Home
Home Over ons Workshops Links Reviews GPS info Gastenboek Contact Zoeken
  Putte - Hoeveroute

Volg GPSwalking op Twitter



Korte beschrijving

We krijgen van de VVV een uitnodiging om een themawandeling uit te zetten in Putte in België, gelegen tussen Mechelen en Heist-op-den-Berg. Het thema betreft de Hoeven. Waarmee gezegd wordt dat we hier in het hart van een oude landbouwstreek gaan wandelen. Op onze beurt nodigen we u weer uit om met ons mee te gaan. We gaan u verrassen. Zo mooi!

We herkennen dat oude boerenlandschap, inmiddels overgoten met een modern sausje van verharde wegen, een uitgebreide bewoning en geen paarden, ridders of boerenkarren, maar gemotoriseerd verkeer tot elektrische wielrijders toe. Het bos is grotendeels veranderd via tuinbouwgebied van appels en peren tot potplanten en tuinversiering. Als voetvolk lopen we langs de soms heel goed bewaard gebleven hoeven, andere zijn in restauratie, maar een enkele heeft rap geld nodig om totaal verval te voorkomen. Een thema dat uitnodigt om door de historie te spitten. Augustijnen en de Duitse ridderorden komen we tegen op ons pad. De eeuwenoude boerderijen hebben onder deze orden gediend.

Ga mee op deze wonderlijke tocht.


Routebeschrijving

Een GPS wandeling van 14 km bij het Belgische dorpje Putte
De paden zijn zeer goed begaanbaar – veelal verharde weg.
Deze route is geschikt voor scootmobiel.
Er is begin en einde een horecagelegenheid.
Er staan weinig bankjes.
Van de wandeling is een GPS Track en een GPS Route aangemaakt.

  De kenmerken
  startpunt Putte, AliceNahonstraat 4
  positie Antwerpse Kempen, België. Co√∂rdinaten: N51.050035 E4.641170
  afstanden 14.0 km,
  type Cultuur/Vergezicht
  begaanbaarheid Doorgaans goed begaanbaar
  scootmobiel Ja
  honden Aangelijnd
  horeca Bij start
  Datum wandeling 15-08-2012

  Langere beschrijving
 

GPSwalking.nlSTART/PARKEREN/FINISH N51 03.376 E4 37.779
We parkeren aan de kerk in Putte, Alice Nahonstraat. Veel ruimte, ondanks de levendige drukte. De Sint Niklaaskerk, opnieuw gebouwd door Leonard Blomme in 1894 in neogotische stijl – ah, daar gaat deze wandeling niet over. Nee, nee, evenmin over Alice Nahon, “’t is goed in ’t eigen hert te kijken – nog even voor ’t slapen gaan.” Uit ’t Avondliedeke.

Maar ik kan toch niet laten te vertellen dat het voormalige Gemeentehuis N51 03.381 E4 37.841 een Huis van Plaisantie is geweest. Aan de achterkant van de kerk zien we het prachtige gebouw staan. Niks doet denken aan een hoeve. Maar er ligt wel degelijke een binding.

Drie eeuwen lang hebben de ridders van Pitsemburg, een geestelijke orde, hier een jachtgebied gehad, waar uiteindelijk in 1748 een jachtslot, omsloten door een gracht wordt gebouwd. De Fransen nationaliseren het tot een notariskasteel, dat in 1937 de functie krijgt van Gemeentehuis.

Voor het huis staand gaan we rechtsaf tot de hoofdweg, waar we links de Mechelbaan voor ruim een kilometer gaan volgen.

GPSwalking.nlPutte N51 03.408 E4 38.038
Tijd om terug te denken aan de beginperiode van Putte. In de prehistorie en Frankische tijd wordt hier al geboerd. Rond 1008 wordt de naam Badfride/Befferen gebruikt om recht te spreken. In het Waverwoud ligt voorbij Sint-Katelijne-Waver en Onze-Lieve-Vrouw-Waver de in 1265 door de bisschop erkende parochie van Sint-Niklaas-Waver. De tiendenrechten van de heerlijkheid worden in 1296 verkocht aan de in Mechelen neergestreken Teutoonse ridderorde van Pitzemburg.

Het is in deze 13e of 14e eeuw dat de naam St-Niklaas-Waver wordt verdrongen door de naam Putte. Mogelijk een eigennaam? Ik weet ’t niet.

GPSwalking.nlOntginnen woeste gronden N51 03.827 E4 38.511
Dit vooral van oorsprong bosgebied met heide, vennen en woeste grond gaat over van het ene hertogelijke huis, naar ridderlijke families, naar de volgende baron… Logisch dat hier veel wild wordt afgeschoten. Er moet tenslotte elke dag eten op de plank komen.

