Home
Home Over ons Workshops Links Reviews GPS info Gastenboek Contact Zoeken
  Stadswandeling Gouda

Volg GPSwalking op Twitter



Korte beschrijving

Het is zomer. Strak blauw. Normaal zoeken de gasten op het terras de zonnige stoelen op; maar nu zijn alleen de schaduwrijke plekken bezet. Zo on-Nederlands.

Maar de stad Gouda brengt ons helemaal terug in de sfeer van kaas, kaarsen en pijpen. Maar ook de kerken, glas-in-lood, bruggetjes en grachten schreeuwen om aandacht. Prachtige geveltjes, oude boten, de molen aan de Hollandse IJssel: dat is Holland. Duitsers, Zweden, Fransen, Tukkers, en ook wij, nemen alles in ons op. Dierbare herinneringen aan een mooi land, òns land. Steeds keren we terug naar de Markt met het buitengewoon aantrekkelijke stadhuis en de gezellige terrasjes.

Mensen paraderen in de meest zomerse kleding; korte rokjes weer. Fietsers rijden kriskras over het plein. Parkeerwachters waarschuwen de bestuurder van een bestelbusje, dat parkeren niet mag. Lossen wel. De meisjes van ’t Kruitvat zitten op de trap van een ijsje te genieten. Leonoor drinkt voor het eerst sinds jaren een pilsje. Tegen de dorst.

Gouda heeft en geeft een geweldige indruk op een zomerse dag…..


Routebeschrijving

GPS stadswandeling van 6 km door de binnenstad van Gouda.
De paden zijn zeer goed begaanbaar – geheel verharde weg.
Deze route is geschikt voor scootmobiel met een kleine omleiding
Er is veel horecagelegenheid.
Er staan enkele bankjes.
Van de wandeling is een GPS Track en een GPS Route aangemaakt.

  De kenmerken
  startpunt Gouda NS station
  positie Zuid-Holland, Nederland. Coördinaten: N52.012268 E4.709958
  afstanden 16.0 km,
  type Cultuur/Stad
  begaanbaarheid Doorgaans goed begaanbaar
  scootmobiel Nee
  honden Aangelijnd
  horeca Onderweg
  Datum wandeling 27-07-2013

  Langere beschrijving
 

SGPSwalking.nlTART/FINISH/NS N52 01.024 E4 42.394
We zijn met de trein en vertrekken dus vanaf het moderne NS-station.

Parkeren kan voor €7,= (2013) voor de hele dag in de parkeergarage P1 Centrum-Vossenburchkade, N52 01.082 E4 42.621 bij het NS-station. Parkeren in het oude centrum wordt echt afgeraden.

Vanaf het station is het drie minuten lopen naar de oude stad. Het historische centrum ligt binnen de singels.

NS-Station N52 01.024 E4 42.394
In 1855 werd het station Gouda in gebruik genomen aan de nieuwe spoorlijn Utrecht - Rotterdam. Vijftien jaar later volgde ook de spoorverbinding met Den Haag. In 1944 werd het station getroffen tijdens een bombardement, dat bedoeld was om de spoorweg te vernietigen die Den Haag en Rotterdam verbindt met Utrecht. Het huidige hoofdstation is gebouwd in 1984.

GPSwalking.nlHistorie N52 00.923 E4 42.574
Historie: Gouda ligt bij de samenvloeiing van de rivieren de Gouwe en Hollandse IJssel. Mede dankzij de binnenvaart over deze rivieren groeide Gouda in de middeleeuwen uit tot een belangrijke stad.

In 1272 kreeg de stad stadsrechten en aan het eind van de middeleeuwen was Gouda uitgegroeid tot de vijfde stad van Holland. In de binnenstad is nog altijd een groot aantal historische en monumentale gebouwen te vinden, waarvan het Stadhuis en de Sint-Janskerk waarschijnlijk de beroemdste zijn.

De stad staat daarnaast bekend om zijn Goudse kaas, die in de zomer nog steeds verhandeld wordt op de donderdagse toeristische kaasmarkt. Ten slotte geniet Gouda bekendheid door de fabricage van kaarsen, pijpen en stroopwafels en de jaarlijkse Kaarsjesavond.

GPSwalking.nlVoor meer over de historie van Leiden zie Annex 1.

We lopen rechtstreeks vanaf het Station door de winkelstraat naar het marktplein. Dit is het hart van de oude stad met het Stadhuis midden op het plein. Hier vindt op donderdagen in de zomer de beroemde Kaasmarkt plaats. Vandaag is het vrijdag….

We gaan het plein rond, bekijken het stadhuis en wachten op het carillon. De stad krijgt de stadsrechten van Graaf Floris V.

Maar eerst een terrasje voor koffie met…. Stroopwafels.

GPSwalking.nlMarkt met Stadhuis N52 00.699 E4 42.632
De Markt vormt het middelpunt van de historische binnenstad. Het stadhuis, gebouwd uit natuursteen na de laatste grote stadsbrand tussen 1448 en 1450, is een van de oudste gotische stadhuizen van Nederland.

Let wel, dat is 560 jaar geleden. Toen wist men nog niet dat de planeten rond de zon draaiden. Amerika was nog niet ontdekt.

Het stadhuis is aan meerdere kanten opgesierd met oude beelden en reliëfs.

GPSwalking.nlAan de zijkant van het gebouw bevindt zich een klokkenspel van recenter datum dat om het halfuur klinkt en een kort schouwspel laat zien dat het verkrijgen van stadsrechten door Floris V symboliseert.

We gaan even binnen bij de VVV N52 00.732 E4 42.646 in het Waaggebouw. In wezen een eenvoudig functioneel gebouw, maar nu opgewaardeerd tot kaasmuseum en tot alles wat de toerist aan handelswaar nodig heeft.

Als we verder gaan ligt rechts naast de waag Hotel De Zalm. Al in 1551 vermeld, is dit de oudste herberg van Holland. De daklijst moest 1,7 m lager blijven dan de Waag…. Tot eind 19e eeuw.

Even verder rechts door de Zeugstraat en Jeruzalemstraat. Een bijzonder stadsgezicht met grachten en bruggetjes. We zullen er nog vele zien. Het water staat heel hoog.

GPSwalking.nlWaaggebouw N52 00.736 E4 42.652
Dit bouwwerk werd gebouwd in 1668 naar een ontwerp van architect Pieter Post en had lange tijd een belangrijke functie als weegplaats voor kazen.

Momenteel huisvest het gebouw het Kaas- en Ambachtenmuseum en de VVV. De rest van de markt wordt voor een groot deel ingenomen door historische panden, die restaurants, cafés en winkels herbergen.

Toerisme N52 00.732 E4 42.646
Jaarlijks wordt Gouda ongeveer 1,4 miljoen maal bezocht. Met een gemiddelde uitgave van € 38 per bezoek is de omzet van bezoekers aan Gouda in 2007 ruim € 54 miljoen. Van de bezienswaardigheden in Gouda wordt de Sint-Janskerk het meest bezocht. In 2008 had de kerk ongeveer 50.000 bezoekers.

GPSwalking.nlMuseumgoudA had in hetzelfde jaar ruim 40.000 bezoekers. Ook evenementen als de Goudse kaasmarkt, Kaarsjesavond en "Gouda bij Kunstlicht" trekken veel bezoekers: het laatstgenoemde evenement was in 2008 goed voor 65.000 bezoekers.

De kaasmarkt wordt door 70.000 mensen bezocht.

Stadsgezicht N52 00.745 E4 42.711
Een gedeelte van Gouda is een beschermd stadsgezicht. Het heeft een historisch centrum met enkele bekende bouwwerken en een grachtenstelsel.

