Home
Home Over ons Workshops Links Reviews GPS info Gastenboek Contact Zoeken
  Stadswandeling Alkmaar

Volg GPSwalking op Twitter



Korte beschrijving

Een stadswandeling in Alkmaar is zo Nederlands, dat zelfs vele buitenlanders er naar komen kijken. En toch is het op deze zonnige dag gewoon heerlijk om in alle rust rond te lopen: het is in september. De Kaasmarkt – vrijdag is dan de drukste dag - wordt niet meer gehouden en de grootse toeristenstroom is verminderd. Alkmaar toont zich als een gewone stad met interessante items.

De Grote Kerk, de grachten, enkele oude panden, een stuk historie. Een molen, pruttelende bootjes op het water, de ‘grote’ haven aan het Noord-Hollands Kanaal, een rondvaartboot. Het is even zoeken naar de overgebleven kogel uit de strijd tegen de Spanjaarden. Een Kaasmuseum, een Biermuseum en een Stedelijk. Alkmaar heeft veel te bieden. Maar ook de gewone winkelstraat, de drukte rond een school, vele fietsers en een vol terras op de Markt in de schaduw van het Waaggebouw. Tijdens de Kaasmarkt zal het er wel minder rustig aan toe gaan.

Het zijn vooral de vele terrasjes en pleintjes, die zorgen voor een zomerse uitstraling. Er blijft niet genoeg tijd over voor het shoppen……


Routebeschrijving

Stadswandeling in Alkmaar met een lengte van 7km
De paden zijn zeer goed begaanbaar – geheel verharde weg.
Deze route is geschikt voor scootmobiel
Kan ook vanaf het NS station.
Er is veel horecagelegenheid.
Er staan enkele bankjes.
Van de wandeling is een GPS Track en een GPS Route aangemaakt.

  De kenmerken
  startpunt Alkmaar, Station NS Alkmaar of P De Vest, Paardenm
  positie Noord-Holland, Nederland. Co√∂rdinaten: N52.632891 E4.748395
  afstanden 7.0 km,
  type Cultuur/Stad
  begaanbaarheid Doorgaans goed begaanbaar
  scootmobiel Nee
  honden Aangelijnd
  horeca Onderweg
  Datum wandeling 26-09-2014

  Langere beschrijving
 

GPSwalking.nlSTART NS N52 38.304 E4 44.484
START/FINISH/PARKEREN N52 38.041 E4 44.706

We starten bij het NS-station en lopen dan de oude stad in. De auto parkeren kan ook in de Parkeergarage De Veste op de Paardenmarkt.

Met de trein is het vanaf het station meteen de oude stad in. Over het Monnikenbolwerk naar de Grote Kerk. Daarna volgt vooral het winkeltraject in met enkele oude panden.

Voor de beschrijvingen zullen we vele malen gebruik maken van de interessante site http://www.ditisalkmaar.nl

Historie 1 N52 38.041 E4 44.706
Op 11 juni 1254 werden aan Alkmaar stadsrechten verleend door Willem II van Holland. De stad deed toen voornamelijk dienst als grensvesting en uitvalsbasis in de strijd tegen de West-Friezen. In 1328 vond in Alkmaar een grote stadsbrand plaats.

GPSwalking.nlIn 1429 zou in Alkmaar het Bloedmirakel hebben plaatsgevonden, waarbij op wonderbaarlijke wijze bloedvlekken verschenen in een stuk textiel. In 1492 vond in Alkmaar de Opstand van het Kaas- en Broodvolk plaats. In de zomer van 1517 hadden stad en omgeving te lijden van plunderingen door de Arumer Zwarte Hoop. In juni 1572 werden door de calvinistische Geuzen onder Diederik Sonoy de Alkmaarse franciscaner priesters en broeders opgepakt en in Enkhuizen op 25 juni 1572 omwille van hun trouw aan het katholieke geloof, na gruwelijke marteling, vermoord. De vermoorde geestelijken staan thans bekend als de martelaren van Alkmaar.

In 1573 werd Alkmaar belegerd door de Spanjaarden, die in Oudorp hun kamp hadden opgeslagen. De Alkmaarders hielden hen echter met kokend teer en brandende takkenbossen op afstand; zie ook Tachtigjarige Oorlog. Deze gebeurtenis, die leidde tot de bekende uitdrukking Bij Alkmaar begint de victorie, wordt nog elk jaar gevierd op 8 oktober tijdens Alkmaars Ontzet. In de Franse tijd werd Noord-Holland omgevormd tot het 'Departement van Texel', waarvan Alkmaar de hoofdstad werd.

GPSwalking.nlDe Alkmaarsche Courant werd in 1799 in Alkmaar opgericht door Adrianus Sterck. De krant is tegenwoordig onderdeel van het Noordhollands Dagblad en tevens de grootste editie van die krant.

Het Noordhollandsch Kanaal, dat in 1824 geopend werd, liep bij de aanleg precies om Alkmaar heen. Door de groei van Alkmaar loopt het er tegenwoordig dwars doorheen. In 1865 en 1867 werd de infrastructuur nog verder uitgebreid door de opening van de spoorlijnen van Alkmaar naar respectievelijk Den Helder en Uitgeest - Haarlem.
In de 20e eeuw ontstonden nieuwe woonwijken rond Alkmaar, en in 1972 werden Oudorp, Koedijk-Zuid en Sint Pancras-Zuid aan het grondgebied van Alkmaar toegevoegd. De stad begon ook een steeds grotere rol te spelen bij de opvang van het bevolkingsoverschot in de Randstad en de bevolking die een huis zocht door de renovatie van oude stadswijken, vooral Amsterdam.

Historie 2 N52 38.045 E4 44.576
900 Eerste Alkmaarders vestigen zich rond de houten kapel
1254 11 juni Alkmaar krijgt stadsrechten
1390 ca. Bouw Heilige Geest huis, huidig Waaggebouw
1573 8 oktober Alkmaar Ontzet van het Spaanse beleg
1582 Na opnieuw het verkrijgen van Waagrecht wordt het Geesthuis omgebouwd tot Waag.
1622 Eerste Kaasmarkt
1656 Zwaarste Pestjaar
1819-1824 Noordhollands Kanaal gegraven
1954 700 jaar Snorrenstad

GPSwalking.nlStedelijke Museum Alkmaar N52 38.005 E4 44.617
In het hart van de stad, tegenover de Grote Kerk, staat het Stedelijk Museum Alkmaar. Voor groot én klein is het museum de plek om de geschiedenis en kunst van Alkmaar en omgeving te leren kennen.

Vijf eeuwen roemruchte geschiedenis, zoals het Alkmaars Ontzet van 1573 en de rijke Gouden Eeuw trekken aan u voorbij. De Moderne Tijd van Alkmaar komt ook aan bod, met bekende Alkmaarders als de Dames Vlaanderen. Het museum biedt hiermee een veelzijdig portret van de stad Alkmaar.

GPSwalking.nlGrote Kerk of Sint Laurenskerk N52 37.953 E4 44.633
De eerste vermelding van een kerkje op deze plek (waar tevens de eerste nederzetting tot stand kwam) dateert uit de 10e eeuw. Het betrof een houten kerkje dat rond de 11e eeuw door brand werd verwoest. Daarna bouwde men op dezelfde plek opnieuw een kerk, die ook door brand werd verwoest.

In de 15e eeuw ontstond het plan een grotere kerk te bouwen, omdat men vond dat een stad als Alkmaar die zou moeten hebben. De bouw van deze kerk, de huidige kerk, begon in 1470; vijftig jaar later, in 1518, werd de kerk voltooid. De Grote Kerk is, net als zijn twee voorgangers, gebouwd op een verhoogde zandrug.

Monumentale kruisbasiliek in laatgotische stijl (1470 – ca 1530), meest noordelijk voorbeeld van Brabantse gotiek. Het exterieur is grotendeels bekleed met natuursteen en het dak gedekt met leien.

GPSwalking.nlOp de kruising een kleine houten klokkentoren met lood bekleed, waarin de slagklok uit 1525 en carillon van Melchior de Haze 1687/88. Aan de zuidzijde, de zuidportiek, waarboven een librije (bibliotheek) en sacristie. Schip en trancept van de kerk met een houten tongewelf, zijbeuken, kapellen en kooromgang met stenen stergewelven.