Daarnaast vindt er al eeuwenlang ontbossing plaats. Bos levert naast het wild immers bouwmateriaal, gereedschappen, brandhout. Dat leidt tot steeds meer woeste gronden. Tijdens de 18e eeuw worden de woeste gronden onder het bewind van Maria-Theresia ontgonnen en ontstaan er grote hoeven.

GPSwalking.nlWe gaan langs enkele van deze bewaarde boerenhoeven. Voor de eerste gaan we even links naar de Bredestraat.

Klein Schranshoeve N51 04.049 E4 38.460
Ook als Hoeve Nauwelaerts bekend; naar het ouderlijk huis van de in de streek beruchte bendeleider Nauwelaerts. De Klein Schranshoeve uit 1771 is één van de mooiste hoeves uit die tijd. Naast de deur bevindt zich een uitgebeitelde steen met de letters "A.V.A. MET E.L.N." hetgeen staat voor Adriaan Van Der Auwera en Elisabeth Lenaerts. Dit echtpaar gaf de opdracht tot de bouw van de hoeve.

De tot twee woonhuizen verbouwde hoeve kent nog steeds de kenmerken van de binnenkoer, wagenhuis, paardenstal, voederhuis, varkenshok en bakhuis.

GPSwalking.nlHet houten karrenkot is heropgebouwd volgens oude foto's. In de voortuin, achter de haagbeuk, staat er een mooie antieke waterput met galg.

We gaan terug en vervolgen langs de Sikkelhoeve tot Beerzel N51 03.765 E4 39.379. Rond 1151 heette de plaats Barsale, later Bersela, Beelsele en Beersel, en sinds 1932 definitief Beerzel.

Langs de rand van het dorp steken we de drukke Mechelbaan over naar de Augustijnenlei. Aan het einde van deze lei staat de Pitsemburghoeve.

Maar nu naar de Sikkelhoeve.

GPSwalking.nlSikkelhoeve - Boterhoeve N51 24.297 E5 26.089
Verscholen achter enorme treurwilgen verschijnt plotseling een wonderschone hoeve. De Sikkelhoeve of Boterhoeve is een Kempische langgevelhoeve met parallel gebouwde schuur, die in 1775 wordt opgetrokken uit rode baksteen en witte zandsteen onder een zadeldak van Boomse pannen.

Al in 1715 staat op deze plek een ander gebouw dat omringd was door een brede hofgracht, waar nog een deel van te zien is. De witgeschilderde banden en de zware raamomlijstingen geven een sierlijk en evenwichtig beeld van het lange gebouw. Zie ook dat de muuropeningen voor een groot deel zijn aangepast.

GPSwalking.nlAugustijnen of Duitse Orde? N51 03.545 E4 39.073
Heemkring Het Molenijzer van Putte – Putte heeft drie molenijzers in het wapen staan – vertelt in een overzicht dat eerst de ridders van Pitzemburg en later het klooster van de Augustijnen van Mechelen een hoeve in eigendom hebben.

Het blijkt daaruit dat zowel de Duitse Orde als de Augustijnen inkomsten kunnen halen uit de landbouwopbrengsten. De Orde van de Heilige Augustinus ontwikkelt zich in de 12e en in België in de 13e eeuw. De kloosterorde bestaat uit bedelmonniken die geen eigendom bezitten, niet individueel of als orde. Ondanks dat wordt de Augustijnenhoeve in eigendom toebedeeld aan deze paters. Hun hoofdtaak bestaat uit het deelnemen aan de dan hervormde maatschappij, waarin ze zich richten op pastoraal werk, scholing en hulp aan de armsten.

GPSwalking.nlAugustijnenhoeve N51 03.392 E4 39.140
De oorspronkelijk omgrachte hoeve met losstaande bestanddelen is nu een langgestrekt gebouw van negen traveeën en één bouwlaag, aangepast als tweegezinswoning onder een zadeldak met een gevelsteen "1656" in westelijke puntgevel. Ook hier zijn de speklagen wit geschilderd. De oorspronkelijke hoeve was in 1347 eigendom van de Ridders van Pitzemburg. Deze hoeve dateert uit 1656 als eigendom van het klooster van de Augustijnen van Mechelen. Het is een van de oudste en best bewaarde uit de hele streek.