GPSwalking.nlDit grachtenstelsel was in het verleden uitgebreider, maar tussen de jaren 30 en de jaren 60 is een deel van de grachten om economische redenen gedempt.

In een verder verleden heeft de stad ook verdedigingswerken, een aantal stadspoorten en zelfs een kasteel gehad, maar hier is nog maar weinig van terug te zien.

Toch heeft Gouda in totaal nog altijd 330 rijksmonumenten, waarvan het oude stadhuis en de Sint-Janskerk waarschijnlijk de bekendste zijn.

De top van de Gouwekerk is met 80 meter het hoogste punt van de stad.

GPSwalking.nlErasmus N52 00.650 E4 42.761
Erasmus heeft een borstbeeld in het parkje rechts achter de Grote Kerk. Hoewel Rotterdam claimt dat Erasmus Rotterdammer was van geboorte, denkt men toch ook aan Gouda als geboorteplaats. Hij is er zeker naar school geweest en heeft er gestudeerd in het Klooster te Stein.

Deze grote humanist zag als ideaal een rustige sobere devotie, voortkomend uit innerlijke bezinning.

Voor meer over Erasmus zie Annex II.

GPSwalking.nlJerusalemkapel N52 00.639 E4 42.778
Hier achter de Sint-Janskerk liggen het Willem Vroesenhuis, het voormalige Weeshuis en de Jeruzalemkapel. Het grote witte huis aan de rechterkant is het Willem Vroesenhuis met binnenin een prachtig hofje.

Dit is het Oude Mannen Huis N52 00.616 E4 42.770
Ten zuiden van de kerk ligt aan het straatje Achter de Kerk het voormalige hospitaal en tegenwoordige stadsmuseum Catharina Gasthuis. Daar zullen we straks langs komen.

GPSwalking.nlWeeshuis/Bibliotheek N52 00.620 E4 42.799
We passeren de Jerusalemkapel en iets verder de Joodse Poort en daarna het Weeshuis. In 1400 werd het rijke en grote Sint Margarethaklooster gebouwd.

Na diverse plunderingen werd het in 1599 verbouwd tot aalmoezeniersweeshuis en kreeg het in 1642 een nieuwe voorgevel. Het weeshuis bleef tot 1942.

Nu is er de Centrale Bibliotheek gevestigd. Ook ten tijde van Erasmus was dit de bibliotheek. Zusters kopieerden hier de boeken. Ook zijn er enkele handgeschreven originelen van Erasmus in de stadslibrije te vinden.

GPSwalking.nlDubbele Buurt N52 00.591 E4 42.783
De eerste bebouwing in Gouda langs de grachten kende smalle huizen. Tegen elkaar gebouwd, voor de stevigheid op de zachte ondergrond, en daarachter lagen dan lange en dus smalle tuinen.

Als vanwege een zijstraat de daar gebouwde huizen ook een tuin wensen, dan was een lange tuin onmogelijk. Daarom sprak men wel van een Dubbele Buurt.

De lange tuinen werden gebruikt als moestuin, maar ook voor een werkplaats of als bleek voor het bleken van laken.

GPSwalking.nlDe gracht fungeerde als transportroute, riool en watervoorziening.

Zo komen we in het Houtmanplantsoen. Een rustig parkje met een bijzondere geschiedenis. Er was een kasteel. Er was een burgemeester.

Er zouden onderaardse gangen zijn. Er was een stoomgemaal. En er is een stellingmolen.

Houtmansplantsoen N52 00.466 E4 42.890
Na de sloop van de stadsmuren in 1829 werd langs de Singel een smal plantsoen aangelegd. Deze strook werd in 1855 en 1876 nog smaller toen de Singel verbreed werd i.v.m. het droogmalen van de Haarlemmermeerpolder. Het aldaar uitgepompte water werd hier in Gouda op de IJssel geloosd door een groot gemaal.

GPSwalking.nlIn 1893 schonk Burgemeester Van Bergen IJzendoorn zijn achtertuin – tot 1577 deel van de tuin van het Kasteel – aan de stad. De muziekkiosk dateert uit 1898.

De Gebroeders De Houtman ontdekten in 1596 een vaarroute naar Indië, zodat we zonder tussenkomst van de Spanjaarden en Portugezen konden handelen in de Oost.

In 1938 werd het park op zijn kop gezet tijdens een zoektocht naar onderaardse gangen vanuit het (voormalige) kasteel – die zouden er volgens de volksoverlevering moeten zijn – maar er werd niets gevonden, zelfs niet na inzet van een wichelroedeloopster.

Voormalig Kasteel N52 00.457 E4 42.906
Het slot werd in 1361 gebouwd voor de Graaf Jan van Blois en diende vooral ter bescherming van de doorgaande scheepvaart en de tolheffing.

GPSwalking.nlOmdat er geen andere vaarroutes werden toegestaan ontstonden er geregeld conflicten – ook gewapende – met Rotterdam, Delft en Leiden.

Jacoba van Beieren leidde van hieruit het verzet tijdens de Hoekse en Kabeljauwse Twisten, samen met de Schutters van Gouda. Als dank schonk zij een gouden miskelk die nu nog te zien is in het Museum Gouda.

Het kasteel is in 1755 afgebroken door de Geuzen, die het niet in Spaanse handen wilden laten vallen, maar de Geuzen waren ook blij met de afbouw van het kasteel en haar bewoners.

GPSwalking.nlStellingmolen ’t Slot N52 00.438 E4 42.896
Er zijn nog vier molens in Gouda te zien: ’t Slot, de Roode Leeuw, de Haastrechtse Molen en de in 2010 herstelde Mallemolen. In het verleden heeft Gouda in totaal meer dan twintig molens geteld.

't Slot is een korenmolen gelegen aan de Punt 17 in dit park. De molen is in 1832 gebouwd als vervanging van een eerdere achtkante stellingmolen die in 1831 door brand werd verwoest.

Het is de derde molen op de plaats waar het kasteel van de Heeren van Ter Gouw ooit stond. De eerste molen op die plaats dateerde van 1581. Sinds 1962 is de gemeente Gouda eigenaar van de molen.

In 't Slot bevinden zich twee windgedreven koppels maalstenen en twee elektrisch aangedreven koppels.

Voorbij de Molen krijgen we een complex te zien van Sluizen, die de doorgang vanuit de IJssel door de Stad en over de Gouwe richting Rotterdam – Amsterdam mogelijk maakten. De stad beschermde die doorgang zorgvuldig om via tolheffing er veel aan te verdienen.

Ook de stadsmuur en resten van de toegangspoorten zijn te zien.Daarna dient zich de volgende sluis al weer aan, met daarachter het Scheepvaartmuseum met vele historische schepen.

GPSwalking.nlHavensluis N52 00.428 E4 42.825
De IJsselhavensluis, maar vaker Havensluis genoemd, is door Gouda in 1615 gebouwd als keersluis, omdat er te veel last werd ondervonden van het aangevoerde slib in het water van De Haven.

Deze sluis grenst direct aan de Hollandsche IJssel. Tot de bouw van deze sluis was de invloed van eb en vloed hier in de stad dus steeds aanwezig. De Donkere sluis, 402 meter verder, was al gebouwd in de 13e eeuw, mogelijk zelfs 11e eeuw en is de oudste sluis van Gouda. Nog eens 382 meter verder lag de Amsterdamse sluis, (van 1436) of vaker het 'Amsterdams Verlaat' genoemd.

