Home
Home Over ons Workshops Links Reviews GPS info Gastenboek Contact Zoeken
  De Weijers

Volg GPSwalking op Twitter



Korte beschrijving

Vijvergebied Midden-Limburg
Het vijvergebied Midden-Limburg is een vijverrijk kerngebied in De Wijers, een regio in het midden van de Belgische provincie Limburg.

Het gebied is ruwweg gelegen ten zuiden van de E314, ten oosten van het Albertkanaal en ten westen van de spoorlijn van Hasselt naar Mol. Het ligt dus, zoals de naam al aangeeft, in het midden van de provincie Limburg en is het grootste vijvergebied van heel België met een totale oppervlakte van ruim 4000 ha. Het landschap is zeer bosrijk met zowel loof- en naaldbomen maar ook zijn er zeer waardevolle landbouwgebieden en een grote verscheidenheid aan fauna en flora. Daarin liggen zowat 1.175 vijvers, of wijers in het dialect, met een wateroppervlakte van 700 hectare. Wel het bekendste wandelgebied in deze streek is de Platwijers bij Zonhoven.

Deze vijvers zijn kunstmatig gegraven door mensen, in de 12de eeuw werden er grote groeven gemaakt om ijzererts op te graven. Later had men het plan om die groeven iets dieper te maken om zo vissen te kweken. Het water voor de vijvers werd aangevoerd door plaatselijke beken.

Het vijvergebied maakte historisch deel uit van het Land van Vogelsanck maar na de Franse overheersing kwam het te liggen in de gemeenten Heusden-Zolder, Hasselt en Zonhoven.

Het Agentschap voor Natuur en Bos is één van de instanties die veel aankopen doet om het vijvercomplex te behouden.

Tot de dierenwereld behoren onder meer de roerdomp en de boomkikker. Het gesteeld glaskroos en de pilvaren zijn zeldzame vertegenwoordigers van de plantenwereld.


Routebeschrijving

Een GPS wandeling van 10 km bij Zonhoven in Belgie.
Er is verkorting van 7 km van deze wandeling beschikbaar.

De wagen wordt geparkeerd op de parkeerplaats tegenover Camping Heidestrand
Onderweg komt u geen horecagelegenheid tegen.
Naast een track is er ook een route beschikbaar.
De wandeling is goed begaanbaar, gaat grotendeels door de natuur.

  De kenmerken
  startpunt Zonhoven: parkeerplaats Zwanestraat
  positie Limburg Belgisch, België. Co√∂rdinaten: N50.986401 E5.324588
  afstanden 10.0 km, 7 km,
  type Visvijver/Vergezicht/Water
  begaanbaarheid Doorgaans goed begaanbaar
  scootmobiel Nee
  honden Aangelijnd
  horeca Niet aanwezig
  Datum wandeling 26-04-2015

  Langere beschrijving
 

GPSwalking.nlTwee weken geleden was ik al in de Weijers bij de wandeling bij de wandeling vanaf de Abdij van Herkenrode. Ik had thuis zo'n enthousiaste verhalen over dit fraaie gebied dat mijn vrouw dit ook wel eens wilde zien.

Na wat puzzelen stond er een wandeling van 10 km op het programma. Lang genoeg met een vogelliefhebber aan boord. Die staat de hele tijd stil om naar vogels te speuren.

Op de weg naar Zonhoven kwam het soms met bakken uit de lucht. Dat was ook het geval tijdens het begin van de wandeling. Daarna werd het droog en konden we genieten van de fraaie natuur rondom de visvijvers.

GPSwalking.nlNadat we de auto geparkeerd hebben steken we de weg over en lopen een klein stukje over de camping om de achterliggende visvijvers te bereiken. Een andere weg is er helaas niet.

Land van de 1001 vijvers
Welkom in het land van de 1001 vijvers
In het hart van Limburg liggen meer dan 1.000 vijvers verborgen: De Wijers! Een wijer is een oude benaming voor een vijver waarin vis wordt gekweekt. Je vindt deze term nog steeds terug in heel wat benamingen van vijvers, straten en dijken.  In dit unieke gebied in het hart van Limburg dat even groot is als 1400 voetbalvelden, leven heel wat zeldzame dier- en plantensoorten.

