Home
Home Over ons Workshops Links Reviews GPS info Gastenboek Contact Zoeken
  Bovenkerkerpolder

Volg GPSwalking op Twitter



Korte beschrijving

De Bovenkerkerpolder is een polder ten zuiden van Amstelveen en ten oosten van Bovenkerk. In het oosten grenst het gebied aan de Amstel. Het noordelijke deel van de polder is bebouwd. In het zuidelijk deel van de polder, tussen de Nesserlaan en de Hollandse Dijk, wordt de grond agrarisch gebruikt op de oude kavels uit 1760.

Tot 1639 werd er turf gestoken in de polder en ontstond er een waterplas tussen de Bovenkerkerweg (west) en de Amsteldijk (oost). Later vormde het water een bedreiging voor Amstelveen en Amsterdam. Daarom werd op 7 september 1764 door de Staten van Holland en West-Friesland octrooi verleend voor het verder uitvenen en droogmaken van de plas. Het droogmaken gebeurde door elf molens. Uiteindelijk viel de polder in 1769 droog.


Routebeschrijving

Een GPS wandeling van 14 km van Nes aan de Amstel door de Bovenkerkerpolder.
Er is een verkorting van 10 km beschikbaar.
De route is goed begaanbaar en gaat grotendeel over verharde paden/wegen.
Naast tracks zijn er ook routes beschikbaar.
In Nes aan de Amstel is een horecagelegenheid.

  De kenmerken
  startpunt Nes aan de Amstel: parkeren midden in dorp
  positie Noord-Holland, Nederland. Co√∂rdinaten: N52.258400 E4.858621
  afstanden 14.0 km, 10 km,
  type Cultuur/Polder/Vergezicht/Water
  begaanbaarheid Doorgaans goed begaanbaar
  scootmobiel Nee
  honden Aangelijnd
  horeca
  Datum wandeling 09-04-2016

  Langere beschrijving
 

GPSwalking.nlIk parkeer de auto in Nes aan de Amstel. Omdat er nergens een grote parkeerplaats is rijdt ik het dorpje in en parkeer de auto op de eerste de beste parkeerplek die nog vrij is. 

Het is een lekker rustig dorpje gelegen tussen de Amstel en de Bovenkerkerpolder. De wandelschoenen gaan aan en ik haast me onderweg. Het is al 6 uur en de zon gaat net na 8 uur onder. Geen tijd om te treuzelen. Gelukkig is het redelijk zonnig en wordt er geen regen verwacht.

Die zon zorgt er even later voor fraaie foto's. Net buiten het stadse Amstelveen waan je jezelf in een totaal andere omgeving. 

GPSwalking.nlNes aan de Amstel
Nes aan de Amstel is een Nederlands dorp dat deel uitmaakt van de gemeente Amstelveen aan de rand van de provincie Noord-Holland. Het dorp ligt -zoals het tweede deel van de naam aangeeft- aan de rivier de Amstel. Het bevindt zich aan de rand van de Bovenkerkerpolder (B.P.), welke in 1764 werd drooggelegd, en -aan de overzijde van de rivier de Amstel- aan de Rondehoep-polder.

Het dorp is in de 16e eeuw ontstaan als buitendijksland waaraan het haar naam Nes aan te danken heeft. Het is dus ontstaan tussen de Bovenkerkerpolderdijk (thans de Ringdijk B.P.) en de Amsteldijk, vanouds de weg van Amsterdam naar Uithoorn. Het is nauw verbonden met het iets zuidelijker gelegen Zwaluwebuurt. Oude benamingen zijn dan ook de Nes- en Zwaluwebuurt of Nesser-Zwaluwe.

In 1870 telde het dorp binnen de kom 191 inwoners en met de in de omtrek wonenden 574 inwoners. Het is sinds 1947 geleidelijk vergroot.