Zeer belangrijke kerkinventaris uit de 16e en 17e eeuw, deels uit katholieke, deels uithervormde tijd. O.a. koorhek en koorbanken (XVIA), klein orgel (J van Kovelen 1511), vroeg Gildebord (1581) en vroeg doophek (1605). Zeer fraai orgel (familie Hagerbeer, voor de kast Jacob van Kampen 1636) vernieuwd rond 1720 en zeer fraai kerkscheepje uit 1667. Preekstoel met bijzondere decoratie uit 1665. Voorts diverse tekstborden, kolombanken, koperen kronen en kroontjes voor kaarsen. Opmerkelijke koperen grafplaat (1546) en sacristie met beschilder houten tongewelf.

Na de grote kerk gaan we het centrum in via de Langestraat, de winkelstraat, samen met de Laat. We zien het Hoge Huis, enkele monumentale panden en ontmoeten Rudi Carell.

GPSwalking.nl't Hooge Huys N52 37.948 E4 44.693
Hoofdkantoor der Noord-Hollandsche Levensverzekeringsmaatschappij 't Hooge Huys'.
Het Hooge Huys is vernoemd naar de verzekeringsmaatschappij en naar het pand dat voorheen op deze plek stond. Dat was een stadskasteel genaamd Het Princenhof en had als bijnaam Hooge Huys, omdat het complex een hoge bakstenen toren had. Dit huis werd in 1753 gesloopt.

Op de hoek met de Langestraat staat een gebouw met een trapjesgevel, keurig passend in de sfeer van de oude stad. Het gebouw is echter vrij nieuw (1931) en ontworpen door architect Alexander Kropholler (1881-1973) Dit kantoorpand vertoont dezelfde stijl als de vier raadhuizen van Kropholler.

GPSwalking.nlHet is als echter geen overheidsgebouw en dat heeft Kropholler tot uiting laten komen in de ordening van het gebouw. De oorspronkelijke hoofdingang lag niet in het midden van de gevel, maar in een portiek op de hoek met de Langestraat.

Op de andere straathoek bouwde Kropholler een politiebureau, waarmee het in feite een gebouwencomplex vormt. Het pand is opgetrokken uit rode kloostermoppen.

In de zes trappen tellende trapgevel aan de Langestraat is een medaillon aangebracht. Op dit medaillon staat een pelikaan die haar jongen voedt met haar eigen bloed: als symbool voor naastenliefde.

GPSwalking.nlLangestraat N52 37.939 E4 44.698
De eerste bewoning van Alkmaar ontstaat rond de tiende eeuw op de zandgronden rond de huidige Grote Kerk. De Langestraat was toen niet meer dan een dijk in de moerassige gronden die aan de Voormeer grensde. De bebouwing van de Langestraat begint na de bouw van de voorloper van de huidige Grote Kerk, omstreeks het jaar 1000. Het is de oudste bewoonde straat van Alkmaar. De Langestraat werd eerst bewoond door voorname burgers. In de 19de eeuw namen winkels en bedrijven bezit van de straat.

Het laatste deel van de Langestraat, tussen de Boterstraat/Houttil en de Mient wordt tot de jaren twintig van de 20e eeuw nog het Kruiswerk genoemd. De straat heet in de 15e eeuw nog de Brede Straat, maar verandert dan in Langestraat. De straat was immers de langste straat van Alkmaar. Men had ook nog kunnen kiezen voor de Schuine Straat, want de Langestraat loopt vanaf de kerk naar de Mient toe maar liefst twee meter af.

GPSwalking.nlHuize Egmont N52 37.939 E4 44.721
Huize Egmont aan de Langestraat. Het gebouw wordt ook wel Huize De Dieu genoemd, omdat het in 1742-1745 werd gebouwd voor Carel de Dieu (1700-1789).

Carel was een nakomeling uit een Noordhollands regentengeslacht. Hij werd geboren in Alkmaar en na een tijd in Amsterdam te hebben gewoond, keerde hij hier terug om diverse ambten te bekleden waaronder dat van burgemeester. Bij de bouw van het pand waren vele belangrijke bouwers en beeldhouwers betrokken. In de top van het pand siert het alliantiewapen van De Dieu en die van zijn vrouw Anna de la Croix. De voorgevel is uitgevoerd in zandsteen, een uniek bouwmateriaal voor Alkmaar. Er hangt een zwart stalen bord aan met de volgende informatie:

Rococo woonhuis (1742-1745), ontworpen door Jean Coulon voor burgemeester Carel de Dieu. Tijdens de Brits-Russische inval in 1799 eerst hoofdkwartier van generaal Deandels, bevelhebber van de eerste Bataafse divisie, daarna van de Hertog van York, opperbevelhebber van het Brits-Russische leger.

Zandsteen
Door verwering krijgt een van oorsprong geelbruine zandsteen de kenmerkende grijze kleur. Het Paleis op de Dam in Amsterdam is ook een voorbeeld van zandsteenbouw. Zandsteen werd in Nederland en België vrij veel toegepast als bouwmateriaal, maar sinds 1951 is het bewerken van zandsteen in Nederland verboden. Dit vanwege de grote hoeveelheid kwartsstof die bij het hakken vrijkomt en die de longziekte silicose veroorzaakt.

GPSwalking.nlStadhuis N52 37.914 E4 44.743
Het hoofdgebouw van het stadhuis van Alkmaar werd in de periode 1509-1520 gebouwd, compleet met prachtige traptoren. Dit gebouw is dan direct ook het oudste, nog bestaande, huis van de stad. Bijzonder is dat het middeleeuwse pand nog steeds voor zijn originele bestemming wordt gebruikt; die van stadhuis. De bouwsom voor het stadhuis leenden het stadsbestuur van de kerkmeesters van de katholieke kerk. Als tegenprestatie kregen de kerkmeesters de opbrengst van het staangeld dat de marktkramen in de hal van het stadhuis opbrachten. Acht jaar nadat het stadhuis werd gebouwd ging het gebouw in vlammen op, waarbij het hele stadsarchief verloren ging. Er werd al snel na de brand op dezelfde plek een nieuw stadhuis gebouwd.

GPSwalking.nlIn de periode 1911-1913 heeft er onder leiding van de bekende architect Jan Stuyt een ingrijpende restauratie plaatsgevonden. Hierbij werd onder andere de voorgevel uit moderne materialen opgetrokken, maar wel naar het oorspronkelijke ontwerp. Ook nam Stuyt in deze periode het interieur stevig onder handen, waaronder het hele interieur van de raadzaal. In de raadzaal, vroeger schepenkamer genoemd, werd recht gesproken. Pas vanaf het einde van de 19e eeuw, toen de rechtbank haar eigen onderkomen kreeg, werd de zaal gebruikt voor bijeenkomsten van de gemeenteraad. Na de Tweede Wereldoorlog voltrok zich opnieuw een grote verandering aan het complex. Toen kwamen er kantoorvleugels aan de Breedstraat (1968) en aan de oostzijde van het complex (1978).

GPSwalking.nlNaast de reeds genoemde raadzaal heeft het stadhuis nog meer prachtige vertrekken, waaronder de polderkamer. Deze bevat een 17e eeuwse schouw met beelden links en rechts. Dergelijke schouwen waren erg geliefd rond 1600. In dit vertrek vergaderde vroeger de polderbesturen, nu dient de kamer als trouwzaal.

Ook een fraai vertrek is de Nieropkamer. Deze ruimte heeft een beschilderd renaissance balkenplafond uit 1634. Ook staat er een collectie porselein, in 1915 geschonken door de apotheker Nierop. Ooit was deze kamer de burgemeesterskamer, in de 17de eeuw was hier de weeskamer en in de 19de eeuw diende de ruimte als bodenkamer. Nu wordt de ruimte gebruikt als vergaderplek.

Rechts van het hoofdgebouw, op de hoek van de Schoutenstraat, vinden we het oudste deel van het complex. Deze, uit de 14e eeuw stammende, vleugel werd in 1694 vernieuwd naar de huidige stijl. Er was geen sprake van volledige nieuwbouw, er werd simpelweg een schil van metselwerk omheen gezet waarbij het oude metselwerk eronder gehandhaafd bleef. Bij de ramen is nog steeds te zien dat hierdoor de muren erg dik zijn. De monumentale omlijsting van de ingang stamt ook uit 1694.

AGPSwalking.nlls je omhoog kijkt zie je hier de wapens van de vier toenmalige burgemeesters en twee beelden opgenomen. Het beeld met de spiegel staat symbool voor de voorzichtigheid, het beeld met de weegschaal staat voor rechtvaardigheid. De deuren tussen deze twee dames gingen van tijd tot tijd open en vanaf hier werden dan publiekelijk vonnissen uitgesproken. In de hal van deze vleugel zijn twee schilderingen uit 1694 bewaard gebleven van de bekende Haarlemse schilder Romeyn de Hooghe.