GPSwalking.nlDe eerste vijvers waren er al in de 13e eeuw. Onder invloed van de toenmalige abdijen (vooral de abdij van Herkenrode) werd viskweek sterk gepromoot en zijn de vijvers in de loop van de eeuwen uitgebreid tot een comptex van honderden aaneengesloten wijers. Dit waterrijke gebied is de thuis van heel wat zeldzame dier- en plantensoorten, zoals de roerdomp en de boomkikker. En dat in het dichtstbevolkte stukje van Limburg!

De meeste vijvers hier werden aangelegd om karpers te kweken. In 1865 start de familie Bijnens in Zonhoven de eerste echte viskwekerij. Op het hoogtepunt van de viskweek waren er 6 kwekerijen, allemaal familie van elkaar, actief. Nu zijn er nog 3 bedrijven in werking.


GPSwalking.nlZo veel vijvers in één gebied?
De Wijers strekken zich uit over de gemeenten Diepenbeek, Hasselt, Heusden-Zolder, Houthalen-Helchteren, Genk, Lummen en Zonhoven. De meeste vijvers liggen in bonhoven, waar de Roosterbeek de belangrijkste waterader voor de vijvers is.

De Roosterbeek en een aantal andere beken ontspringen op het Kempisch Plateau - een hoop kiezel en zand die tijdens de laatste ijstijd door de Maas werd opeengestapeld. In het oosten van Zonhoven is de plateaurand vrij steil, maar in het westelijke deel van de gemeente is er nauwelijks nog sprake van verval. Overvloedige watertoevoer en een weinig doordringbare bodem waren de ideale elementen om in dit gebied vijvers aan te leggen.

GPSwalking.nlAl in de vroege Middeleeuwen werd in deze streek - onder aansporing van de Abdij van Herkenrode - de viskweek gestimuleerd.

Zonhovenaar Antoon Bijnens richtte in 1865 de eerste Belgische viskwekerij op. Deze 'wijer' werd een groot commercieel succes. Nu - circa 150 jaar later - leven Antoons nazaten nog steeds van de viskweek. Steeds vaker werden verlaten beemden omgezet in economisch rendabele viskweekvijvers. Zo ontstond 'het land van 1001 vijvers': De Wijers.

In de stromende regen leggen we het eerste gedeelte van de wandeling af. Het regent even zo hard dat we zelfs onze hond een regenjas aangeven. Dat voorkomt dat zij het te koud krijgt. Het enige voordeel van dit wisselvallige weer is dat het onderwerg niet druk is met wandelaars. We hebben de natuur ongeveer voor onszelf. 

GPSwalking.nlOok deze keer komen we weer bij de gloednieuwe (2015) uitzichttoren. Van boven heb je hier een schitterend uitzicht.

Economie en ecologie hand in hand
In dit waterrijke gebied leven plant- en diersoorten die je zelden op andere plaatsen tegenkomt. Denk maar aan de zeldzame roerdomp, de woudaap en de boomkikker. Natuurbeschermers, viskwekers en andere eigenaars werken hier samen aan het behoud van de vijvers. Ecologie en economie staan hier niet recht tegenover elkaar, maar gaan hand in hand. Het volledige gebied is Europees beschermd en maakt deel uit van het Natura 2000 netwerk. Natuur op topniveau dus!

GPSwalking.nlHet project 3WATER is een uniek project, gebaseerd op de nauwe samenwerking tussen private en publieke landeigenaren. Samen verhogen zij de kwaliteit yan het vijverlandschap, zowel op gronden van private landeigenaren als op gronden van natuurverehiging Limburg Landschap, de stad Hasselt en het Agentschap voor Natuur en Bos.

Het 3WATER-project zoekt een evenwicht tussen economie, ecologie en educatie. Dat past dan ook perfect binnen 'Natura 2000', een Europees netwerk waarin men probeert verschillende plant- en diersoorten in stand te houden, met respect voor de aanwezige menselijke activiteiten.