Deze drie paar keersluisdeuren vormden tezamen een gekoppelde schutsluis van 402+382 meter. Tot in de jaren vijftig van de 20e eeuw lag deze gehele schutkolk soms vol met schepen, die gelijktijdig geschut konden worden. Waren er diepliggende schepen bij, dan moest in twee trappen geschut worden om de sluisdorpels te kunnen passeren. Let op, we zien aan deze zijde van de gracht de sluisdeuren. De andere deuren staan in het centrum helemaal aan het andere einde van deze gracht, die de Haven wordt genoemd. Voor het schutten werd gebruik gemaakt van de getijden.

Een andere nuttige functie van de sluizen was het schuren van de grachten. Deze waren immers een open riool. Om deze te schonen werd via de sluizen en in combinatie met eb en vloed het water door de grachten gespoeld.

GPSwalking.nlTolhuis N52 00.422 E4 42.817
Het Tolhuis te Gouda is gelegen op de strategische plek waar Hollandse IJssel en Gouwe samenvloeien.

Al in 1389 was er sprake van een 'Tollenhuuse'. Omdat de scheepvaartverbinding tussen de zuidelijke en de noordelijke steden in Holland via Gouda plaatsvond was de tolheffing een lucratieve aangelegenheid. De stad Gouda heeft zich dan ook lang verzet tegen andere en snellere verbindingen, omdat daarmee een belangrijke bron van inkomsten zou komen te vervallen. Niet alleen de tolgelden waren hierbij van belang, maar ook de bestedingen van de schippers tijdens de lange wachttijden in de stad. Het kasteel van Gouda (afgebroken in 1577) zorgde voor de noodzakelijke bescherming. In 1550 werd het Tolhuis aanzienlijk uitgebreid.

GPSwalking.nlIn 1615 werden ter hoogte van het Tolhuis de sluisdeuren aangebracht om het dichtslibben van de Haven tegen te gaan. Uit die tijd stamt ook de - tegen de zuidkant van het Tolhuis gebouwde sluiswachterswoning.

Het Tolhuis zelf werd in deze periode aanzienlijk gemoderniseerd, waardoor het ook voor representatieve doeleinden kon worden gebruikt. De bekende rechtsgeleerde Hugo de Groot heeft er in die tijd meerdere malen de maaltijd gebruikt.

Na de komst van de Fransen in 1795 werden de tollen afgeschaft.

GPSwalking.nlHollandse IJssel N52 00.396 E4 42.808
De Hollandse IJssel was oorspronkelijk een zijarm van de Lek, die voorbij Vreeswijk begon. Om twee redenen moest die arm in de 13e eeuw worden afgedamd: de afdamming van de Rijn bij Wijk bij Duurstede had van de Lek een grotere rivier gemaakt, en de ontginning van het Hollandse veengebied vroeg om een gedegen afwatering. Dat kon alleen bij een lager waterpeil in de Hollandse IJssel.

Op last van Graaf Floris V kwam de dam in 1285 tot stand (de Dam bij het Klaphek). Sindsdien wordt de Hollandse IJssel uitsluitend door gegraven wateren gevoed. Onderhevig aan de getijden beleefde Gouda enkele spannende momenten. Het water stond tot boven aan de sluisdeuren, ook in 1953 nog, maar tot een overstroming is het nooit gekomen. Het tij is nu nog 1,80 m in de zomer en 3,30 m in de winter.

GPSwalking.nlStadsmuur N52 00.418 E4 42.755
Tussen de twee sluizen in zien we waar een deel van de oude Stadsmuur en enkele poorten gelegen moeten hebben. Vooral de buitenlanders die we spreken zijn onder de indruk van het beeld vanaf de rivierdijk, waar de lage ligging van de huizen zo duidelijk wordt.

Opvallend is ook, dat sommige grachten tot de rand gevuld zijn met water, terwijl andere flinke hoge kades hebben. Het peil in de grachten wordt dus kunstmatig op niveau gehouden via de sluizen en sluisdeuren.

GPSwalking.nlMallegatsluis N52 00.395 E4 42.710
Op aandringen van Willem van Oranje werd in 1577 de Mallegatsluis gebouwd, waardoor de oorlogsschepen sneller in staat waren Gouda te passeren. Gouda wist ook nu weer te bedingen, dat de koopvaarders wel verplicht bleven om via de Goudse binnenstad te varen.

In 1598 verviel deze verplichting, maar voorwaarde was ook toen nog, dat schepen 36 uur voor de stad moesten liggen en er 'armengeld' moest worden betaald.

De Mallegatsluis vormt de verbinding tussen de Hollandse IJssel en de Turfsingel. Aan het einde van de Oost- en Westhaven staat bij de inmiddels gesloten Havensluis nog steeds Het Tolhuis en de bijbehorende sluiswachterswoning. Hier voeren de schepen uit de richting van Rotterdam de stad binnen langs de sluisdeuren die nog steeds aanwezig zijn.

GPSwalking.nlMuseumhaven N52 00.417 E4 42.662
De Museumhaven Gouda is een ligplaats voor historische schepen in de binnenstad van Gouda. Er liggen zowel schepen van de bruine vloot, beroepsvaart met schepen die kunnen worden gecharterd, als andere historische schepen. 'Bruine vloot', omdat dit soort schepen over het algemeen met bruine zeilen voer en vaart.

Veel van deze type schepen waren geschikt voor de vaart over de Zuiderzee, nu IJsselmeer en Waddenzee en zelfs voor de kustvaart.

In geen enkel ander land ter wereld zijn zoveel verschillende typen schepen gebouwd als in Nederland. Dat werd grotendeels bepaald door het karakter van het vaarwater ter plaatse. De schepen in het museum komen uit alle delen van het land.

Er zijn per augustus 2006 22 vaste ligplaatsen en enkele plaatsen voor passanten. De vaste ligplaatsen zijn voorzien van zodanige faciliteiten, dat de schipper er met zijn gezin prettig kan wonen, zoals water, stroom, cai.

GPSwalking.nlEr is ook een museum bij en bij elk schip staat een vermelding. Een boeiend geheel, dat ook een historisch beeld geeft. Een indruk van toen. Bron: http://www.museumhavengouda.nl.

Dan gaan we achter de Kaaspakhuizen en langs het oude Handelshuis naar Stellingmolen de Roode Leeuw. Voorbij de mooie witte geveltjes aan het Regulierenhof komen we op de Raam, voorheen een gracht. Nu gedempt. Prachtige geveltjes. Door de Kuipersstraat met de Barbaratoren en Barbarahofje naar de Oost- (rechts) en Westhaven.

Daarna zijn we even toe aan de lunch en zoeken we een lekker terrasje op de Markt.

GPSwalking.nlKaaspakhuizen van J.de Zwet en Zonen N52 00.432 E4 42.608
Deze grote pakhuizen zijn in 1898 en 1912 gebouwd voor kaashandelaar J.de Zwet. Ze zijn vrijwel identiek, met uitzondering van de dakvorm. De ramen hebben luiken en de gevels zijn afgewerkt met een kroonlijst en stucwerk.

Dat het om KAASpakhuizen gaat, zie je aan de getraliede vensters en de ventilatiegaten onder de vensters in de zijgevel. Want ventilatie zal wel nodig zijn geweest.

De vloeren zijn bijzonder sterk gemaakt. Hier rusten ze op stalen kolommen.