Oorspronkelijk sierden zij een inmiddels verdwenen trappenhuis. Boven de nieuwe ingang bracht men een Latijnse tekst aan, die zoveel betekent als 'Voor dit door ouderdom ingestort bouwwerk is door de vroedschap en burgemeesters het herstel verzorgd in 1694'.

De voorname stadhuistrap met hooggelegen ingang, bewaakt door vier grote zandstenen leeuwen, wordt tegenwoordig alleen bij huwelijken en officiële ontvangsten gebruikt. Het verhaal gaat dat er achter de twee raampjes onder de stadhuistrap vroeger gevangenen zaten opgeborgen. Achter het linkerraampje zaten de ter dood veroordeelden en achter het rechterraampje de overige gevangenen. De Beul van Haarlem kwam tweemaal per jaar naar Alkmaar om vonnissen te voltrekken. Tot 1821 gebeurde dit in de straat achter het stadhuis, de Breedstraat. Dit waren vaak gruwelijke schouwspellen waarbij er werd gevierendeeld, onthoofd, gegeseld, opgehangen en verbrand.

GPSwalking.nlMoriaanshoofd N52 37.899 E4 44.784
Het Moriaanshoofd heeft in de loop der eeuwen de meest uitlopende functies gehad, zo is het ambtswoning geweest van enkele burgemeesters en ooit vond koning Lodewijk Napoleon (de broer van de Franze keizer Napoleon Bonaparte) er onderdak. In 1718-1720 liet de toenmalige bewoner, de rijke jurist Simon Schagen het pand geheel verbouwen, met als resultaat de rijk versierde voorgevel. Alle details in deze gevel refereren naar de rechtspraak en naar Simon Schagen zelf:

De dubbele ingangsdeur bevat in sierlijke krulletters de gespiegelde monogrammen van Simon Schagen (SS) en zijn vrouw Cornelia Craft (CC).

De erker boven de ingang is langs de onderzijde versierd met een serie symbolen die staan voor deugden waarover een goede rechter moet beschikken; Waakzaamheid (uitgebeeld door een haan met een lantaarn en door een leeuw met een klokje) en Voorzichtigheid (uitgebeeld door een spiegel) Aan de voorkant zie je onder andere de boeken die een goed rechter moet raadplegen.

Bovenop de voorgevel is een gekleurde houten beeldengroep te zien met een voorstelling van de goede rechter. Je ziet een scherpziende adelaar, de rechter zelf. Deze wordt bijgestaan door twee dames: die aan zijn rechterkant verbeeldt Dapperheid (met helm op) en Eerlijkheid (zie schild waarop de goede leeuw het kwade zwijn overwint), die aan zijn linkerzijde verbeeldt Overwinning (lauwerkrans op het hoofd en helm in linkerhand) en Eendracht (granaatappel in de hand). In het midden van de groep zie je een topless jongedame met in haar hand een stralende zon; de Naakte Waarheid, onthuld door Vader Tijd die naast haar staat.

GPSwalking.nlHet Moriaanshoofd dankt haar naam aan de bestemming die kok Gerrit Blom in 1820 aan haar gaf; die van stadlogement (herberg). Een Moorse kop, ook wel een gaper genaamd hing vroeger als uithangbord bij drogisterijen en apothekers. Het is een beeld van een mannenhoofd (meestal een Moorse man) die zijn mond heeft openstaan. Echter staat de mond niet open om te gapen maar om een medicijn in te nemen. De mond open betekent ook het achterste van de tong laten zien of dat er een kies getrokken moest worden. De grimas van veel van dit soort gapers is te verklaren doordat een medicijn vies smaakte. De zuidelijke Moorse herkomst van de gaper staat symbool voor de herkomst van de medicijn-ingrediënten. Het Moriaanshoofd probeerde met haar naamgeving een knipoog te geven aan zo'n apothekersbord. In de herberg was namelijk ook goed medicijn verkrijgbaar.

Na de functie van herberg kocht de gemeente het pand en vestigde er een kostschool van Franse jongeheren in. In 1979 werd het pand gerestaureerd en ingelijfd bij het naastgelegen stadhuis.

GPSwalking.nlRudi Carell N52 37.892 E4 44.567
Rudolf Wijbrand Kesselaar wordt in Alkmaar geboren op 19 december 1934 en zit als kind op de openbare Nicolaas Beetsschool aan de Snaarmanslaan. Rudi nam de artiestennaam over van zijn vader, de conferencier André Carrell.

Rudi kreeg in de jaren zestig bekendheid met de naar hem genoemde show van de VARA, en door zijn deelname aan het Eurovisie Songfestival van 1960 met het liedje 'Wat een geluk' (welke in Nederland erg populair was, maar hij voorlaatste op het festival mee werd). Sinds 1964 was hij één van de grootste publiekstrekkers van de Duitse televisie. Op 7 juli 2006 overleed Carrell aan de gevolgen van longkanker.

Één van Alkmaars grootste beroemdheden van deze tijd, dat moest volgens de gemeente Alkmaar vereerd worden met een beeld en een straat vernoemd naar de showmaster. Volgens het stadsbestuur is het nog een hele klus geweest een passende plek te vinden die goed genoeg was om de naam van de beroemde Alkmaarder Rudi Carrell te dragen. Een straat in een nieuwbouwwijk vond het bestuur niet passend, het vernoemen van een al bestaande straat was te lastig. Uiteindelijk viel de keuze op een kleine glop aan een vergeten, verloren steegje in de Alkmaarse binnenstad. Een paar vierkante meters tegels met een lantaarn en wat struiken; de Rudi Carrellplaats. Een plaatsje aan de Heul, vlak achter grand café het Gulden Vlies, waar de showmaster en zanger zijn eerste schreden op het toneel zette. Het is ook op dit plaatsje waar zijn dochter op 6 juli 2007 zijn borstbeeld, gemaakt door de Duitse Carsten Eggers, onthulde.

We lopen een stukje terug om bij de oude Haven te komen en langs een hofje en door de Vrouwenstraat gaan we omhoog naar de stadswallen. Nu mag dat. We volgen de wallen tot aan de Baansluis. Daar gaan we de stad weer in.

GPSwalking.nlScheteldoekshaven N52 37.906 E4 44.527
De Lamoraalsluis is één van de oude boogbruggen die onderdeel is van de stadswal. De sluis, in dit geval in de betekenis van brug, werd aangelegd toen de oude singel (de Oudegracht) in 1656 werd verlegd en doorgetrokken werd naar de nieuwe singel via de Lamoraalsluis.

De Lamoraalsluis overbrugt verbindingswater tussen de Scheteldoekshaven en de singelgracht. De Scheteldoekshaven, een stomphoekige aanlegplaats voor schepen, was ooit een kleine haven aan de westelijke rand van de binnenstad. Met name tijdens de bouw van de Grote Kerk in de periode 1470-1520 was het haventje drukbezet.

GPSwalking.nlHofje van Splinter N52 37.854 E4 44.592
In 1646 overeenkomstig de testamentaire wens van Margaretha van Splinter gebouwd voor 8 bewoonsters. De oorspronkelijke trapgevel aan het Ritsevoort is in de 19e eeuw gewijzigd in een lijstgevel.

De voordeur geeft toegang tot een reeks van acht woningen langs een gedeeltelijk open galerij met vijf houten Toscaanse zuilen en een tonzoldering.
Alkmaar kent heel veel hofjes, waarvan er nog vele zij overgebleven.

GPSwalking.nlVrouwenstraat N52 37.832 E4 44.546
De Cadeau & Verzamelwinkel aan de Vrouwenstraat zit er sinds 1971, en huist in een pand uit 1632, vertelt de gevelsteen ons. Het winkeltje puilt uit van de snuisterijen en van de grond af opgestapelde curiosa en is eigenlijk alleen te betreden zonder tassen aan de arm of op de rug en met het voeren van éénrichtingsverkeer.

Heerlijk om eens rond te snuffelen tussen oud nostalgische prullaria, maar tussen al dat speelgoed van weleer vind je ook nieuwere cadeau-artikelen. Het winkeltje is in elk geval de uitkomst voor de verzamelaar van model-auto's, want deze hebben ze in alle soorten en maten (meer dan 60.000).

Het winkeltje ligt aan de Vrouwenstraat. Dit korte straatje loopt van het Ritsevoort naar de Clarissenbuurt. De Vrouwenstraat dankt haar naam aan de historische functie van de straat. Het gaat hier namelijk niet om de gelovige Onze Lieve Vrouwen, maar om prostituees die hier hun beroep uitoefenden. Vroeger werd het straatje dan ook wel Bordeelsteeg genoemd..