GPSwalking.nlRidders van Pitzemburg N51 03.187 E4 39.076
De Commanderij van Pitzemburg (Pitsenburg) in Mechelen behoort tot de Ridders van de Orde van het Hospitaal van Onze-Lieve-Vrouw der Duitsers in Jerusalem. De Duitse Orde is een kloostergemeenschap van monniken, opgericht in Palestina rond 1189 na de Derde Kruistocht en gehuisvest in Pruisen, Lijfland (ongeveer Letland) en het Heilig Roomse Rijk. Al in 1221 maakt het huis Pitsenburg in Mechelen deel uit van de balije, bestuursdistrict, Koblenz, onder de Hoogmeester van Pruisen in Mariënburg. De Ridders van Pitzemburg besturen de geschonken goederen in Vlaanderen en Brabant. De opbrengsten daaruit dienen voor een deel de Lijflandse strijd tegen de Russen en andere vijanden van het geloof.

De voormalige Commanderij in Mechelen is sinds 1881 het Koninklijk Atheneum.

GPSwalking.nlPitsemburghoeve N51 03.030 E4 39.131
De Pitsemburghoeve ligt op de hoek van de Vogelstraat en de Augustijnenlei in Putte. De erg vervallen hoeve dateert wellicht uit 1736. Het is een Kempische langgevelhoeve met schuur onder één dak. Aan de westzijde werd de vroegere schuur omgevormd tot een tweede woonhuis. Op het vroegere erf van de hoeve werd nabij de beek een nieuw woonhuis gebouwd. Alle oudere bijgebouwen werden afgebroken.

De vroegere hoeve is onherkenbaar door cementbezetting van de voorgevel en de oostelijke kopgevel op het einde van de 19de of het begin van de 20ste eeuw en door wijzigingen van ramen en deuren. De hoeve werd in 2001 beschermd als monument. Bij gebrek aan onderhoud is de toestand van het gebouw lamentabel.

GPSwalking.nlOok deze hoeve wordt wel Augustijnenhoeve of de Grote Pitsemburghoeve genoemd.

Het kaartje van de VVV geeft hier een afslag naar rechts weer, terwijl de routebordjes naar links vervolgen. Daarmee gaan we over de Zag en vooral de zandweg door het land- en tuinbouwgebied brengt ons terug naar de toestand van vroege jaren.

We keren wel terug naar de Vogelstraat, waar we de Heihoeve zullen zien. Waarna we verder door het mooie landschap langs Grasheide gaan.

GPSwalking.nlTuinbouwstreek N51 02.695 E4 38.854
Een hoeve dient de landbouw. Door de eeuwen heen hebben de ontgonnen akkers gediend om voedsel te produceren. Tot begin 20e eeuw blijft Putte een grotendeels agrarische gemeente met tuinbouw, kleine veeteelt, boom- en bloemkwekerijen met verspreid over het grondgebied enkele bewaarde hoeven. We zullen vele tuinderskassen zien, de moderne variant. Want ook de teelt op open grond toont zich. We zien oude boomgaarden en plantenkwekers. Asperges op de schrale gronden en maïs. Weilanden met herkauwend vee of vers gemaaid lang gras dat als gedroogd hooi wordt opgeslagen. Eeuwenoude tradities. Vooral de kleine akkers en weitjes brengen ons terug in de tijden van weleer.

GPSwalking.nlHeihoeve of Klein Pitzenburghoeve N51 02.772 E4 38.360
De Heihoeve, ook Klein Pitsemburghoeve genoemd, ligt aan de Vogelstraat in Putte. De huidige hoeve werd gebouwd in 1736 in opdracht van de Duitse ridderorde.

Het is een Kempische langgevelhoeve met aangebouwde schuur, opgericht met baksteen en witte zandsteen. Boven de rondboogdeur in een beschilderde zandstenen omlijsting bevindt zich een gevelsteen die de hoeve dateert 'Anno 1736'.

GPSwalking.nlDe Heihoeve maakte samen met de wat verder gelegen Grote Pitsemburghoeve deel uit van de eigendommen van de Commanderij van Pitsemburg. In de zijgevel bevinden zich twee wapenschilden van de Pitsemburgers uit de 18de eeuw: links het Duitse kruis, rechts de pelikaan.

De hoeve wordt in 2012 gerestaureerd.

Grasheide en Jan Gas N51 01.950 E4 39.076
Volgens de legende is Jan Gas de stichter van dit gehucht, de jaarlijkse "Jan Gasfeesten" brengen hieraan eer. In het jaar 2005 bestond Grasheide 100 jaar en dit werd in september 2005 gevierd met het uitgeven van een boek over het ontstaan en de evolutie van het gehucht.

GPSwalking.nlLatoenenhoeve N51 02.143 E4 38.362
Het is een prachtige Latoenenhoeve in het groengebied aan de Tinstraat. In dit stukje natuur was vroeger een ,,Lusthof'' gevestigd, genaamd ,,De Boskee'' met dreven en omgrachting. De hoeve is slecht zichtbaar door het groen, ondanks de witgeschilderde muren. Het bestaat uit een L-vormig woonstalhuis en enkele losstaande schuren. Boven de ingang staat het jaartal 1761 vermeld.