GPSwalking.nlStellingmolen De Roode Leeuw N52 00.459 E4 42.461
De Roode Leeuw is een ronde stenen stellingmolen op de Vest. De molen werd omstreeks 1727 gebouwd ter vervanging van een houten wipmolen op die plaats. In 1771 werd molenkap gerestaureerd. Ter herinnering aan deze restauratie is dit jaartal aangebracht in de baard van de molen. Daardoor wordt dikwijls ten onrechte gedacht dat dit het bouwjaar van de molen geweest zou zijn.

In de loop van de 20e eeuw heeft de molen gedurende een langere periode, meer dan zestig jaar, geen maalwerk verricht. Meerdere keren stond de molen in die periode op de nominatie om te worden gesloopt. Halverwege de jaren tachtig van de 20e eeuw werd de molen gerestaureerd. In 1986 was de molen weer maalvaardig. In 2007 is de molen voor het malen stilgezet in afwachting van een nieuwe restauratie.

In De Roode Leeuw bevinden zich twee windgedreven / elektrisch aangedreven koppels maalstenen.

GPSwalking.nlBarbaratoren N52 00.480 E4 42.601
De Barbaratoren is het restant van de afgebroken kapel van het Sint-Barbaragasthuis op de hoek van de Kuiperstraat en de Keizerstraat. Het Barbaragasthuis is in 1468 gebouwd door het Sint-Barbaragilde.

In 1505 bouwde het gilde bij het gasthuis een kapel. De heilige Barbara was één van de veertien zogenaamde noodhelpers. Zij werd met name te hulp geroepen als beschermster tegen de pest. In de 16e eeuw deden gasthuis en kapel ook dienst als armenschool. Na de hervorming werd de kapel in 1581 door het stadsbestuur verkocht. In 1690 werden er op de plaats van het schip drie woningen gebouwd. Een ander deel van de kapel diende in die tijd als paardenstal.

Van de kapel en van het gasthuis bestaan nog slechts bouwresten in de woningen op de hoek van de Keizerstraat en de Kuiperstraat.

De torenklok bezit slechts één wijzer, die de tijd aangeeft. De bijnaam Malletoren zou hieraan te danken zijn. Oorspronkelijk was dit de klok van de afgebroken Dijkspoort.

GPSwalking.nlStroopwafelbakkerij N52 00.488 E4 42.615
Naast pijpen en kaarsen zijn er Goudse stroopwafels. Deze worden al sinds het eind van de 18e eeuw in Gouda gebakken. Er bestaan diverse - door de Goudse bakkers geheimgehouden - recepten voor de stroopwafel.

De stroopwafel werd voor het eerst gemaakt in het begin van de negentiende eeuw in Gouda, vandaar dat dit type koek als Goudse wafel bekend is. Stroopwafels werden in die tijd gemaakt van oude koeksnippers, deegresten en stroop en waren daardoor erg goedkoop. Ze werden in de 19e eeuw dan ook wel armenkoeken genoemd.

Vanaf 1870 werden de Goudse stroopwafels niet alleen in Gouda, maar ook elders vervaardigd. Ook de kruimels van de afgesneden randen en mislukte koeken (ook wel snippers genoemd) zijn in zakjes te koop.

De Goudse wafels worden ook op straat verkocht. Stroopwafels worden ook buiten Nederland gegeten. Ze zijn vaak in supermarkten te koop of in speciale winkels. Soms zijn de stroopwafels in het buitenland kleiner en duurder dan in Nederland.

GPSwalking.nlPijpenmakerij N52 00.499 E4 42.635
Zo passeren we ook de Pijpenmakerij P.van der Want Gz. Het was een Engelse geloofsvluchteling en soldaat in het leger van prins Maurits die in 1617 de Gouwenaars leerde hoe je van klei pijpen kon bakken. Het was het begin van een industrie waarmee duizenden Gouwenaars hun brood verdienden.

Deze pijpenmakerij van Willem Stevens is dan ook maar een willekeurig voorbeeld. Hij begon dit bedrijf dat in 1630 werd overgenomen door P. van der Want Gz. De werkplaatsen waren op de twee onderste verdiepingen gevestigd. De zolder diende voor turfopslag.

Het complex van vier panden heeft gevels uit de 18e eeuw en is herkenbaar aan de Goudse Pijpen boven de gevelopeningen.

Overigens hebben de straatnamen parallel aan deze Kuiperstraat ook vaknamen, zoals de melkersteeg, olieslager, pottenbakker enz.

GPSwalking.nlKaarsen N52 00.522 E4 42.701
Gouda dankt haar naamsbekendheid voornamelijk aan een vijftal producten: kaas, kaarsen, aardewerk (plateel), stroopwafels en pijpen.

Naast de Goudse kaas genieten ook de Goudse kaarsen bekendheid. De in 1853 door Andrinus Antonie Gijsbertus van Iterson samen met een tweetal anderen gestichte Stearine Kaarsenfabriek zorgde lange tijd voor veel werkgelegenheid in Gouda. Tevens werd de "Goudse kaars" een belangrijk exportartikel.

Het Gouds aardewerk is dan weer ontstaan uit de pijpenindustrie, die vanaf het begin van de 17e eeuw een belangrijke vorm van werkgelegenheid vormde. In de tweede helft van de twintigste eeuw is de plateelindustrie grotendeels uit Gouda verdwenen, deels door vertrek en deels door faillissementen.

Over kaas spreken we later nog.

GPSwalking.nlWesthaven N52 00.537 E4 42.727
De Oost- en Westhaven zijn de voornaamste handelscentra geweest. Hier staan de grootste huizen. Hier stonden ooit 200 bierbrouwerijen. Achter de vele gevels gaan boeiende verhalen en veel historie schuil.

We halen hier de Moriaan aan N52 00.536 E4 42.707 . Voorheen een kruidenierswinkel met trapgevel en kruiskozijnen. De huidige geveltop is uit 1617. De gevel werd op vlucht gebouwd, vooroverhangend om er geen regenwater langs te laten stromen. Later werd het pand een suikerraffinaderij en in de 18e eeuw was er een tabakswinkel in gevestigd. Het winkelinterieur dateert nog uit 1680. In 1938 kwam Museum de Moriaan er met een verzameling Goudse plateel in.

GPSwalking.nlR.K. Meisjesschool met Kapel en Muziekschool N52 00.580 E4 42.653
In 1700 werden drie middeleeuwse huizen samengevoegd tot één groot pand. Hier was een brouwerij gevestigd, waarbij het Anker in de naam Het Dubbeld Ancker duidt op de grootte van een biervat. De huidige gevel is in empirestijl van rond 1800.

Kijk ook eens naar de Muziekschool. Ook hier zijn twee huizen samengevoegd. Er woonde Brouwer Dirck van Reynegom (1504-1584). Gouda was de grootste bierstad van Holland en de grote uitbreiding van de Sint-Janskerk in de 15e eeuw werd geheel betaald uit de bieraccijns.

Aan de overzijde van de Haven zien we het voormalige Catharina Gasthuis, nu Museum Gouda. Na de lunch zullen we terugkeren. Nu even naar de Markt.

GPSwalking.nlWe overleggen wat we zullen doen. We hebben nog de hele namiddag en kunnen best een museum van binnen bekijken. Als we dan toch deze stadswandeling willen beschrijven is een bezoek aan het Museum van Gouda het meest aantrekkelijk. En we willen ook de Grote Kerk Sint Jan bezoeken en de Goudse Glazen.

Wat een geluk valt ons ten deel: Na de pauze bezoeken we het Museum Gouda en met een Combikaart kunnen we zowel het Museum - met een uur durende boeiende uitleg over stad bij de Maquette - als een pauzekoffie op het mooiste terrasje achter de kerk, als een toegang tot de Goudse Glazen in de Sint-Janskerk combineren. Het kan niet mooier.