GPSwalking.nlMolen van Piet N52 37.799 E4 44.500
Deze stellingmolen aan de Alkmaarse singel is een waar visitekaartje zoals hij daar prijkt op het bolwerk aan de rand van de historische binnenstad.

De molen werd in 1789 gebouwd waar het de plaats innam van de drie houten standerdmolentjes en deed toen dienst als korenmolen. De officiële naam van de molen is Molen de Groot, maar omdat al meer dan vier generaties de familie Piet (ja, dat is een achternaam) de wieken laat draaien, staat de molen bij de bevolking bekend onder de naam Molen van Piet. Sinds 1993 draait de molen louter nog 'voor de prins'.

'Malen voor de Prins'
Dit is een uitdrukking die zijn oorsprong vond tijdens de 80 jarige oorlog. Bij de belegering van een stad door de Spanjolen, was de bedoeling de stad tot overgave te dwingen door het uithongeren van de bevolking. Binnen de stadsmuren besloot men dan de molen voor niks te laten draaien om daarmee de vijand aan te geven, je zult nog even geduld moeten hebben, want wij hebben nog voldoende te eten. Vanuit hun kamp zagen de Spanjolen dit en dit werd voor hen een ontmoediging om te blijven belegeren. Ze braken op en de stad kon opgelucht ademhalen.

Momenteel is het helaas niet meer mogelijk de molen te bezichtigen.

GPSwalking.nlBaansluis. N52 37.675 E4 44.838
De aanleg van aarden stadswallen was een zeer kostbare aangelegenheid. Hierom was men vroeger zeer zuinig op deze vestingwallen. Je mocht er niet op spelen en er mocht geen vee op grazen. Wilde je het water op, dan diende dat te gebeuren via de hiervoor bestemde trappen, die naast de verschillende sluizen en bruggen lagen. Deze trappen moesten dus verhinderen dat de wallen onnodig kapot gingen.

Voor het Spaanse beleg in 1573 was de Oudegracht de singelgracht van Alkmaar. Na het beleg werd Alkmaar naar het zuiden toe uitgebreid, en werden de Baansluis en de Baangracht aangelegd.

De namen van zowel de Baangracht als de Baansluis herinneren ons aan de lijnbanen en touwslagerijen die hier tussen 1572 en 1872 langs de vesting (nu het Kennemerpark) lagen. Aan de Baangracht lagen ook leerlooierijen. De huiden werden in de gracht gespoeld, wat een enorme stankoverlast veroorzaakte. De laatste huidenlooierij hier was firma Bak die in 1902 naar de Noorderkade verhuisde, weg van de bewoning.

GPSwalking.nlAan de rechterkant van het grachtje stond vroeger de Banekerk. Deze katholieke kerk werd gebouwd in 1646 in een bestaand woonhuis. De kerk werd na uitbreiding in 1757 vervangen voor een nieuw gebouw dat tot 1865 als kerk in gebruik is geweest, hierna nam de nieuw gebouwde Dominiscuskerk aan de Laat de functie over.

Het pand van de Banekerk werd hierna gebruikt als broodfabriek en later in 1980 als dansschool van Peter Verbiest. Tegenwoordig heeft het gebouw een kantoorfunctie.Aan de linkerkant van de gracht was jarenlang de distilleerderij van de firma van Geels te vinden. Het bedrijf werd in 1974 door brand verwoest, wat het einde van de firma betekende. In de plaats van de distilleerderij kwamen appartementen.

GPSwalking.nlBeschrijving Diverse grachten N52 37.731 E4 44.872
Belangrijk voor het stadsbeeld van Alkmaar zijn de volgende grachten: Mient, Kaasmakersgracht, Verdronken Oord, Luttik Oudorp, Kooltuin, Oude Gracht, Baangracht en Lindegracht. De Baangracht staat door middel van de Baansluis in verbinding met de stadsgracht: bakstenen tongewelf onder de stadswal, in de sluitsteen van de boog aan de stadszijde het jaartal 1789, de wal boven de Baansluis vanaf de kaden van de baangracht te bereiken via twee trappen, ijzeren balusterhekken; de Lindegracht door middel van de Lamoraalsluis: bakstenen tongewelf onder de stadswal, aan de buitenzijde een sluitsteen, waarin het wapen van Alkmaar, ijzeren balusterhekken.

We passeren de synagoge, rusten uit op de platte brug en langs de Vismarkt en door de Laat gaan we naar de Schelphoek. Daar zijn we weer bij het water van de Turfhaven en het Noordhollands Kanaal.

Natuurlijk moet er taks geheven worden.

GPSwalking.nlSynagoge Hofstraat N52 37.759 E4 44.920
Met Pinksteren wordt de uitstorting van de Heilige Geest herdacht. Pinksteren komt van pentèkostè wat Grieks is voor 50 dagen. Pinksteren wordt 50 dagen na Pasen gevierd. De oorsprong van Pinksteren ligt in de Mozaïsche wetten die aan het volk Israël werden gegeven na hun uittocht uit Egypte. In het Bijbelboek Leviticus, hoofdstuk 23:15-22 staat dat op de vijftigste dag. De joden vieren het zeven weken na Pesach, het joodse Paasfeest en noemen het dan ook Wekenfeest.

In 1604 verleende het bestuur van de stad Alkmaar als eerste in Holland joden toestemming om er zich te vestigen, onder garantie van vrijheid van gods­dienst. Alkmaar heeft hierom tegenwoordig een unieke band met de joodse gemeenschap. De joden die zich hier dan vestigen zijn voornamelijk Portugese joden. In 1744 vindt de eerste sjoeldienst (sjoel is Grieks voor huis van samenkomst) plaats in Alkmaar in een woonhuis aan de Paternosterstraat. In 1792 bestaat de joodse gemeente uit 17 gezinnen. Er wordt dan besloten een huis te kopen en in te richten als synagoge.

IGPSwalking.nln 1808 wordt het in erbarmelijke staat verkerende pand aan de Bloemstraat verkocht, en een nieuw onderkomen aan de Hofstraat aangeschaft. Geleidelijk breidt de joodse gemeenschap zich uit. In 1811 wonen er al 81 joodse gezinnen in Alkmaar.

De synagoge wordt ook langzaam uitgebreid en opgeknapt. In 1826 kreeg de synagoge het uiterlijk dat het tegenwoordig nog heeft. Tot vijf maart 1942 zijn hier sjoeldiensten gehouden door Rabbi de Wolff. Daarna was het definitief afgelopen. Alle 213 Alkmaarse joden werden weggevoerd en het grootse gedeelte werd in Westerbork vermoord. De synagoge werd leeg geroofd, slechts één torarol is bewaard gebleven.

Na de oorlog keerde slechts een twaalftal joden terug naar Alkmaar. De joodse gemeenschap was vrijwel geheel verdwenen en kon de kosten voor de synagoge niet opbrengen.

Het pand heeft toen tien jaar leeggestaan tot in 1952 de Baptistengemeente het pand kocht. Zij hebben hier ruim een halve eeuw diensten gehouden totdat woningstichting van Alckmaer na bemiddeling van de gemeente Alkmaar het rijksmonument heeft kunnen kopen. Vanaf 2009 verhuurt zij de synagoge weer aan de joodse gemeenschap.

GPSwalking.nlPlatte Stenenbrug N52 37.825 E4 44.999
De voorloper van deze brug over het Verdronkenoord was de Hoge Stenenbrug (van voor 1658). Op deze brug werd, evenals op de brug bij de Mient die toen de Platte Stenenbrug heette, de vismarkt gehouden. Eind 19e eeuw was de Hoge Stenenbrug te vervallen om nog te herstellen, en werd er in 1888 een geheel nieuwe, stalen, brug geplaatst. Deze brug was lager dan de brug bij de Mient, en werd daarom voortaan de Platte Stenenbrug genoemd. Dit is nog steeds de huidige naam van de brug.

Het houden van markten op grachtoverwelvingen, zoals op de Hoge Stenenbrug en de Platte Stenenbrug, is een typisch Nederlands verschijnsel. Een handig principe, want het zorgde voor centrumvorming in het centrum zonder dat je verkeer en nering hoefde te verleggen. Na de vorming van het Waagplein, demping van de grachten en verkeersverleggingen, deden beide pleinen niet veel dienst meer. Nu biedt de Platte Stenenbrug vooral gezelligheid door plek te geven aan verschillende terrassen van alle omliggende kroegjes.