GPSwalking.nlSmakelijk
Klein karpers worden snel groot. Vooral als ze bijgevoederd worden. In de zomermaanden zijn karpers heel actief en hebben voortdurend honger. Dagelijks gieten de viskwekers vele kilo's voerder in de voederton.

Aan de onderzijde van de voerderton bevindt zich een ijzeren staafje. Alleen als de karpers dit staafje schuin duwen, komt er voedsel uit. De karpers zijn bijzonder slim en hebben dit systeem snel door. Ze schrokken zich vol totdat ze bijna barsten. In de Middeleeuwen deden karpers er drie jaar over lekker dik te worden. Dankzij deze voedertonnen groeien karpers veel sneller en is een nog grotere productie mogelijk.


GPSwalking.nlErwtensoep
Al dat extra voedsel zorgt natuurlijk ook voor veel vissenmest. Het vijverwater wordt hierdoor voedselrijk. Door de groei van algen en door woelende karpers op de vijverbodem word het vijverwater troebel. Het water wordt groen en ondoorzichtig. Daarom spreken we van erwtensoepvijvers.
 

Voor de knappe koppen
In een uitstekend jaar levert een viskweekvijver per hectare ongeveer 1 ton karper op. Deze vijver is circa 2 hectare groot. De karpers worden met vismanden op het droge gebracht. Een vismand bevat 50 kg vis.

Hoeveel manden vis brengt deze vijver in één jaar op?


GPSwalking.nlSamenwerking
Een groot deel van de vijvers is natuurgebied, een ander gedeelte dient voor de kweek van vissen. Viskwekers en natuurbeheerders werken hier samen. viskwekers helpen mee met het afvissen en het onderhoud van de dijken en grachten. Zij zorgen ook voor een constante voorraad vis in alle maten en gewichten. Op hun beurt zetten natuurbeheerders vis uit op hun vijvers, zodat er voldoende voedsel is voor visetende soorten.

De professionele viskweek in Zonhoven bestaat al vijf generaties. Een sterk team van mensen beheert een groot deel van de viskweekvijvers. Het woordje STERK mag je letterlijk nemen. De visteelt is een zwaar beroep.


GPSwalking.nlWanneer de vis klaar is voor de verkoop, wordt een deel van de vijver afgelaten. Met sleepnetten wordt de hele vijver leeggevist. Dat werk gebeurt in de winter, wanneer de vissen het minst actief zijn.

De viskwekers staan dan vaak tot aan hun middel in het ijskoude water en trekken honderden kilo's spartelende vissen met een groot sleepnet samen. Met schepnetten worden ze dan in manden geschept. Het is een hele karwei om die zware manden op de hoge vrachtwagens te hijsen.

GPSwalking.nlStiltegebied
Wil je alsjeblieft heel stil zijn. Ik ben pas geboren en mijn oortjes zijn zeer gevoelig voor mensenlawaai. Mijn broertjes en zusjes slapen in ons gezellig vogelnest. Mama en papa hebben het ontzettend druk. Ze vliegen af en aan en droppen voorzichtig allerlei lekkers in onze hongerige bekjes.

De zeldzame libellen, de bedreigde roerdomp en de boomkikkers hebben voedselarm en zuiver water nodig. Het beekwater wordt door verschillende vijvers met veel riet geleid. Riet is een uitstekende waterzuiveraar Het riet is trouwens de ideale plek om een nest te verstoppend.

GPSwalking.nlBruine kiekendief, kleine en grote karekiet, woudaap, roerdomp, grote zilverreiger en vele anderen brengen hier hun jongen groot, zeker als er genoeg kleine visjes zijn. Geen wonder dat dit vijvergebied een vogelparadijs is!

Dit 2.500 ha grote Vijvercomplex is het grootste van België. De meeste vijvers werden aangelegd of ontstonden na het uitdiepen 1 van vennen voor de ontginning van turf en ijzererts.