GPSwalking.nlMuseum Gouda N52 00.610 E4 42.699
Museum Gouda is een museum met onder meer altaarstukken uit de 16e eeuw, 19e-eeuwse schilderijen uit de Arntzeniuscollectie en een uitgebreide collectie Gouds plateel. Sinds 2012 heeft Museum Gouda ook een stadsmaquette waarop Gouda in het jaar 1562 op schaal 1 op 350 nauwkeurig is nagebouwd. In het monumentale pand bevinden zich verder een oude stadsapotheek, de chirurgijnsgildekamer en een kelder met martelwerktuigen.

Het museum is gevestigd in het voormalige Catherina Gasthuis N52 00.597 E4 42.674 .. Het Catharina Gasthuis was oorspronkelijk een ziekenhuis. Sinds 1947 is er dit museum in gevestigd. Het gasthuis maakte waarschijnlijk ooit deel uit van het complex, dat de heren van der Goude in de 13e eeuw in deze omgeving bezaten, een motte, een hofstede en een hofkapel. De gevels aan de voorzijde aan de Oosthaven dateren uit. Het gebouw heeft tot 1910 dienst gedaan als ziekenhuis tot de komst van het Van Itersonziekenhuis.

GPSwalking.nlEr is teveel te zien. Mooi en boeiend. Als we dan (om 14:00 uur) een uitleg krijgen bij de maquette kunnen we ons al heel veel in herinnering oproepen. En we hebben nog een deel te gaan.

En dan komt de straf: eenmaal buiten komen we op een mooi binnenpleintje.

Achter de Kerk N52 00.618 E4 42.696
en daar is het zó mooi en zo knus en gezellig, daar willen we niet meer weg! Maar ja, beste wandelaar, misschien willen jullie verder. Dus gaan we door het Lazeruspoortje naar rechts om de St Jan de Doper te bezoeken.

GPSwalking.nlLazaruspoortje N52 00.624 E4 42.699
Het Lazaruspoortje is in 1609, waarschijnlijk door de Goudse stadsbeeldhouwer Gregorius Cool, gemaakt als toegangspoort voor het toenmalige leprozenhuis aan de Gouwe.

Aanvankelijk bevond het leprozenhuis zich buiten de Potterspoort aan de Wachtelstraat. In 1579 werd het voormalige Sint-Mariaconvent - waar nu het City Hotel Gouda is gevestigd - , binnen de stadsmuren, bestemd voor de opvang van melaatsen.

Het poortje werd in 1940 afgebroken vanwege de uitbreiding van het gemeentelijk energiebedrijf. In 1965 werd het herbouwd op de huidige plaats aan Achter de Kerk. Het vormt thans de toegang tot de tuin van het museum het Catharina Gasthuis.

De voorstelling vertelt de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus.

GPSwalking.nlSint-Jans kerk N52 00.643 E4 42.688
De Sint-Janskerk of Grote Kerk in Gouda is een grote kruiskerk in gotische stijl. De kerk is beroemd vooral vanwege de reeks gebrandschilderde glazen, ook wel bekend als de "Goudse Glazen". Het kerkgebouw zelf heeft karakteristieke overkappingen en is het langste kerkgebouw in Nederland met 123 meter, buitenwerks.
In hoofdzaak dateert de kerk uit de 15e en 16e eeuw, maar de historie van het gebouw gaat verder terug.

De Sint-Janskerk is gewijd aan Johannes de Doper, de schutspatroon van Gouda. De symbolische kleuren van deze heilige, rood en wit, zijn in het stadswapen terug te vinden. Bron: http://sintjaninbeeld.vrtour.eu.

GPSwalking.nlGoudse Glazen N52 00.637 E4 42.726
Nooit eerder hebben we er zo lang over gedaan om alle fascinerende ramen te bewonderen. De uitvoering, de beelden, verhalen, de kleuren, de bescherming, constructie. Het wordt allemaal onder de aandacht gebracht. Zo helder. De Goudse glazen zijn de gebrandschilderde glas-in-loodramen van de St.-Janskerk.

De ramen dateren uit de 16e eeuw en zijn vervaardigd door beroemde glasschilders uit die tijd, zoals de gebroeders Dirck en Wouter Crabeth. De kerk bevat in totaal 72 ramen van diverse afmetingen, waaronder 3 moderne ramen. Het totale oppervlak van de ramen is 1755 m².

GPSwalking.nlVan de ramen zijn ook de originele ontwerpen, de zogenaamde cartons, bewaard gebleven. De oudste ramen, de Apostelen, zijn tussen 1530 en 1540 gemaakt. We zien Margaretha van Parma. Bron:  http://nl.wikipedia.org/wiki.

Na de Grote Kerk gaan we langs de Donkere Sluis langs de Gouwe, rechts de Lage Gouwe en links de Hoge Gouwe. Rechts de Vismarkt en links de Korenbeurs.

We zien de Gouwekerk met de hoogste toren van Gouda. Na de bocht gaan we rechts over de brug en de Lange Groenendaal naar de Naaierstraat, waar we de Vier Gekroonden zien. Over de Turfmarkt en de Nieuwe Haven met de Hofjes gaan we terug naar het winkelcentrum

GPSwalking.nlDonkere Sluis N52 00.612 E4 42.623
De langste sluis van Europa. Gouda ligt aan de monding van de rivier de Gouwe in de Hollandse IJssel. De Gouwe komt bij het huidige Bolwerk de stad in en loopt door tot aan de Haven waar hij de Hollandse IJssel instroomt.

Op dit traject ligt ‘de langste schutsluis van Europa’. De schepen moesten een traject van zo’n 800 meter afleggen om vanaf het Amsterdams Verlaat via de Donkere Sluis bij de Havensluis de stad weer te kunnen verlaten.

De route door Gouda was lange tijd de enige toegestane internationale vaarverbinding. De vaarweg door de binnenstad was erg druk en dat zorgde voor veel economische bedrijvigheid. Niet in de laatste plaats omdat de schippers een paar uur in de binnenstad moesten doorbrengen.

GPSwalking.nlHoewel de huidige Donkere Sluis in de achttiende eeuw is gebouwd, is deze sluis wel het oudste deel van ‘de langste schutsluis van Europa’. Waarschijnlijk was er op deze plek al in de dertiende eeuw een sluis, mogelijk zelfs al twee eeuwen eerder. Het was aanvankelijk een keersluis: de schepen konden in en uit varen als het water in de Gouwe en de Hollandse IJssel even hoog stond.

In 1778 kreeg de sluis zijn huidige vorm met kruisende deuren. Deze werden aangebracht om het doorspoelen van de Goudse grachten mogelijk te maken, het schuren. Daarvoor gebeurde dat door de volmolenduikers die ten oosten en ten westen van de stad lagen.

GPSwalking.nlKruisende deuren zijn een Hollandse vinding van omstreeks 1600. Zij kunnen tegen het hoge water in geopend worden, waardoor het water met grote snelheid door de sluis stroomt. De Goudse Donkere Sluis is uniek in Nederland. Bron: http://www.gouda.nl/gemeente/Wonen.

Visbanken N52 00.591 E4 42.554
De Visbanken zijn rond 1588 gebouwd. Op beide banken is vis verhandeld. Op de Lage Gouwe voor Goudse handelaren en op de Hoge Gouwe voor die ‘van buiten’.
Deze laatste wordt ook wel Korenbeurs genoemd.