GPSwalking.nlVisbanken N52 37.806 E4 44.998
Alkmaar kende vroeger verschillende marktpleinen en - straten, zoals de appelmarkt, zaadmarkt, kaasmarkt en zo was er ook een speciale plek voor de vismarkt. De vismarkt is één van de oudste markten die Alkmaar heeft gekend.

Uit oude papieren blijkt dat Alkmaar al in de 16e eeuw over visbanken beschikte met twee galerijen waaronder visverkopers beschut tegen weer en wind hun waar konden verkopen. Via de deuren in de muur aan de waterkant werd de vis hangend in gevlochten korven in het water van het Verdronkenoord vers gehouden.

De putroosters die we bij de visbanken vinden zijn van koper gemaakt in plaats van het toen gebruikelijke lood. De loden exemplaren konden namelijk niet tegen het 'bijtende' visafval. De waterpomp (onmisbaar bij een vismarkt) die bij de visbanken staat dateert uit 1785 en werd vernieuwd in 1882.

GPSwalking.nlOp marktdagen was er op de Alkmaarse vismarkt altijd een ooievaar aanwezig. De ooievaar was in dienst van de gemeente en had daarom een echte ambtsketting om zijn nek. De ooievaar werd ingezet om het visafval weg te werken. Zijn vleugels waren gekortwiekt, zodat hij niet weg kon vliegen.

Op de galerij aan de waterkant staan twee beeldjes, een visvrouw en een visser. In 2004 zijn deze gerestaureerd en in kleur gezet. De figuurtjes dragen klederdracht uit Egmond aan Zee, wat verwijst naar de handel in zeevis.

Rond 1500 was Alkmaar zelf intensief betrokken in de haringvaart en er waren waarschijnlijk Alkmaarders die een grote haringvloot financierden. Voor deze tijd, in de middeleeuwen, had Alkmaar tevens een omvangrijke binnenvisserij, bijvoorbeeld in d'Aalmeer (Daalmeer).

GPSwalking.nlDoor de droogmakerijen vanaf 1560 kwam er echter een einde aan deze concurrent van de zeevis.

Uiteraard is er in de loop van de tijd wel het één en ander veranderd. In 1755 bijvoorbeeld zijn de oorspronkelijk houten kolommen onder de banken vervangen voor stenen zuilen. De kolommen waar de houten galerijen op rusten zijn sinds de 19e eeuw van gietijzer.

Tot 1998 vond hier nog elke vrijdag vismarkt plaats. Nu vinden we er eens per jaar nog Alkmaar aan Zee.

Kapelkerk N52 37.769 E4 45.006
Voorheen O.L Vrouwe- of St.Janskapel. Acht traveeën breed kerkgebouw met koepeltorentje en klokkenspel. In het begin van de 16e eeuw gesticht. In 1707 aan de noordzijde uitgebreid en in 1760 grotendeels afgebrand en daarna herbouwd. Het interieur is voorzien van een gestuct tongewelf, eikenhouten banken en een 18e eeuwse mahoniehouten preekstoel.

GPSwalking.nlSchelphoek N52 37.661 E4 45.251
Vanuit de accijnstoren werd vroeger de plek aangewezen waar inkomende schepen mochten aanmeren en waar de producten verhandeld konden worden. Zo mochten turfschepen uit Drenthe rechtstreeks naar de Turfmarkt, was de Limmerhoek de aanmeerplek voor zandschepen uit Limmen en aan de voormalige kades van de Schelphoek werden schelpen gelost voor de kalkbranderij.

Het is bij deze Schelphoek waar eind 16e eeuw het eerste industrieterrein van Alkmaar ontstaat. Hier vestigden zich, toen nog aan de rand van de stad, zoutziederijen, houthandels en scheepswerven en diverse pakhuizen. De Schelphoek lag toen nog aan het water, wat het een goede handelsplek maakte. Tot aan de jaren vijftig van de 20e eeuw waren deze bedrijven actief, de Schelphoek werd in 1954 gedempt.

Nu is de Schelphoek getransformeerd tot woongebied.

GPSwalking.nlNoordhollands kanaal N52 37.689 E4 45.338
Door opslibbing van het IJ en de ondiepte bij Pampus was de transportverbinding met Amsterdam via de Zuiderzee een moeizame en kostbare zaak geworden. Op initiatief van koning Willem I werd daarom in 1824 het Grote Kanaal van Den Helder naar Amsterdam, nu bekend als het Noordhollands Kanaal, geopend.

Om de handel in Alkmaar te bevorderen heeft het Alkmaarse stadsbestuur, alle moeite gedaan om het kanaal dwars door Alkmaar heen te laten graven. Hiervoor moest zelfs een deel van de stadswal en de resten van de Friese Poort worden opgeofferd.

Kenmerkend voor het kanaal waren de vele vlotbruggen die het water overspanden. Omdat er met de komst van het kanaal een overspanning van maar liefst 37 meter moest worden gemaakt, waren deze bruggen als enige geschikt.

Uiteindelijk bracht de aanleg van het water dwars door Alkmaar niet de economische voorspoed die men had gehoopt. Schippers en reizigers die voorheen halverwege hun reis in Alkmaar overnachtten, konden met de komst van het kanaal regelrecht en snel naar hun bestemming toe. Zij gaven hun geld niet meer in Alkmaar uit, waardoor veel herbergen droog vielen.

GPSwalking.nlAccijnstoren N52 37.705 E4 45.288
Dit prachtige torentje aan de Bierkade werd in 1622 gebouwd als kantoortje om belasting te innen op alle artikelen die per schip Alkmaar binnenkwamen. Accijnzen vormden een belangrijke bron van inkomsten voor de stad. Onderin het gebouwtje vinden we de bierdragerskamer. Op deze bakstenen ruimte staat een sierlijke houten toren met een smeedijzeren uurwerk (uit 1759). Bovenop dit torentje prijkt een windwijzer met als figuur een binnenvaartschip.

De brug waar het torentje deels op staat was vroeger een draaibrug. In 1903 werd deze vervangen voor een ophaalbrug. Ook deze brug is inmiddels ingeruild voor een vast exemplaar ten bate van het autoverkeer. Dit toenemende autoverkeer was ook reden om in 1924 de Bierkade te verbreden. Het torentje moest toen vier meter worden verrold. Tijdens deze operatie heeft het uurwerk geen seconde stil gestaan!

Eind 19e eeuw werd de voormalige bierdragerskamer onderin het gebouwtje verhuurd aan een paardenslager voor vijftig gulden per jaar. Hij gebruikte het torentje voor de opslag van gezouten vlees. Hierna nam in 1905 de gemeentepolitie haar intrek in het pandje. Nu doet de Accijnstoren in de zomermaanden dienst als kantoor voor de gemeentelijke havenmeester en vinden we er douches en toiletten voor de campinggasten van het Luttik Oudorp.

We gaan nu terug naar het centrum met het waaggebouw. Onderweg zien we een schuilkerk en enkele bijzondere panden. Maar het meest bijzonder is steeds weer het zicht op de prachtige toren van de waag. Op de Markt nemen we er volop tijd voor.

GPSwalking.nlSchuilkerkje Fnidsen N52 37.800 E4 45.200
Een verborgen kerkje in één van de mooiste straatjes van Alkmaar is toch wel de schuilkerk van de Remonstrantse gemeente op het Fnidsen. Als je door het straatje loopt, kun je je nauwelijks voorstellen dat er zich achter de gevel van één van de huisjes een heel kerkgebouw schuil gaat.

Vanaf 1619 mochten remonstranten niet openlijk hun geloof beoefenen, en dus maakten ze gebruik van geheime en onopvallende locaties. Rond 1628 kwamen de Alkmaarse remonstranten op twee plekken bijeen; in een molen en in een gorterij (graanschuur). De gorterij voor boekweitverwerking bevond zich hier op een achterterrein aan het Fnidsen. In 1631 werd de schuur verbouwd tot een houten schuurkerk en in 1659 tot een stenen schuilkerk.

De kerk is verstopt achter een houten poort met daarboven een smeedijzeren versiering met de letters R en K (Remonstrantse Kerk). Deze monumentale entree stamt uit 1728.

Deze schuilkerk is één van de twee bewaard gebleven remonstrantse kerken in Nederland, en wordt als enige nog als zodanig gebruikt. Er worden nog steeds kerkdiensten gehouden, en er vinden regelmatig concerten plaats.