Een doordachte aaneenschakeling volgens het verval zorgt ervoor dat ze gevuld kunnen worden vanuit de beekjes. De viskweek dateert uit de Middeleeuwen. Lange tijd was het een nevenactiviteit tot Antoon Bijnens er in 1865 zijn broodwinning van maakte.

D
GPSwalking.nle artisanale visteelt bracht een grote biologische rijkdom mee. De rietvelden, moerassen en voedselarme wateren herbergden tal van dieren en planten. Voor de roerdomp vormde het Vijvercomplex het kerngebied van de Vlaamse populatie.

Door zijn mysterieuze verschijning en dito roep, die klinkt als een misthoorn of een loeiende stier in de verte, is de roerdomp voor natuurbeschermers het 'paradepaardje' van het rietmoeras. Deze reigerachtige is volledig beschermd in Europa.

GPSwalking.nlDe hoge natuurrijkdom en landschappelijke waarde leidden tot diverse beschermingsinitiatieven op nationaal en zelfs Europees vlak, nl. als Vogel- en Habitatrichtlijngebied. Natuurverenigingen ijveren hier al bijna een halve eeuw voor de oprichting van rustgebieden.

Na 1970 drong intensivering zich op. Vele vijvers degradeerden tot 'badkuipen' met steile, verstevigde oevers zonder gevarieerde begroeiing. Samen met waterverontreiniging zorgde dit voor een sterke afname van de flora en fauna, tot het verdwijnen van de roerdomp toe.


GPSwalking.nlDe toekomst
Het zal niet eenvoudig zijn om de grote natuurlijke variatie van het Vijvercomplex in al haar glorie te herstellen. Hiervoor is samenspraak met alle gebruikers nodig. Dit is geen gemakkelijke opgave, maar een noodzaak om deze brok Europees natuurlijk erfgoed te behouden.

Aanzet tot herstel

Daarom koos WWF-Belgium in 1997 het herstel van het leefgebied van de roerdomp als uitgangspunt voor | een natuurproject in dit gebied. Daarnaast werden herstelmaatregelen voorzien voor de beekvalleitjes en de bossen, heiden en weiden die met de vijvers en moerassen verweven zijn.

GPSwalking.nlHet initiatief kreeg belangrijke financiële steun uit het Life-fonds, dat projecten vopr behoud en herstel van de natuur in Europa ondersteunt.

Van slibkuil vergeten we deze keer een foto te maken. Er is zoveel mooiers op de gevoelige plaat te leggen.

De slibkuil
Ruikt het hier minder lekker? Dan heeft men net een nieuwe laag vijverslib aangevoerd.

Deze plek kan je vergelijken met een compostvat. Om het water in dé ecologische vijvers voedselarm te houden, wordt af en toe een vijver drooggelegd. Het voedselrijke slib van de bodem wordt in dit depot verzameld. Hier kan de smurrie langzaam drogen en verbrokkelen. De verkruimelde brokken worden als biologische meststoffen in de landbouw hergebruikt.

Normaal verwacht je dat elke vogels pas in mei een ei legt. Maar van deze dodaars zwommen er al drie kleintjes rond. Twee zwommen dicht bij elkaar. De ouders hebben we niet gezien. 

GPSwalking.nlDodaars
De dodaars (Tachybaptus ruficollis) is een watervogel uit de familie van de futen (Podicipedidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1764 door Pallas. Met zijn 23 tot 29 cm is het de kleinste fuut van Europa en een van de kleinste futen ter wereld. Ondanks dat het een vrij algemene soort is, wordt hij door zijn schuwe levensstijl zelden gezien.

De dodaars is een kleine, gedrongen watervogel, kleiner dan een waterhoen. Hij is te herkennen aan het vuilwitte 'poederdons' op het achterlichaam, waaraan het dier zijn naam ("dodde-aars") te danken heeft. De dodaars is de kleinste fuut van Europa. Hij onderscheidt zich daarnaast van de andere Europese futen door zijn compactere uiterlijk, met rondere kop en kortere hals. De snavel is zeer klein en recht. Het staartje is zeer klein.