GPSwalking.nlR.K. Weeshuis en kleuterschool N52 00.571 E4 42.542
In 1889 kochten de katholieken een woonhuis, dat als weeshuis zou dienen omdat zij, die in het openbare weeshuis woonden, zij niet op het r.k. kerkhof begraven mochten worden.

De wezen werden verzorgd door de Duitse zusters. Opvallend zijn de rijke renaissancestijl met vele versieringen en smeedijzeren hek.

In 1930 verhuisden de wezen naar buiten de stad en werd hier een bewaarschool opgericht.

GPSwalking.nlGouwekerk N52 00.555 E4 42.530
De Gouwekerk (voorheen Sint-Jozefkerk) is een neogotische kruiskerk en stamt uit het begin van de twintigste eeuw opgetrokken uit rode baksteen. Op de kruising van het dak bevindt zich een zeshoekige, deels opengewerkte spits.

Deze vieringtoren is vanuit de verre omgeving te zien en is met een hoogte van circa 80 meter het hoogste punt van de stad.

In de eerste helft van de 17e eeuw werd aan de Hoge Gouwe te Gouda een rooms-katholieke schuilkerk gesticht door de franciscaner pater Gregorius Simpernel.

Aanvankelijk vonden de erediensten plaats in een huis "Het Cromhout", dat in 1732 vervangen werd door een nieuwgebouwde schuilkerk.

GPSwalking.nlLutherse Kerk N52 00.609 E4 42.426
De voormalige Sint Joostkapel was tot 1572 de kapel van de zakkendragers, die de schepen laadden en losten. (neen, niet van de zakkenrollers en ook niet van de zakkenvullers) Dat was ruw, zwaar en ongeschoold werk, maar zeer nuttig voor Gouda. Dat blijkt uit het feit dat de gilde rijk genoeg was om deze kapel te bouwen.

Na de Reformatie in 1572 kwam de kapel in het bezit van de stad en werd in 1680 verkocht aan de Lutheranen. Er is veel aan verbouwd. De 95 letters in de straat naast de kapel zijn de beginletters van de 95 stellingen, die Luther in 1517 op de deur van Wittenberg spijkerde.

GPSwalking.nlDe Vier Gekroonden N52 00.690 E4 42.546
Een ander noemenswaardig pand staat aan de Naaierstraat 6. Dit pand is een laatgotisch huis dat beter bekendstaat als De Vier Gekroonden, naar het gelijknamige fries dat zich op de gevel bevindt. Let goed op de vormen van de ronde raampjes en de krullen rond de afbeeldingen.

De geveltjes aan deze zijde van de straat zijn heel mooi, maar de overzijde is ronduit lelijk, omdat dit de achterkant is van de huizen die aan de Markt staan.

GPSwalking.nlTrappenbrug N52 00.707 E4 42.455
Op de Turfmarkt werd hoofdzakelijk turf uit Waddinxveen, Reeuwijk en Sluipwijk verhandeld. Na 1550 werd de toevoer van turf te groot en werd de handel naar de Raam verplaatst.

De trappenbrug dateert van rond 1500. Vroeger waren er meer bruggen van dit type. Als ze van hout zijn spreekt men van een kwakel.

De hoogte was nodig om de doorvaart van de hoog beladen hooi- en turfschepen mogelijk te maken.

GPSwalking.nlAdmiraalshuis N52 00.675 E4 42.375
Het dankt zijn naam aan de vice-admiraals Johan den Haan en Roemer Vlacq, die er in de 17e en 18e eeuw woonden. Het huis is begin 17e eeuw gebouwd, maar de voorgevel en interieur dateren uit 1757. De rijk versierde Lodewijk XV-stijl is in hardsteen opgetrokken.

Bolwerk N52 00.681 E4 42.261
Het Bolwerk ligt aan de rand van de historische binnenstad. Een gebied met een rijke geschiedenis. Vanaf 1350 stond er op het Bolwerk een leprozenhuis. Hier komt ook het Lazaruspoortje vandaan. In 1408 werd dit vervangen door het vrouwenklooster Sinte Marie, Mariaklooster. Na de reformatie in 1572 kwam er weer een leprozenhuis.

GPSwalking.nlVanaf 1598 stond op het Bolwerk ook een zogenaamd Proveniershuis, een voorloper van het bejaardenhuis. Hier konden rijke mensen tegen betaling hun oude dag goedverzorgd doorbrengen. Om het kloosterterrein heen stonden kleine huisjes. Diverse ambachtslieden hadden hier hun werkplaats en er waren ook woningen. Vooral pijpen werden er gemaakt.

Tussen 1840 en 1860 maakt het proveniershuis plaats voor de gasfabriek. Nu staat er een Best Western Hotel.

Bronnen: http://www.diegoude.nl/index.php en http://www.pijpenkabinet.nl/Artikelen.

GPSwalking.nlGoudse hofjes N52 00.713 E4 42.282
Een vorm van liefdadigheid die uniek is voor Holland was het stichten van een hofje. Gouda telde er in de loop van de tijd minstens 25, de oudste vermelding dateert van 1449.

Het principe was als volgt: aan de straatzijde werden een of twee huizen aangekocht of gebouwd om te verhuren ten bate van de exploitatie van het hofje. Daarachter werd een bleekveld of binnenplaats aangelegd - met waterpomp en plee voor gezamenlijk gebruik - en een aantal eenvoudige huisjes, met of zonder verdieping. Het beheer werd in de middeleeuwen gevoerd door de Heilige Geestmeesters.

Na de Reformatie veranderde die bestuursfunctie. Het toezicht vertrouwde men voortaan toe aan regenten of kerkgenootschappen. Deze huisjes waren bestemd voor bewoning door 'weduwen en vrijsters van onbesproken gedrag en de gereformeerde religie toegedaan'.

De komst van bejaardentehuizen luidde het einde in van de hofjes.

GPSwalking.nlHet Hofje van Cincq N52 00.733 E4 42.309
Het Hofje van Cincq (ook Cincqenerf) is een hofje van barmhartigheid gesticht in 1700 aan de Nieuwehaven. De vermogende advocaat mr. Cornelis Cincq, zoon van de Goudse burgemeester Gerard Cincq, was nooit gehuwd geweest. Hij overleed in 1698.

Volgens een notariële acte was hij verliefd op Alida Wagtendonk, de dochter van een plaatselijk predikant. Hij schonk haar na zijn overlijden zijn woning aan de Hoogstraat. Een kwart van zijn nalatenschap schonk hij aan de gereformeerde diaconie tot het aanbouwen en opsigten van eenige huisjes, om door arme menschen om niet te worden gewoond. Voor de stichting van het hofje was een bedrag van ƒ 16.245 beschikbaar.

GPSwalking.nlHet hofje met twaalf woningen werd aangelegd aan de noordzijde van de Nieuwehaven. Voorbeeld voor de bouw waren enige hofjes in Leiden.

In de jaren zeventig van de 20e eeuw werden de woningen in het hofje verkocht aan particulieren. Onder toezicht van rijksmonumentenzorg werden de woningen door hen gerestaureerd.

Vrouwentoren N52 00.808 E4 42.490
Deze toren behoorde oorspronkelijk bij de Onze-Lieve-Vrouwe-kapel van de Rozenkransbroederschap uit 1493. De kapel had ook zijbeuken.

De kapel werd in 1585 afgebroken. De toren, die erg scheef was komen te staan is in 1754 door een Amsterdamse vijzelaar rechtgezet door het aanbrengen van een extrabakstenen schil en een nieuwe lantaarn op de spits.

GPSwalking.nlDaarna steken we de winkelstraat over naar de Nieuwe-Marktpassage N52 00.839 E4 42.686, waar ooit de Kazerne en nu het Stadskantoor van Gouda staat.