Het interieur van het kerkje is erg sfeervol. Je vindt er onder andere gemarmerde houten zuilen, een 17e-eeuwse preekstoel en een 17e-eeuws doophek, beiden met een koperen lezenaar. Als verlichting beschikt de kerk over meerdere koperen kroonluchters, kaarsenarmen en blakers. Het orgel komt uit 1792 en is van de Amsterdamse orgelbouwer Johan Strümphler. In de periode 1907-1908 werd het orgel verbouwd door de firma Vermeulen.

GPSwalking.nlBij binnenkomst in het kerkje valt meteen het laagje fijn duinzand op de vloer op. Oorspronkelijk werden overal op houten kerkvloeren zand gestrooid. Hierin konden vervolgens mooie patronen worden aangebracht, een soort natuurlijke vloerbedekking dus. Het zand diende ook als geluidsdemping en voor een betere akoestiek. Tevens was het handig om het wegvegen van vuil te vergemakkelijken. Het zand schuurde de vloer en nam vocht op.

Bij deze schuilkerk op het Fnidsen is deze zandtraditie al sinds de start van de remonstrantse kerk alhier. Dit weet men omdat in het Coolecktboeck in de begin jaren 1630 uitgaven te vinden zijn voor zand en bezems. De medewerkers van de kerk hebben er een flinke kluif aan; "Wij zeggen wel eens dat een vloer die je kunt stofzuigen makkelijker is dan al dat vegen. Maar ja, we staan bekend als 'dat kerkje met zand' dus als we het wegdoen, kan niemand ons meer vinden. Voorlopig blijft het zand er dus nog", aldus een medewerkster. http://www.ditisalkmaar.nl

GPSwalking.nlHet huis met de schopjes N52 37.858 E4 45.129
'Het huis met de Schopjes' aan het Luttik Oudorp 110 is gebouwd in 1609 en heeft één van de mooiste trapgevels van Alkmaar. Dit pakhuis dankt haar naam aan de gevelsteen in het midden. Hierop zijn drie schopjes of scheppen te zien die werden gebruikt in het bakkersambacht. In dit pand werkten en woonden dan ook Alkmaarse koekenbakkers.

De functie van pakhuis is te herkennen aan laaddeuren in het midden op de verdiepingen (wat nu ramen zijn) en de mooie hijshaak helemaal bovenaan. Beneden was ingericht als winkel met luiken om de waar uit te stallen en een luifel om tegen het weer bestand te zijn. Aan de achterzijde van het pand werd gewoond.

GPSwalking.nlLangs het Luttik Oudorp hebben meerdere panden gestaan met een winkelpui als deze. De meeste zijn in de 19de en 20ste eeuw drastisch verbouwd of verdwenen. Dit pakhuis is in elk geval de enige overgebleven luifel langs de gracht.

Huis met de kogel N52 37.852 E4 45.090
Het huis met de Kogel dankt zijn naam aan de ijzeren kogel die hier hoog in de gevel prijkt, die ons herinnert aan de strijd tegen de Spanjaarden. De beroemde mandenmaker en hageprediker Jan Arentsz woonde in de periode van het Alkmaarse beleg met zijn gezin in dit huis aan de Appelsteeg.

Een eeuw na het beleg ontstond een legende rond deze kogel. Het veertig pond zware projectiel zou op 14 september 1573 door de Spanjaarden vanuit hun kamp in Oudorp zijn afgeschoten en dwars door de houten voorgevel zijn gegaan. Hierbij verbrijzelde het een stoel, waarop de dochter des huizes zat te spinnen.

GPSwalking.nlOok het spinnewiel werd compleet vernield, alsmede de wastobbe waaraan de vrouw van Jan Arentsz stond te wassen. Er waren op het moment van de inslag zeven mensen in huis, van wie er niemand gewond raakte.

Het pand aan de Appelsteeg is waarschijnlijk kort voor het beleg gebouwd en is hiermee één van de oudste nog bestaande woonhuizen van Alkmaar. Het is een voor 3/4 deel versteend-houten huis. Het overstek van de stenen zijgevel op de eerste verdieping is bij de verbouwing in de 19e eeuw verdwenen. Het is één van de twee houten huizen die nog over zijn in Alkmaar.

In de loop der eeuwen zijn vanwege brandgevaar de meeste houten huizen afgebroken. Vandaag de dag hebben Alkmaar en Amsterdam elk maar twee van dit soort houten huizen over. Het Huis met de Kogel is in 2010 grondig en prachtig gerestaureerd.

GPSwalking.nlWaaggebouw N52 37.875 E4 45.020
Het waaggebouw heeft een interessante geschiedenis achter de rug die teruggaat tot de 14e eeuw. In die periode werd het gebouwd als H. Geestkapel. In het naastgelegen H. Geestgasthuis konden arme reizigers gedurende drie dagen en nachten gratis onderdak krijgen; ook werden er zieken verpleegd.

In 1566 gaf de bisschop van Haarlem toestemming om het H. Geestgasthuis in te richten tot waaggebouw. In 1582 besloot men de waag over te brengen naar de grotere H. Geestkapel, die inmiddels niet meer in gebruik is.

Op de gevel van de Waag staat de volgende spreuk: "SPQA RESTITVIT VIRTVS ABLATAE JVRA BILANCIS". Dit betekent ongeveer: "Moed en kracht schonken aan regering en burgerij van Alkmaar het verloren waagrecht weer".

Door heldhaftig optreden van de bevolking van Alkmaar tijdens het ontzet van 8 oktober 1573 schonk de geestelijke macht de Waag terug aan de burgerij van Alkmaar.

GPSwalking.nlDe verbouwing van kapel tot waag, waarbij een gedeelte werd weggebroken, werd in 1583 voltooid. Het gebouw kreeg een rijk versierde gevel in renaissancestijl (de huidige voorgevel uit 1884 heeft dit oorspronkelijke ontwerp nauwkeurig gevolgd).

In 1597 werd besloten tot vernieuwen en vergroten van de toren; in de toren een 17de-eeuws klokkenspel dat een paar keer per dag gaat lopen. In maart 2006 is er begonnen aan een groot onderhoud aan het Waaggebouw

De kaasmarkt in Alkmaar wordt elke vrijdagochtend, tussen 10:00 en 12:00 uur, vanaf de eerste vrijdag van april tot en met de eerste vrijdag van september gehouden.

GPSwalking.nlKaasmarkt N52 37.895 E4 45.035
Uit alle windstreken komen jaarlijks zo'n honderdduizend bezoekers kijken hoe hier kaas verhandeld wordt. De kaasmarkt is een attractie, die tot ver over onze grenzen bekend is. Een prachtige entourage, een kleurrijk schouwspel, een traditie om in ere te houden.

Kaasdragersgilde In 1365 had Alkmaar al een kaasweegschaal. De oudste 'ordonnantie opte caesdragers' dateert van 17 juni 1593, de officiële oprichtingsdatum van het Kaasdragersgilde. Een gilde zonder patroonheilige of eigen altaar in de kerk, zoals dat bij andere gilden gebruikelijk was. Het devies van het Alkmaarse gilde was en is: 'Een valse waag is de Heer een gruwel en daarentegen een vol gewicht is zijn welbehagen'.

Traditie. In de 17e eeuw werd de kaas elk jaar vanaf mei tot Allerheiligen verhandeld op vrijdagen en zaterdagen. In die periode had iedere groep kaasdragers, ofwel 'veem', een eigen kaasweegschaal. In de 18e eeuw werd vier dagen per week kaasmarkt gehouden.

Tot de eerste wereldoorlog was de kaasmarkt een noodzakelijk handelsgebeuren. In 1916 werd gemiddeld driehonderd ton kaas per marktdag omgezet. De markt duurde toen tot één uur in de nacht.

GPSwalking.nlSinds 1939 is Alkmaar de enige stad in Nederland waar de kaas nog op deze traditionele wijze op een kaasmarkt verhandeld wordt.

De kaasmarkten op het Waagplein zijn er van de eerste vrijdag in april tot en met de eerste vrijdag in september.

In 1901 werd het Waagplein voor de laatste maal vergroot. Daarvoor was het plein vrijwel geheel volgebouwd. De vergroting van het plein hield gelijke tred met de omvang van de kaashandel, die begin deze eeuw het grootst was. En nu is het plein nog maar net groot genoeg voor alle toeristen.

De kaasdragers, de tasman, de overman en de kaasvader
Het Alkmaarse Kaasdragersgilde bestaat uit vier groepen van ieder zeven kaasdragers. Zo'n groep heet een veem. Ieder veem heeft zijn eigen kleur: geel, rood, groen en blauw.

