers en de Prinses Irene Brigade leverden hier de slag tegen de Duitse 711e Infanterie Divisie.

Op 29 oktober was Breda bevrijd. De volgende hindernis was het Markkanaal. Een eerste aanval werd afgeslagen. Maar op een aanval met tanks op 3 november vanaf de schans bij Terheijden, beantwoordden de Duitsers met zwaar geschut. Dat bood de Poolse soldaten de mogelijkheid om in uiterste stilte het kanaal over te steken bij deze brug en zo de slapende Duitsers in de loopgraven aan te vallen. Het was maar een klein bruggenhoofd, maar de Polen hielden stand.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSLandgoed Bergvliet
We blijven het golfterrein doorkruisen. Het is erg druk met golfers op deze mooie dag. Het is een 18 holes 71par wedstrijdbaan van 6km lengte en tegen het einde passeren we ook nog een 9 holes baan en een oefenterrein. Het ziet er allemaal geweldig uit. En al is het allemaal erg nieuw, het ziet er heel erg parkachtig uit. Het mooiste overzicht krijgen we vanaf de schans.

En na de golfbaan gaan we rechts over de wallen van de Linie van de Munnikenhof. Helaas heeft men er een natuurachtig gebied van gemaakt, waardoor de aard van het verdedigingwerk verloren is gegaan.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSLinie van de Munnikenhof
In de Tachtigjarige oorlog werd strijd gevoerd tussen noord en zuid. Het Protestantse Holland ging de strijd aan met de Spaanse troepen van Philips II. Breda, dat oranjegezind was, speelde een strategische rol. Vandaar dat er flinke verdedigingswerken werden aangelegd.

We hebben de polders al genoemd, die onder water gezet konden worden. Daarmee bleef de doorgang over de hoger gelegen zandgronden mogelijk. Logisch, dat daar de militaire verdedigingswerken werden gebouwd.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSWe zien hier slechts een klein overgebleven deel van de in 1701 door baron Menno van Coehoorn gebouwde Linie van de Munnikenhof. De linie was oorspronkelijk ruim een kilometer lang. Aan elk uiteinde, de polderkant, lag een lunet, waar nu de weg doorheen loopt.

Aan de buitenkant lag een gracht, nu nog gedeeltelijk te zien, en achter de hoge wal stonden zeven 12-ponder kanonnen. Die hadden aanvankelijk een reikwijdte van 1700 m en later tot 3 km.

En zo keren we terug de polder in. Vanaf de vestingwal hebben we nu een heel andere kijk op de - ondergelopen - vlakte. Een verrassende wandeling.

Startpunt 

  • A1120 16km Oosterhout Vugtpolder Vrachelse Heide N51 38.000 E4 47.100 Z
  • A1121 10km Vugtpolder  N51 38.431 E4 50.069 W
  • A1122 7km Vrachelse Heide  N51 38.000 E4 47.100 Z

POI's

  • Vuchtpolder - ontvening N51 37.712 E4 47.258
  • Vuchtpolder - ter verdediging N51 37.307 E4 47.084
  • Vuchtpolder - herstel voor weidevogels N51 37.234 E4 47.787
  • Oude Schuur N51 37.330 E4 49.240
  • Vrachelse Heide - nederzettingen N51 37.953 E4 48.924
  • Vrachelse Heide - ontbossing N51 38.046 E4 49.576
  • Vrachelse Heide - de heide N51 38.088 E4 50.372
  • Vrachelse Heide - herbebossing N51 38.250 E4 49.471
  • Vrachelse heide - de den N51 38.377 E4 48.915
  • Joods begraafplaats N51 38.386 E4 49.209
  • Markkanaal N51 38.706 E4 48.393
  • Operation "Pheasant" N51 38.670 E4 48.475
  • Landgoed Bergvliet N51 38.360 E4 47.884
  • Linie van de Munnikenhof N51 38.182 E4 47.377

 


 
  05-05-2013 : Leny Kusters

Deze wandeling op 05-05 gemaakt. Heerlijk weer, eindelijk.

Veel afwisseling, heb met mijn GPS geoefend, ga eind juni naar santiago, ik ken de omgeving hier erg goed dus vond het leuk om deze tocht te lopen. Het eerste stuk is wat saai en de weg van Teteringen naar Terheijden zou beter wat meer over rustige paden kunnen, druk en veel verkeer.

Het stuk door het bos was heerlijk zo ook het stuk langs het kanaal. Het brabants bontje is voor iedereen een must, gewoon echt brabants, ik ken het nog van vroeger met de echte brabantse gordijntjes! Zeker de moeite waard!

Er zit ook nog flink wat los zand in wat de tocht extra zwaar maakt voor de liefhebbers.

Groetjes Leny