Voorbij de Passage zien we het Kaasboerinnetje en de Agnietenkapel. En omdat we het niet kunnen weerstaan gaan we langs de Waag opnieuw naar de Markt, waar we na een heerlijk etentje huiswaarts keren.

Opvallend is, dat op deze zomerse zonnige dag de terrasstoelen in de zon vermeden worden. Een niet alledaags Hollands tafereel.

GPSwalking.nlKazerne (tegenwoordig bioscoop) N52 00.869 E4 42.639
In 1841 met gebruikmaking van een deel van het 17e eeuwse Pesthuis gebouwde kazerne.

Het 24 vensterassen lange, een verdieping met geknikt schilddak tellende gepleisterde gebouw heeft rondboogvensters en vier door lisenen gemarkeerde risalieten. Twee daarvan bevatten poorten met bossagewerk in baksteen, waarboven ronde vensters. In een der zijgevels een dergelijke poort.

Goudse Kaas N52 00.804 E4 42.674
Op de Nieuwe Markt staat sinds 1988 De Kaasboerin, gemaakt door Ineke van Dijk (Gouda 1940), beeldhouwster te Stolwijk.

GPSwalking.nlGoudse Kaas is als ‘handelsmerk’ verleend door Karel V in de 16e eeuw. Daarmee kreeg Gouda het recht om op de markt de kaas te verhandelen.

Van het midden van juni tot in augustus wordt in Gouda nog steeds de bekende Goudse kaas verhandeld op de Kaasmarkt vlak voor de waag. Al drie eeuwen lang op donderdagen tussen 10 en 12.30 uur, komen boeren uit de omgeving in klederdracht naar de Markt om daar op eeuwenoude wijze hun kaas te laten wegen en met handjeklap te verkopen.

Het wegen van de kaas vindt plaats in de waag waar toeristen ook zichzelf kunnen laten wegen op de authentieke kaasbascule. Toeristen kunnen ook zelf kaas boren en keuren waarna dit wordt vastgelegd op een origineel certificaat ondertekend door de keurmerk. De kaasmarkt is omringd door de weekmarkt en kramen met ambachtelijke werklieden, die laten zien hoe vroeger onder andere klompen, karnemelk en kaarsen werden gemaakt.

GPSwalking.nlAgnietenkapel N52 00.785 E4 42.667
De Agnietenkapel is het restant van een voormalig vrouwenklooster, het Agnietenconvent, aan de Nieuwe Markt. Het Agnietenconvent werd opgericht op het einde van de 14e eeuw. Het vrouwenklooster was gewijd aan Sint-Agnes. De zusters leefden volgens de regels van Augustinus. Het convent grensde aan een ander vrouwenklooster, het Magdalenaconvent.

De gotische kapel zal in het midden van de 15e eeuw zijn gebouwd. Het Agnietenconvent bestond uit een kloosterhof, waaromheen de gebouwen waren gesitueerd: een kapel met sacristi, het klooster, een brouwerij, dienstgebouwen en stallen. Erg voorspoedig ging het niet met dit kloosterconvent, dat door de eigen pater van het convent in 1515 dit ‘arme ende miserabel, scamel convent’ werd genoemd.

Na de hervorming werd de kapel eerst gebruikt als werkplaats voor de tapijtwevers in de stad. In 1653 werd de lommerd, de bank van lening, in het gebouw gevestigd. Vanaf 1924 kreeg het gebouw een wisselende bestemming als arbeidsbeurs, voedseldistributie, noodpostkantoor en als kunstcentrum.

In de loop der tijd werden de diverse gebouwen van het convent gesloopt. In de periode 1972 tot 1975 werd het gebouw gerestaureerd. Thans doet het dienst voor diverse culturele activiteiten, zoals tentoonstellingen en ontvangsten.

GPSwalking.nlEn zo, waarde wandelaar, zijn we aan het einde gekomen van deze boeiende tocht. We hebben er een dag over gedaan, zodat we op vele plaatsen hebben kunnen genieten van de gevelstenen, de grachten, bruggetjes en vooral het levendig karakter van Gouda. We hebben in enkele musea tijd besteed aan de historie en de kunsten uit vroeger tijden. Een plaats kan vele gezichten hebben en tijden veranderen.

Beschouw dit relaas niet als allesomvattend, maar indicatief. De VVV, de stad, biedt ook themawandelingen aan en rondleidingen onder leiding van een gids. Maar het mooiste van de stad zijn de mensen, waarmee het eenvoudig is om in contact te treden.

Hierna volgen nog enkele uitgebreide thema’s.

Annex I: Ontwikkeling van de stad
Rond het jaar 1000 was het gebied waar nu Gouda ligt drassig en bedekt met een moerasbos, met daarin kleine riviertjes, zoals de Gouwe. In de 11e en 12e eeuw begon men met het ontginnen van veen ten oosten en westen van de stad en langs de oevers van de Gouwe. In 1143 werd de naam Gouda voor het eerst vermeld in een oorkonde van de Graaf van Holland.

GPSwalking.nlIn de 13e eeuw werd het riviertje de Gouwe door een kanaal verbonden met de Oude Rijn en de monding in de Hollandse IJssel werd uitgebreid tot een haven. Aan de rand van de stad verrees in de 14e eeuw het kasteel van Gouda, dat de haven moest beschermen. Door deze ontwikkelingen ontstond een vaarroute, die werd gebruikt voor handel tussen Vlaanderen en Frankrijk met Holland en het Oostzeegebied. In 1272 verleende Graaf Floris V stadsrechten aan Gouda, dat inmiddels een belangrijke plaats geworden was.

In 1361 en 1438 richtten stadsbranden grote schade aan in de stad. Na de verovering van Gouda door de Geuzen op 21 juni 1572 werd het kasteel van Gouda in 1577 gesloopt, om het zo niet in handen te laten vallen van de Spanjaarden bij een eventuele herovering.

In het laatste kwart van de 16e eeuw had Gouda ernstige economische problemen. In de eerste helft van de 17e eeuw krabbelde de stad weer op en tussen 1665 en 1672 kende de stad zelfs een tijd van grote vooruitgang en bloei. Toen in het rampjaar 1672 echter de Hollandse Oorlog uitbrak kende de stad opnieuw een economische terugval. Hoewel de economie na 1700 nog eenmaal opveerde, zou de terugval uiteindelijk tot ver in de 19e eeuw duren. In 1673 werd Gouda voor de vierde en ergste maal getroffen door de pest. De epidemie kostte 2.995 mensen het leven, ongeveer 20% van de bevolking.

GPSwalking.nlIn de 19e eeuw werden de stadsmuren van Gouda gesloopt; de laatste stadspoort werd in 1854 afgebroken. In deze periode had Gouda ook te maken met cholera-epidemieën, de eerste uitbraak was in 1832. Onder andere dankzij het aanleggen van een riolering en een waterleidingnet wist men de ziekte aan het eind van de 19e eeuw terug te dringen. Rond diezelfde tijd begon Gouda ook eindelijk te profiteren van het betere economische klimaat. Bedrijven als de Stearine Kaarsenfabriek en de Goudsche Machinale Garenspinnerij hadden hierin een belangrijk aandeel. In het begin van de 20e eeuw, begon de stad met uitbreiden buiten de singels. De wijken Korte Akkeren, Kort Haarlem en Kadebuurt werden in de eerste helft van deze eeuw gebouwd.