GPSwalking.nlSinds 1631 is er een Rooms-Katholieke kerk. Thans wordt het dorpsgezicht grotendeels bepaald door de huidige Rooms-Katholieke Sint-Urbanuskerk, de eerste kerk die werd gebouwd naar een ontwerp van de architect Joseph Cuypers.

Nes aan de Amstel is niet het enige dorp in Nieuwer-Amstel met een Sint-Urbanuskerk. Ook in Bovenkerk staat er een. De naam is bijzonder en komt -naast de twee voornoemde- nog alleen voor in Ouderkerk aan de Amstel en in Duivendrecht, beide gemeente Ouder-Amstel.

GPSwalking.nlNabij voornoemde kerk bevindt zich de Rooms-Katholieke basisschool, genaamd de Sint Josephschool, opgericht in 1921 en in gebruik geweest tot 1975. Even verder ten noorden lagen verschillende kleine -aan de Nes verbonden- buurtschappen.

Eerst was daar het buurtje Vierhuizen, maar dat hoort thans helemaal bij het dorp. Dan volgt verderop de buurtschap De Zwarte Kat, vernoemd naar het 17e-eeuwse cafe De Zwarte Kat. Ten slotte volgde de buurtschap Waardhuizen.

Ten zuiden van het dorp Nes ligt het oude veerhuis De Zon, thans restaurant Cantina del Corazon, waar zich een voetveer bevond, wat de bewoners van de Nes verbond met bewoners van de bovengenoemde Rondehoep-polder.

GPSwalking.nlNa Nes aan de Amstel gaat het de polders in. Ik loop over de Ringdijk en langs me ligt de Ringvaart. Later kom ik meer te weten van beide als ik een bijna onleesbaar informatiebordje langs de weg aantref.  

De molens van de Bovenkerkerpoloder te Nes aan de Amstel
De Bovenkerkerpolder, gelegen aan de westzijde van de Amstel, waarvan, door vervening, het grootste gedeelte in 1760 in een plas was veranderd, is krachtens het octrooi van 7 september 1764 doorgelegd. 

Dit is niet zonder strijd gegaan, want reeds in 1720 en 1743 waren stappen ondernomen om tot drooglegging van de steeds groter wordende plas over te gaan, echter steeds zonder het gewenste resultaat. 

GPSwalking.nlIn 1761 konden de poldermeesters de meeste tegenstanders echter wel aan hun zijde krijgen. Na het verlenen van het genoemd octrooi konden werken worden aanbesteed, zoals het graven van een ringsloot, met de daaruit vrijkomende grond het aanleggen van de ringdijk, en het bouwen van de eerste molens. 

Bij de onderhavige polder is tijdens de vervening een brede strook grond tussen de Amstel en de plas onverveend gebleven, het zgn bovenland. De ringsloot en sloten in het bovenland hebben hetzelfde peil. 

GPSwalking.nlTot aan de drooglegging werd de gehele polder bemalen door twee schepradmolens, nl de Weteringsbrugmolen en de Nessermolen. Deze molens bleven gehandhaafd en gingen tijdens de droogmaking dienst doen als bovenmolens die hun water loosden op de Amstel. 

De eerste molens "De Hoorn" en "De Zon" werden in 1766 gebouwd. Deze molens sloegen hun water uit op de ringsloot, dus op het bovenland. Als snel bleek het waterpeil in de bovenlanden vaak veel te hoog was, zodat men met spoed "De Parel" bouwde. 

GPSwalking.nlToen in 1767 het water van de droog te malen plas zover gezakt was, dat deze molens geen voldoende tasting meer hadden, moest op lager niveau nieuwe molens worden gebouwd, nl de "Johanna Begitta" en de "Cornelia Wilhelmina". 

Na enige tijd malen was ook nu weer het water van de steeds kleiner wordende plas zo ver gedaald, dat door gebrek aan voldoende tasting weer een tweetal molens moesten worden bijgebouwd in 1768, nl "De Jonge Gerard" en "De Hoop". 