GPSwalking.nlMannetje en vrouwtje zijn in uiterlijk niet van elkaar te onderscheiden. De snavel is zwart met een lichte punt. In de mondhoek bevindt zich een opvallende vlek, die in de zomer opvallend groengeel van kleur is, 's winters lichter. Tijdens de vlucht is geen wit te zien op de vleugels. De ogen zijn roodbruin van kleur, de poten groen. Het zomerkleed is donkerbruin met een kastanjebruine oorstreek en voorhals. De kruin is zwart. Het winterkleed is een valig geelbruine ("kurken") oorstreek en voorhals met een lichtere nek en wangen en een donkere kruin.

HGPSwalking.nlet juveniele kleed lijkt op het adulte winterkleed, maar heeft een roodbruine tint op de borst en hals, korte donkere strepen achter en onder het oog en een geelroze snavelbasis. In het eerste winterkleed kan een vage streep worden gezien onder het oog. De rui valt in oktober en november. Doordat de slagpennen in een keer gewisseld worden, kunnen de vogels dan tijdelijk niet vliegen.

De dodaars wordt 23 tot 29 cm lang en 125 tot 225 gram zwaar. De vleugelspanwijdte is 40 tot 45 cm.

Maar naast de dodaars kwamen we nog veel meer vogels tegen. Een verrekijker is daarom aan te bevelen.

GPSwalking.nlWe lopen even het gebied uit om via het hooiland weer terug te keren.

Hooiland
Kijk goed om je heen. In alle richtingen!1 Op deze plek is in elk seizoen wel iets te zien. Reeën komen hier grazen en vinden een veilige vluchtweg naar het bos. Kleine kikkertjes kruipen op planten en bloemen, op jacht naar

insecten. Ook reigers scheren hier vaak over op zoek naar smakelijke... kikkers! Hoor je een schril geluid, kijk dan eens omhoog. Wellicht ontdek je een buizerd op jacht naar zijn volgende prooi. Tijdens de lenteregens komt dit gebied gedeeltelijk onder water te staan. Dan laten gele dotterbloemen en andere moerasplanten hun schitterende kopjes zien. Een voedselarm grasland zorgt voor een bloemrijk grastapijt. Gelukkig sijpelt het water heel snel in de sappige aarde en blijft zo het grondwater keurig op peil.

GPSwalking.nlWe lopen al snel weer de Weijers in. Een vogelkijkwand en twee vogelkijkhutten komen nog op ons pad.

Mosselen in de Weijers?
Je staat hier aan de Mosselweg. Vreemde naam voor een straat die niet aan de zee ligt? Toch niet. Hier zijn de mosselen zelfs groter dan aan zee!

De zwanenmossel leeft hier in het zoete water en kan wel 20 cm groot en 12 jaar oud worden. Bij gevaar sluit de mossel haar schelp zó sterk, dat het zelfs voor een mens bijna onmogelijk is 'm te openen zonder de schelp te breken. Zwanenmosselen zijn erg gevoelig voor vervuiling: zij zullen als eerste sterven als het water verontreinigd is. Het zijn dan ook de 'poetsvrouwen' van de vijver: ze filteren slib uit het water, waardoor het weer helder wordt. Op 10 jaar tijd filtert de zwanenmossel ruim 130.000 liter water!

GPSwalking.nlDe bittervoorn gebruikt de zwanenmossel als broedkamer. De viseitjes worden in de mossel afgezet en ontwikkelen tot kleine visjes. De larven van de zwanenmossels zetten zich vast op de kieuwen van de bittervoorn en worden zo in de vijver verspreid.

Stuw
Dit is de Roosterbeek. Zie je de stuw? Wanneer de plaat in de betonnen bak neergelaten wordt, stijgt het waterniveau in de beek. Zodra het water voldoende gestegen is, komt er ook water in de mindere diepe oploop terecht. Deze gracht leidt het water naar een aantal andere vijvers op enkele kilometers hiervandaan.

GPSwalking.nlWatergevecht
Tijdens hete zomers kan er al eens te weinig water in de beek zijn. Veel water verdampt uit de vijvers (tot 1 cm per dag) waardoor die voortdurend moeten worden bijgevuld. Omdat iedereen water uit dezelfde beek gebruikt, zorgt dat wel eens voor wrijvingen.