In de Tweede Wereldoorlog was Gouda door zijn strategische ligging aan water-, auto- en spoorwegen een doelwit van bombardementen door de geallieerden. In 1944 werd het station getroffen tijdens zo'n bombardement, dat bedoeld was om de spoorweg te vernietigen die Den Haag en Rotterdam verbindt met Utrecht. In het totaal vielen er bij de bombardementen in Gouda 45 doden.

GPSwalking.nlNa de bezetting breidde Gouda zich verder uit en werden de wijken Oosterwei, Bloemendaal en Goverwelle gerealiseerd. In 1940 werd met de demping van de Nieuwehaven een begin gemaakt met het dichten van de grachten in de binnenstad. Na de Tweede Wereldoorlog werden ook de Raam, het Nonnenwater, de Naaierstraat en de Achter de Vismarkt gedempt. Mede door de protesten vanuit de burgerij en de veranderde inzichten bij stedenbouwkundigen werd echter niet verder gegaan met het dempen van de historisch waardevolle stadsgrachten.

In 1977 verdween de wekelijkse varkensmarkt, de grootste in Nederland, uit de stad. De wekelijkse kaasmarkt op donderdag bleef alleen als toeristisch fenomeen gehandhaafd.

Rond 1400 had de stad al ongeveer 10 000 inwoners. Dat groeide tot 20 000 in 1900 en tot 70 000 na 1990. Sindsdien is het inwoneraantal vrij stabiel.

GPSwalking.nlAnnex II: Erasmus
Erasmus werd als Geert Geerts (of als Gerhard Gerhards) geboren, de doopnaam Erasmus dankt hij aan de in de 15e eeuw populaire heilige Erasmus van Formiae. Zijn geboorteplaats is Rotterdam alhoewel er geen vermelding van zijn doop in doopregisters is aangetroffen. Wel eens gezegd: Goudæ conceptus, Roterodami natus (Latijn: in Gouda verwekt; in Rotterdam geboren). Men denkt echter dat Erasmus in Gouda zou zijn geboren.

Erasmus was een onwettig kind; in die tijd een defectus natalis (geboortedefect). Zijn vader was priester in Gouda en zijn moeder diens huishoudster. De moeder van Erasmus, Margaretha Rogerius (Rutgers) was een dochter van een chirurgijn uit Zevenbergen. Haar zwangerschap heeft zij waarschijnlijk in Rotterdam doorgebracht om het 'ongelukje' te verbergen. Een jaar eerder kregen zijn ouders al samen een kind: Pieter. Ook van deze broer zijn geen officiële doopgegevens overgeleverd.

Erasmus heeft drie jaar in Rotterdam gewoond en is toen vertrokken naar Gouda. Zijn leven lang heeft hij het idee over zijn onwettige geboorte moeten torsen en de gevolgen moeten dragen van de 'geestelijke' status waarin hij door zijn opvoeding was terechtgekomen. Pas rond zijn vijftigste (1517) werd Erasmus dankzij pauselijke dispensatie van de ernstige maatschappelijke gevolgen van zijn onwettige geboorte verlost. Hij heeft nogal met zijn levensverhaal gehaspeld, al doende heeft hij zijn jeugdjaren gemystificeerd en zijn geboortejaar met onzekerheden omhuld.

Tussen 1473 en 1478 was Erasmus leerling van de parochieschool - de voorloper van de Latijnse school en het Coornhert Gymnasium - in Gouda, waar hij les kreeg van zijn oom Pieter Winckel (de latere onderpastoor van de Sint-Janskerk). Onder druk van zijn voogden deed Erasmus in 1487 zijn intrede in het Klooster te Stein bij Gouda. Daarna ging hij als priester door het leven. In Gouda verloopt een themawandelroute die gerelateerd is aan Erasmus aanwezigheid in deze stad.

Startpunt

  • START/FINISH/NS Station NS Gouda N52 01.024 E4 42.394
  • Alternatief starten Parkeergarage P1 Centrum-Vossenburchkade, N52 01.082 E4 42.621
Geraadpleegde websites:

POI’s

  • NS-Station N52 01.024 E4 42.394
  • Historie N52 00.923 E4 42.574
  • Markt met Stadhuis N52 00.699 E4 42.632
  • Waaggebouw N52 00.736 E4 42.652
  • Toerisme N52 00.732 E4 42.646
  • Stadsgezicht N52 00.745 E4 42.711
  • Erasmus N52 00.650 E4 42.761
  • Jerusalemkapel N52 00.639 E4 42.778
  • Oude Mannen Huis N52 00.616 E4 42.770
  • Weeshuis/Bibliotheek N52 00.620 E4 42.799
  • Dubbele Buurt N52 00.591 E4 42.783
  • Houtmansplantsoen N52 00.466 E4 42.890
  • Voormalig Kasteel N52 00.457 E4 42.906
  • Stellingmolen ’t Slot N52 00.438 E4 42.896
  • Havensluis N52 00.428 E4 42.825
  • Tolhuis N52 00.422 E4 42.817
  • Hollandse IJssel N52 00.396 E4 42.808
  • Stadsmuur N52 00.418 E4 42.755
  • Mallegatsluis N52 00.395 E4 42.710
  • Museumhaven N52 00.417 E4 42.662
  • Kaaspakhuizen van J.de Zwet en Zonen N52 00.432 E4 42.608
  • Stellingmolen De Roode Leeuw N52 00.459 E4 42.461
  • Barbaratoren N52 00.480 E4 42.601
  • Stroopwafelbakkerij N52 00.488 E4 42.615
  • Pijpenmakerij N52 00.499 E4 42.635
  • Kaarsen N52 00.522 E4 42.701
  • Westhaven N52 00.537 E4 42.727
  • Moriaan N52 00.536 E4 42.707
  • R.K. Meisjesschool met Kapel en Muziekschool N52 00.580 E4 42.653
  • Museum Gouda N52 00.610 E4 42.699
  • Catherina Gasthuis N52 00.597 E4 42.674
  • Achter de Kerk N52 00.618 E4 42.696
  • Lazaruspoortje N52 00.624 E4 42.699
  • Sint-Jans kerk N52 00.643 E4 42.688
  • Goudse Glazen N52 00.637 E4 42.726
  • Donkere Sluis N52 00.612 E4 42.623
  • Visbanken N52 00.591 E4 42.554
  • R.K. Weeshuis en kleuterschool N52 00.571 E4 42.542
  • Gouwekerk N52 00.555 E4 42.530
  • Lutherse Kerk N52 00.609 E4 42.426
  • De Vier Gekroonden N52 00.690 E4 42.546
  • Trappenbrug N52 00.707 E4 42.455
  • Admiraalshuis N52 00.675 E4 42.375
  • Bolwerk N52 00.681 E4 42.261
  • Goudse hofjes N52 00.713 E4 42.282
  • Het Hofje van Cincq N52 00.733 E4 42.309
  • Vrouwentoren N52 00.808 E4 42.490
  • Nieuwe-Marktpassage N52 00.839 E4 42.686
  • Kazerne (tegenwoordig bioscoop) N52 00.869 E4 42.639
  • Goudse Kaas N52 00.804 E4 42.674

 


 
  14-09-2013 : GPSwalking.nl

De afstand is intussen gecorrigeerd.

Team GPSwalking.nl
13-09-2013 : conny

Klein foutje in deze wandeling: er staat 16 km, het is 6 ;-)
27-07-2013 : Rien Zegers

27 juli 2013.
Schitterende wandeling! Hoewel ik verschillende malen per jaar vanuit Rotterdam in Gouda kom, zijn er in deze wandeling toch nog plekjes die ik niet gezien heb.
Ik ga beslist deze stadswandeling een keer doen.