In 1768 stuwden dus in totaal negen molens, verdeeld over een aantal gangen, het water naar de Amstel. De weeromstandigheden werkten echter niet erg mee. Door de vele regenval in de zomer en herfst van 1768 steeg het waterpeil, met als gevolg dat de molenaars dag en nacht moesten draaien. 

GPSwalking.nlIn 1769 wordt "De Vriendschap" gebouwd, een schijfmolen, omdat "De Zon, en "De Hoorn" het water niet meer aankonden. In deze zomer viel de polder droog en in 1770 konden de eerste producten worden geveild. Door een natte herfst in 1770 stond de polder weer blank. In 1771 werd "De Eendragt" gebouwd (vijzelmolen), zodat men het waterpeil beter kon beheersen.

In de jaren 1818-1836 werden de schepradmolens (op de molen "De Hoop" na) één voor één als vijzelmolens herbouwd. De molens "De Vriendschap" en "De Eendragt" worden in 1822 buiten dienst gesteld. 

GPSwalking.nlOmstreeks 1857 heeft men het bemalingsapparaat drastisch gewijzigd. De molens "De Hoop, "de Jonge Gerard" en "De Nesmolen" werden buiten dienst gesteld. Bij de overige vijzelmolens werden opvoerhoogten verbeterd.

Als gevolg van de bemaling, ging de bodem van de polder inklinken en moest men het water van de droogmakerij steeds dieper wergmalen.

Het bemalingsapparaat bleeft tot 1914 gehandhaafd: het jaar waarin het polderbestuur overstapte op mechanische bemaling. De overgebleven vijzelmolens werden verkocht en geleidelijk geheel of gedeeltelijk gesloopt. 

GPSwalking.nlIk kom een pontje tegen waarmee ik naar de overkant, van de sloot waarlangs ik loop, kan komen. Die uitdaging laat ik niet lopen. In een minuutje ben ik aan de overkant.

Helaas kan ik alleen een rondje lopen waarbij ik over een smalle plank een sloot moet oversteken en daarna nog over een hek moet klauteren. 

Wel een mooi uitzicht hier. Schapen grazen hier, ganzen maken dat ze wegkomen een een zwaan zit rustig te broeden en kijkt niet op of om.  

GPSwalking.nlEven later ga ik met het pontje weer terug om de route weer op te pakken. 

Een unieke 18-eeuwse droogmakerij
De Bovenkerkerpolder is ontstaan rond het jaar 1000 en had destijds een omvang van 1200 hectare. Amstelveen, ondermeer het Stadshart, is in de Bovenkerkerpolder gebouwd waardoor de polder nu nog bestaat uit 760 hectare agrarisch cultuurland. 

In geen andere polder in West-Nederland is in de 18e eeuw op zulke grote schaal nog turf gewonnen. De plas die na het uitvenen over bleef, is dan ook de enige (grootschalige) 18-eeuwse droogmakerij. 

GPSwalking.nlTyperend voor deze polder zijn de smalle stroken land met sloten die
loodrecht uitwateren op de Amstel In de polder hebben elf molens gestaan om de polder droog te malen. De resten van drie molens zijn nog te zien.

De vijftien agrarische bedrijven in deze polder produceren samen jaarlijks vijf miljoen liter melk. Ook werden er koeien en schapen gehouden voor de productie van vlees. 

De zon laat zich regelmatig zien en zorgt ervoor dat de sfeer bijna elke minuut veranderd. Overal hoor en zie ik vogels.  

GPSwalking.nlGrutto's en stekelbaarzen
Door het afsluiten van contracten met aangepast graslandbeheer zorgen de boeren er onder andere voor dat weidevogels als kievit en grutto hier ongestoord hun nesten kunnen uitbroeden en jongen kunnen groot brengen. 

Vanaf 1978 broeden hier jaarlijks 100 tot 125 gruttoparen. Ook kleine zwaan, steenuil, gele kwikstaart en hermelijn worden hier regelmatig gezien. 