Het poortgebouw heeft een korfboog die afgesloten wordt met een hardstenen reliëf met een hond(?). In het poortgebouw zien we ook een duiventil.

GPSwalking.nlNa de Latoenenhoeve steken de wandelaars de Leuvensebaan voorzichtig over en komen bij de wipstanden. Rolstoelen en scootmobiel raden we aan op de Leuvensebaan naar links te gaan en daarna de eerste rechts tot bij de kapel.

De voetgangers kunnen bij de wipstanden over de brug een klein rondje maken door het bos. Ik ga hier even in op de Schrans.

Na het rondje gaan we weer over de brug verder naar het zuidwesten, om voorbij het bos uit te komen bij de Heerkenshoeve.

Hierna gaan we terug naar Putte naar de startplaats.

GPSwalking.nlSchranshoeve N51 02.267 E4 37.810
Over het brugje komen we binnen een omgracht geheel, nu echter zonder bebouwing. Het is aangelegd eind 18e/begin 19e eeuw. De gebouwen zijn al in de 19e eeuw verdwenen. Blijft de gracht over. Opvallend zijn de vele hoeves die een gracht rondom het goed hebben.

Tijdens de Godsdienstoorlogen, in de loop van de jaren 1570 werden een aantal (versterkte) hoeven in de provincie Antwerpen bezet door Spaanse soldaten tijdens het beleg van Mechelen. In deze periode werd zo een 'hof' een schrans, zoals er meerdere waren. Gans de regio werd verwoest in de nazomer van 1592. Nadien herrezen heel wat van deze versterkte hoeves.

GPSwalking.nlOf deze als verschansing werden gebruikt door de lokale buurtbevolking is in veel gevallen twijfelachtig.

Maar het verklaart wel enigszins het gebruik van de benaming (met "r") in de Westelijke overgangszone van het eigenlijke (Kempense) schansengebied.

Heerkenshoeve N51 02.204 E4 37.733
De Heerkenshoeve is in de 18e eeuw gebouwd, maar het woonhuis na de Tweede Wereldoorlog opnieuw opgebouwd. De schuur is nog steeds oorspronkelijk. Op de hoek bij de hoeve staat een mooie kapel.

GPSwalking.nlHeemmuseum Het Molenijzer N51 02.851 E4 37.398
De heemkundekring is van juni tot september op zondagmiddagen (van 14-20 uur) aanwezig in het Heemmuseum Het Molenijzer aan de Heuvelstraat 41b.

(voordat we voorbij de Sportterreinen rechtsaf de Schaapstraat ingaan, even verder rechtdoor links) Zeker de moeite waard om met hen over het thema Historische Hoeven van Putte te praten. Zeker omdat de inrichting van een oude hoeve zeer herkenbaar zal zijn. Ook zijn er oude landbouwmachines te vinden. Zie http://www.bloggen.be/heemkringputte.

GPSwalking.nlZo gaan we door de wijk terug naar het centrum van Putte. Boeiend om dit mooie thema af te sluiten in de kern van dit feestelijke dorp met terrasjes en een levendig gemeenschapsgevoel.

Startpunt 

  • START/PARKEREN/FINISH           Alice Nahonstraat 4, Putte  
    N51 03.376 E4 37.779

Geraadpleegde websites:

POI's

  • Augustijnen of Duitse Orde? N51.0590 E4.6512
  • Augustijnenhoeve N51.0565 E4.6523
  • Beerzel N51.0627 E4.6563
  • Gemeentehuis N51.0563 E4.6306
  • Grasheide en Jan Gas N51.0324 E4.6512
  • Heemmuseum Het Molenijzer N51.0475 E4.6233
  • Heerkenshoeve N51.0367 E4.6288
  • Heihoeve of Klein Pitzenburghoeve N51.0462 E4.6393
  • Kapel N51.0365 E4.6279
  • Klein Schranshoeve N51.0674 E4.6410
  • Latoenenhoeve N51.0357 E4.6393
  • Ontginnen woeste gronden N51.0637 E4.6418
  • Pitsemburghoeve N51.0505 E4.6521
  • Putte N51.0568 E4.6339
  • Ridders van Pitzemburg N51.0531 E4.6512
  • Schranshoeve N51.0377 E4.6301
  • Sikkelhoeve_Boterhoeve N51.0653 E4.6472
  • Start/finish/parkeerplaats N51.0562 E4.6296
  • Tuinbouwstreek N51.0449 E4.6475
     

 
 

Helaas zijn er nog geen reacties beschikbaar. We willen u van harte uitnodigen om een reactie te plaatsen. Klik op de blauwe knop "Toevoegen" om een nieuwe reactie te plaatsen.