GPSwalking.nlKaasmuseum VVV N52 37.885 E4 45.003
Sinds 1983 is het Hollands Kaasmuseum net zo onlosmakelijk verbonden met Alkmaar als de wereldberoemde kaasmarkt op het Waagplein. Hier in het monumentale Waaggebouw staan de twee bekendste kazen van Nederland centraal: de kleine ronde Edammer kaas en de grote platte Goudse kaas. Ze komen oorspronkelijk uit de huidige provincies Noord- en Zuid Holland.

Alkmaar werd in de loop der tijd een echt kaascentrum, waar ontelbaar veel kilo’s kaas verhandeld en gewogen werden. De ‘kaaskoppen’ hebben uiteindelijk van het kleine Nederland een groot kaas etend, producerend en exporterend land gemaakt. In kaasstad Alkmaar zijn wij daar trots op.

Het Hollands Kaasmuseum laat daarom met veel plezier iedereen kennis maken met de wereld van de Hollandse kaas. http://www.kaasmuseum.nl/nl/inleiding

Na enige rust op het plein met een fris biertje willen we wel eens weten hoe het gemaakt wordt. Het biermuseum.

GPSwalking.nlWe slingeren langs een hofje en enkele grote maatschappelijke panden terug naar de Paardenmarkt. Van daaruit verlaten we de stad met de auto uit de garage of langs het stadskantoor naar het NS-station.

Biermuseum N52 37.937 E4 45.047
Het Nationaal Biermuseum De Boom is gevestigd in een historisch pand in de voormalige brouwerij De Boom. Heb je altijd al willen weten hoe bier precies gebrouwen wordt, kom er hier dan achter. Er zijn in dit museum gereedschappen, apparatuur en machines te zien die allemaal te maken hebben met bier brouwen. Verdiep je kennis over de goudgele rakker om er vervolgens nog meer van te genieten.

GPSwalking.nlHof van Sonoy N52 37.921 E4 44.884
Op de plek waar nu het Hof van Sonoy ligt, lag vanaf ongeveer 1430 het Sint Maria Magdalena Klooster. Naar de kleur van hun habijt werden de zusters ook wel de witte nonnen genoemd en het klooster het Witte Hof. Het klooster werd afgesloten van de buitenwereld door een hoge muur en was aan drie zijden door water omgeven, de Nieuwesloot was immers nog niet gedempt.

In 1554 werd een groot deel van het klooster (het ziekenhuis, het spinhuis en de boomgaard) verkocht.

Het overgebleven deel van het klooster kwam in handen van de stad en werd gebruikt voor de opvang van stedelingen die, doordat hun huizen waren gesloopt voor de aanleg van de nieuwe verdedigingswerken, dakloos waren geworden.

GPSwalking.nlNa het Alkmaars ontzet werd het Hof verkocht aan Diederick van Sonoy, gouverneur van het Noorderkwartier, die hier enkele jaren woonde. Sonoy gaf tijdens het beleg opdracht tot het doorsteken van de dijken rond Alkmaar, waardoor de Spanjaarden uiteindelijk afdropen.

Hierna wordt meester Willem van Bardes de eigenaar. Hij liet de markante achtkantige toren bouwen. Ook het toegangspoortje, met daarop het wapen van Bardes, stamt uit deze periode. In 1743 wordt het Hof voor 2000 gulden gekocht door de Nederlandse Hervormde Gemeente, die er een Oude Mannen- en Vrouwenhuis realiseerde. Op het hoogtepunt waren er negentig bewoners in dit Diaconiehuis, de gevelsteen op het poortje herinnert aan deze tijd.

Nu heeft het Hof de functie van restaurant met groot terras, ook in de toren kun je dineren. De ingang van het restaurant ligt aan de, omstreeks 1870 gedempte, Nieuwesloot. Aan de voorgevel van het restaurant zie je nog een dichtgemetselde waterpoort van voor de demping.

GPSwalking.nlWilhelminaschool N52 37.973 E4 44.784
Wilhelminaschool in de Doelenstraat.Het pand is één van de best bewaarde Jugendstil panden in Alkmaar. In de tijd van de bouw in 1903 was dat een zeer moderne bouwstijl. Ontwerper was de bekende Alkmaarse architect C.J. Ooms. Er zitten allerlei mooie Jugendstildetails in de gevel. Zo zie je boven de hoofdingang een tegeltableau met waterplanten (waterlelies en lisdodden) en is de school versierd met torentjes en kleurig metselwerk. Ook de vergaarbakken en de verankering van de regenpijpen zijn bijzonder. Boven de ramen lopen de bakstenen bogen helemaal door in een hoefijzervorm. Dit hoefijzer is een populair motief in de Jugendstil.

Voorheen stond op dezelfde plek het pand van de Alkmaarse schutterij. Nadat zij een nieuw onderkomen hadden gekregen iets verderop op de Doelenstraat is het pand een aantal keren doorverkocht tot er uiteindelijk in 1870 een school in kwam: de Christelijke School en Evangelisatielocaal. In 1903 werd dit oude pand dus gesloopt om ruimte te maken voor het huidige gebouw. Ook het nieuwe pand was het onderkomen van christelijk lager onderwijs, zie ook de letters CHR.L.O boven de hoofdingang. Later ging de school Wilhelminaschool heten.

Aan de linkerkant van de school staat een gebouwtje met een lagere gevel, wat toen de conciërgewoning was. Via de deur van deze woning kun je tegenwoordig het pand betreden, dat nu in gebruik is als grafisch atelier. De oorspronkelijke achtergelegen vleugel met leslokalen is afgebroken. Het buurpand van de Wilhelminaschool was vroeger een bioscoop.

GPSwalking.nlNieuwe of Sint-Sebastiaan Doelen N52 38.012 E4 44.808
De Nieuwe of Sint-Sebastiaan Doelen aan de Doelenstraat is gebouwd in 1618 als onderkomen voor de Alkmaarse schutterij. De schutterij was de burgerwacht die zorgde voor orde en veiligheid in de stad. Alle burgers die daartoe in staat waren, waren verplicht om dienst in de schutterij te vervullen.

Dit stadsleger presenteerde zich vaak op sierlijke wijze aan het publiek door middel van parades en versierd met onder andere zijden schuttersvaandels, koperen trommels en prachtige borstsieraden. De schutters lieten zich vaak afbeelden op enorme groepsportretten, waarvan mooie voorbeelden zijn terug te vinden in het Stedelijk Museum Alkmaar.

Het Alkmaarse schuttersgilde is waarschijnlijk in de 14e eeuw ontstaan. Het speelde een belangrijke rol in het sociale en culturele leven van de stadsgemeenschap. Als er geen aanleiding was om Alkmaar te verdedigen, bloeide het verenigingsleven op. Er werden dan op het Doelenveld schietwedstrijden gehouden. Deze wedstrijden waren tevens ook oefening voor de schutterij, want toentertijd was pijl en boog een gangbaar wapen met het voeren van oorlogen, en dat wapen was niet makkelijk te hanteren.

GPSwalking.nlOp het Doelenveld stonden losse ronde doelen waarop kon worden geschoten en er stond een hoge mast met een houten vogel waarop geschoten moest worden. Degene die won met dit zogenaamde papegaaischieten werd schutterskoning. Na de wedstrijd was er de prijsuitreiking en werd er uitbundig gegeten en gedronken. Uit het gezamenlijk oefenen ontstonden verschillende schuttergilden, waarbij er ook wedstrijden georganiseerd werden met gilden uit andere steden.

De Alkmaarse schutterij is vooral actief geweest in de Tachtigjarige oorlog. Zij werden dan naar garnizoenssteden elders in het land gebracht waar ze de professionele mannen op het slagveld vervingen. Het schuttersgilde heeft voortbestaan tot 1907, maar had al jaren eerder haar functie verloren.

Voor de bouw van de Nieuwe of Sint-Sebastiaan Doelen stond er in Alkmaar al een ander gebouw voor de schutterij; de Oude Doelen of Sint Jorisdoelen (uit 1509). De Oude Doelen stond op de plek waar nu de voormalige Wilhelminaschool staat. De schutters van de Oude Doelen gebruikten een voetboog waar de schutters van de Nieuwe Doelen de moderne handboog gebruikten. Op de windwijzer bovenop dit 'nieuwe' gebouw zie je dan ook een klein schuttertje met een handboog staan.

GPSwalking.nlVoormalig Rijks-HBS N52 38.026 E4 44.741
Toen in 1863 de Wet op het Middelbaar Onderwijs werd ingesteld, ontstond een nieuw schooltype: het burgeronderwijs. Hieruit voortvloeiend ontstond aan de Paardenmarkt de Rijks Hogere Burgerschool, Kortweg Rijks HBS. Dit schoolgebouw werd in 1867 gebouwd naar een ontwerp van de toenmalige gemeentearchitect Du Croix.