In de sloten leven onder andere de tiendoornige stekelbaars en Amerikaanse rode rivierkreeft, een exoot die zich vanuit de havens over het zuiden van Noord-Holland verspreidt. 

GPSwalking.nlAgrarische wateropvang Bovenkerkerpolder
Waterschap Amstel, Gooi en Vecht vermindert wateroverlast in de Bovenkerkerpolder door bij extreme neerslag water op agrarische percelen op te vangen.

Dit gebied in de Bovenkerkerpolder is opnieuw ingericht en zorgt voor de noodzakelijke waterberging. Het bestaat uit circa 8,5 ha. oppervlaktewateren en circa 14 ha. overstroomgebied. Ook vormt het een aantrekkelijke omgeving voor zeldzame diersoorten die zich hier van nature thuisvoelen, zoals de rugstreeppad, de waterspitsmuis, de kleine modderkruiper, de karekiet, de rietzanger en op termijn wellicht de voor mensen ongevaarlijke, ringslang.

GPSwalking.nlAan het einde van het lange fietspad, waar ik heb kunnen genieten van prachtige vergezichten, kom ik de drukke N201 tegen. Hier zijn nieuwe wandelpaden uitgezet. Ik probeer er een paar en geniet van deze nieuwe natuur. 

Nieuwe N201
Door de aanleg van de nieuwe N201 kon niet alle natuur behouden blijven. Dit is gecompenseerd door aan beide zijden van de weg natuurstroken aan te leggen in de vorm van struiken, grasland, nat rietland en water.

Er is veel informatie te vinden langs deze route. En je komt zelfs een rijksmonument tegen. 

GPSwalking.nlRijksmonument uit 1884: Uitstroomgoot gemaal Noorderlegmeer
Deze ijzeren uitstroomgoot is gebouwd in 1884. Met deze 120 meter lange, halfronde goot transporteerde het voormalige gemaal overtollig water uit de Noorderlegmeer- en Thamerpolder naar de Amstel.

Het voormalige gemaal pompte overtollig polderwater enkele meters omhoog naar een verzamelpunt Van daaruit stroomde het via deze uitstroomgoot naar de Amstel. In 2012 zijn bij de bouw van het verderop gelegen nieuwe gemaal persleidingen aangelegd. Die vervoeren nu onder de grond overtollig water af. De uitstroomgoot verloor zijn water transporterende functie, maar blijft als cultuurhistorisch monument behouden. 

GPSwalking.nlSamen met de antieke uitwateringssluis aan de Amstel, kreeg de uitstroomgoot in 2002 de status van Rijksmonument. De goot is een voorbeeld van een uniek waterbouwkundig werk met grote cultuurhistorische waarde.

Molens en stoomgemalen
Om er voor te zorgen dat polderbewoners droge voeten houden, voeren waterschappen regen- en kwelwater af. Vroeger gebeurde dat met molens en stoomgemalen waar molenaars en machinisten het waterpeil beheerden. Tegenwoordig werken waterschappen met computergestuurde gemalen, zoals het verderop gelegen gemaal Noorderlegmeer. Het Noorderlegmeer werd vanaf 1879 drooggemaakt door het voormalige gemaal Noorderlegmeer.

GPSwalking.nlAls het huidige gemaal Noorderlegmeer op volle toeren draait, transporteert het per minuut het equivalent van een volle eengezinswoning. Alle beleidsvoorbereidingen en uitvoerende werkzaamheden worden uitgevoerd door Waternet.

"De uitstroomgoot was 's zomers een geliefd zwembad. Er stond anderhalve meter water in de 'badkuip' dat snel opwarmde. Als het gemaal ging draaien, moest ik eerst de plaatselijke jeugd uit het water halen."

GPSwalking.nlMachinist
Wouter Jan Brandse was van 1969 tot 1993 machinist op het (oude) gemaal Noorderlegmeer. "Vanaf mijn achttiende was ik hulp-machinist bij mijn vader," vertelt Brandse.