Vroeger liepen de spanningen hoog op en wachtte men elkaar op met een riek of jachtgeweer. Gelukkig kunnen de huidige vikskwekers en natuurbeheerders het onderling goed met elkaar vinden!

GPSwalking.nlKooien en draden
Aalscholvers die in groep jagen, kunnen soms een hele vijver leegvissen. Kwekers zien deze vissnoepers niet graag komen. Om de kleine vissen te beschermen worden er in bepaalde vijvers kooien gemaakt of wordt de vijver met draden en netten overspannen.

Toch is het belangrijk dat onze zeldzame, visetende vogels een lekker visje kunnen vangen om te overleven. Daarom wordt er in de 'natuurvijvers' regelmatig vis uitgezet. Met wat geluk zie je tijdens je wandeling de visarend een lekker snoepje uit de vijver plukken!

GPSwalking.nlLisdodde
Aan de oevers zie je vaak lisdodde staan. Deze oeverplant kan ruim twee meter hoog worden en bloeit in juni en juli. Lisdodde houdt van een voedselrijke bodem, terwijl dit natuurgebied oorspronkelijk voedselarm is. Veel lisdodde betekent dat er veel slib op de bodem ligt.

De Wijers
In de loop der eeuwen werd een ingewikkeld systeem van stuwen, overlopen, oplopen en aflopen (zouwen genoemd in het plaatselijk dialect) door de viskwekers aangelegd. Vandaag wordt dat systeem nog altijd gebruikt.

GPSwalking.nlVia een OPLOOP wordt de vijver van water voorzien. Waar de vijverbodem het laagst is, bevinden zich de TAP (= aflaatpunt van de vijver) en de AFLOOP. Om het waterniveau te regelen, gebruikt men een OVERLOOP of MONNIK. Om een vijver af te vissen, laat men deze gedeeltelijk leeglopen. Dit doet men door de houten stop uit de tap te trekken. De vissen verzamelen zich in de VISKOM of het VISBED, een laagte rond de TAP. Daar worden ze vervolgens met een schepnet opgeschept en in vismanden verzameld.

De roerdomp konden we goed horen onderweg. Maar zien, dat is een ander verhaal.

GPSwalking.nlZorg voor de roerdomp
Het 3WATER-project deed heel wat acties voor de schuwe roerdomp. De roerdomp verschuilt zich graag in riet en houdt van een open landschap.

Zo kan hij gemakkelijk van vijver naar vijver vliegen. Vijvers met schuine oevers laten rietgroei toe, waarin de roerdomp zich goed kan verschuilen. Op broedeilanden omgeven door water is de vogel ook beter beschermd tegen de vos en andere rovers.

En na 10 km genieten van deze schitterende omgeving kwamen we weer bij de auto. De nattte jas kon achterin. Wederom een schitterende wandeling. Vrouwlief kon dat van harte beamen. En onze Pecas lag binnen 2 minuten heerlijk te slapen. Dat krijg je met een middagje buiten.  

Geraadpleegde websites:

POI's

  • Camping Heidestrand N50.9892 E5.3180
  • De Weijers N50.9811 E5.3294
  • Hooiland N50.9759 E5.3319
  • Rustgebied N50.9851 E5.3324
  • Slibkuil N50.9853 E5.3344
  • St jansvijver N50.9948 E5.3145
  • Start/finish/parkeerplaats N50.9866 E5.3138
  • Stuw/Roosterbeek N50.9790 E5.3210
  • Uitkijktoren N50.9862 E5.3226
  • Viskweek N50.9809 E5.3353
  • Vogelkijkhut_1 N50.9821 E5.3169
  • Vogelkijkhut_2 N50.9833 E5.3159
  • Vogelkijkwand N50.9789 E5.3251

 
 

Helaas zijn er nog geen reacties beschikbaar. We willen u van harte uitnodigen om een reactie te plaatsen. Klik op de blauwe knop "Toevoegen" om een nieuwe reactie te plaatsen.