Was de school in eerste instantie alleen voor jongens, vanaf 1883 werden er ook meisjes toegelaten. Naast de gewone, reguliere lessen kregen de leerlingen gymnastiekles in de vorm van exercitieoefeningen. Deze lessen kregen erg veel aandacht. De jongens moesten 's morgensvroeg, met een geweer op hun rug, lopend naar Koedijk en weer terug.
Het gebouw is in de Tweede Wereldoorlog gebruikt door de bezetter voor de legering van militairen. Hierna raakte het gebouw steeds meer in verval. Sloop werd overwogen, maar in 1988 werd toch besloten om tot restauratie over te gaan. Nu huist er een advocatenkantoor in het statige pand.

Binnenin het gebouw zijn nog allerlei oude details zichtbaar, zoals een groot glas-in-lood raam in het trappenhuis van de beroemde Haarlemse glazenier Bogtman. Er is een spreuk van Jacob Cats in opgenomen: De derde strengh houdt den kabel. Wat zoiets betekent als: Als iets niet direct lukt, is het de moeite waard om het nogmaals te proberen.

GPSwalking.nlBegraafplaats Minderbroederklooster N52 38.034 E4 44.727
Onder het plein van de Paardenmarkt is een grootscheeps archeologisch onderzoek gedaan naar de begraafplaats van het Minderbroederklooster. Het onderzoek is gedaan door archeologiebedrijf Hollandia uit Zaandijk en werd bijgestaan door vele studenten van de Universiteit Leiden onder leiding van Menno Hoogland. De grafvolgorde van de aanleg van de begraafplaats is gereconstrueerd en de begrenzing van de drie zijden van het grafveld is gevonden.

Naast een massagraf uit 1573 zijn er circa 180 reguliere graven aangetroffen die voor verder onderzoek naar de Universiteit Leiden zijn gebracht. Het Minderbroederklooster heeft hier van 1448 tot 1574 gestaan en de broeders hebben een opmerkelijke begraafgeschiedenis achter gelaten.

De eerste skeletten werden al dicht onder het oppervlak aangetroffen. Logischerwijs troffen de studenten een grote monnik, maar opvallend genoeg ook vrouwen en kinderen. Dit is een klein mysterie, omdat van de minderbroeders niet algemeen bekend is dat zij stedelingen op hun terrein begroeven. Een enkel geval is bekend uit documenten, maar landelijk was dit zeker niet gebruikelijk.

Het klooster lag pal achter de stadsmuur aan de noordzijde, precies waar deze zwakker was. De Spanjaarden deden in 1573 dan ook juist híer grootschalige aanvallen en dat is op de begraafplaats terug te zien. Eén van de opgegraven skeletten had een musketkogel in het hoofd. Het zou één van de 'aardedragers' kunnen zijn, die op 14 september onder Spaans geweervuur een gat in de stadswal herstelden. Of de Vlaamse geuzensoldaat Jacob Paulet, die op 8 september 1573 in het hoofd werd getroffen door een Spaanse schildwacht, toen hij over de borstwering keek. De studenten stuitten enige dagen later op een massagraf van ca. 40-50 personen.

GPSwalking.nlBij enkele skeletten zijn musketkogels aangetroffen en een van hen was getroffen door een schot hagel met minstens 25 kogels. Ook dit zijn onmiskenbaar slachtoffers van het beleg. Skeletten uit later tijd liggen hier niet, omdat het klooster kort na het beleg werd afgebroken. Het terrein dat ontstond werd de Munnikenwerf genoemd en werd in de 17e eeuw omgedoopt tot Paardenmarkt.

Stadskantoor N52 38.119 E4 44.771
Het is woensdag 24 maart 2010. Alkmaar kende vroeger meerdere oude stadspoorten, waarvan de meeste helaas zijn verdwenen. In 1999/2000 kwam er met de bouw van het nieuwe stadskantoor aan de noordkant van het centrum een moderne stadspoort bij.

GPSwalking.nlHet architectenbureau van Abe Bonnema (ook bekend van de Houtwaard) laat het gebouw tegen het voormalig landbouwhuis bouwen. Het landbouwhuis is een pand uit de jaren zeventig welke enkele agrarische organisaties huisvestte en in 1990 in bezit kwam van de gemeente.

De meningen over het uiterlijk van het Stadskantoor verschillen enorm. Zo vindt de Historische Vereniging Alkmaar het bouwwerk totaal niet in de binnenstad thuis passen. Anderen vinden het pand juist weer uitdagend en vernieuwend.
Opvallend is de tapis-roulant: de lange overdekte roltrap die voor de gevel langsloopt en een ieder naar de publieksbalie van het gebouw brengt. Het stadskantoor vervult in de eerste plaats een publieke functie, met de afdelingen burgerzaken, sociale zaken, belastingen en bouwzaken onder één dak.

Voor de liefhebber sommen we nog wat cijfertjes op:
- Halverwege 2001 ging het Stadskantoor officieel open voor publiek.
- Het Stadskantoor ligt 7 meter boven het wegdek
- De 'tapis-roulant' is 60 meter lang
- Het Stadskantoor meet van punt tot punt 150 meter
- Er werken 650 medewerkers van de gemeente Alkmaar

GPSwalking.nlEn zo, waarde wandelaar, zijn we aan het einde gekomen van deze boeiende tocht. We kunnen terugkeren naar de Parkeerplaats, of naar de trein en de bussen.

Het is vooral mooi, niet te groot en prima te bevatten. Terug naar de Waag – nu nog 500 meter – om een tocht te maken door de grachten. Wel op tijd bukken…..

Voor de beschrijving hebben we dankbaar gebruik gemaakt van de website http://www.ditisalkmaar.nl. Mooi om onderweg ook naar te kijken. Dank.

Startpunt

  • START/FINISH/PARKEREN Parkeergarage De Veste , Paardenmarkt N52 38.041 E4 44.706
  • START NS Station

Geraadpleegde websites:

POI’s

  • Historie 1 N52 38.041 E4 44.706
  • Historie 2 N52 38.045 E4 44.576
  • Stedelijke Museum Alkmaar N52 38.005 E4 44.617
  • Grote Kerk of Sint Laurenskerk N52 37.953 E4 44.633
  • 't Hooge Huys N52 37.948 E4 44.693
  • Langestraat N52 37.939 E4 44.698
  • Huize Egmont N52 37.939 E4 44.721
  • Stadhuis N52 37.914 E4 44.743
  • Moriaanshoofd N52 37.899 E4 44.784
  • Rudi Carell N52 37.892 E4 44.567
  • Scheteldoekshaven N52 37.906 E4 44.527
  • Hofje van Splinter N52 37.854 E4 44.592
  • Vrouwenstraat N52 37.832 E4 44.546
  • Molen van Piet N52 37.799 E4 44.500
  • Baansluis. N52 37.675 E4 44.838
  • Beschrijving Diverse grachten N52 37.731 E4 44.872
  • Synagoge Hofstraat N52 37.759 E4 44.920
  • Platte Stenenbrug N52 37.825 E4 44.999
  • Visbanken N52 37.806 E4 44.998
  • Kapelkerk N52 37.769 E4 45.006
  • Schelphoek N52 37.661 E4 45.251
  • Noordhollands kanaal N52 37.689 E4 45.338
  • Accijnstoren N52 37.705 E4 45.288
  • Schuilkerkje Fnidsen N52 37.800 E4 45.200
  • Het huis met de schopjes N52 37.858 E4 45.129
  • Huis met de kogel N52 37.852 E4 45.090
  • Waaggebouw N52 37.875 E4 45.020
  • Kaasmarkt N52 37.895 E4 45.035
  • Kaasmuseum VVV N52 37.885 E4 45.003
  • Biermuseum N52 37.937 E4 45.047
  • Hof van Sonoy N52 37.921 E4 44.884
  • Wilhelminaschool N52 37.973 E4 44.784
  • Nieuwe of Sint-Sebastiaan Doelen N52 38.012 E4 44.808
  • Voormalig Rijks-HBS N52 38.026 E4 44.741
  • Begraafplaats Minderbroederklooster N52 38.034 E4 44.727
  • Stadskantoor N52 38.119 E4 44.771

 
 

Helaas zijn er nog geen reacties beschikbaar. We willen u van harte uitnodigen om een reactie te plaatsen. Klik op de blauwe knop "Toevoegen" om een nieuwe reactie te plaatsen.