Mijn vader regelde het waterpeil vanaf het begin van de Tweede Wereldoorlog. Wij waren niet alleen machinist, maar moesten ook alle afwateringssloten vrijhouden van waterplanten. Op je lauweren rusten was er niet bij. Het gemaal draaide dagelijks. Bij hoge waterstanden draaiden we overuren.

GPSwalking.nlPeilbeheerder
Brandse maakte mee dat het polderpeil zestig centimeter hoger stond, dan de 5.80 m. die wordt aangehouden. "Dan maakte ik weken van tachtig uur. Ik had het als peilbeheerder nog makkelijk.

Mijn vader werkte nog op het stoomgemaal. Om de machinerie draaiende te houden, liep hij voordurend te oliën. Hij heeft wel eens een week van 132 uur gedraaid. Dan sliep hij pal boven de machines, zodat hij meteen wakker was, als iets begon te piepen."

Langs de Amstel loop ik weer terug naar Nes aan de Amstel. Gelukkig ligt er een vrijliggend pad langs de weg. Daardoor hoef ik niet uit te kijken voor verkeer. 

GPSwalking.nlDe Amstel
De Amstel (naar Aeme-stelle, een Oudnederlands woord voor "waterachtig gebied") is een gekanaliseerde rivier in het zuiden van Noord-Holland, voor een deel op de grens van Noord-Holland met Zuid-Holland en Utrecht. Het gebied langs de rivier wordt aangeduid als Amstelland. Amsterdam heeft zijn naam te danken aan de Amstel.

De Amstel begon oorspronkelijk bij de samenvloeiing van de Drecht en de Kromme Mijdrecht, iets ten zuidwesten van Uithoorn. Door kanalisatie en aanleg van het Amstel-Drechtkanaal is het gedeelte tussen Uithoorn en Ouderkerk aan de Amstel onderdeel van dit kanaal geworden.

GPSwalking.nlDit kanaal begint bij de samenkomst van de Drecht en het Aarkanaal, iets ten noordwesten van Nieuwveen, en loopt via Uithoorn naar Ouderkerk waar de Bullewijk erin uitmondt. Vanaf daar tot in Amsterdam heet het water officieel nog steeds Amstel. Het deel van het Aarkanaal tot de Bullewijk is 18,5 km lang, vanaf daar tot de monding meet het water 12,5 km.

Behalve de Kromme Mijdrecht en de Bullewijk stroomt het riviertje de Waver in de Amstel, bij het westelijkste punt van de polder de Ronde Hoep.

GPSwalking.nlNet voordat de zon ondergaat ben ik weer bij de auto. Een interessante wandeling waarbij je veel te weten komt over deze interessante polder. 

De informatiebordjes beginnen hier en daar zeer gedateerd en zeer moeilijk leesbaar te worden. Thuis op de PC heb je dan de tijd om de tekst te "reconstrueren". 

Zeker in de avonduren is dit een leuke wandeling waarbij je kunt genieten van prachtige kleuren.

Geraadpleegde websites:

POI's

  • Amstel N52.2554 E4.8713
  • Bovenkerkerpolder N52.2607 E4.8603
  • Fort Waver-Amstel N52.2495 E4.8704
  • Gemaal N52.2719 E4.8776
  • Gemaal Noorderlegmeer N52.2438 E4.8490
  • Informatiebord N52.2746 E4.8591
  • Nes aan de Amstel N52.2586 E4.8697
  • Pontje N52.2727 E4.8728
  • Ringsloot N52.2630 E4.8732
  • Start/finish/parkeerplaats N52.2598 E4.8723
  • Voormalige molen N52.2684 E4.8769
  • Wateropvang N52.2625 E4.8546

 
 

Helaas zijn er nog geen reacties beschikbaar. We willen u van harte uitnodigen om een reactie te plaatsen. Klik op de blauwe knop "Toevoegen" om een nieuwe reactie te plaatsen.