Loon op Zand - Huis ter Heide

Korte beschrijving

We kregen te horen, dat er een mooi klein natuurgebiedje lag ten zuiden van de Efteling, tussen Loon op Zand en De Moer: Landgoed Huis ter Heide. Het klinkt allemaal heel goed en veelbelovend. En dat is bewaarheid.

De herfststorm heeft alle bladeren van de loofbomen verwaaid. We lopen over de door herfstbladeren gekleurde lanen. Groene weilandjes met oranje randen liggen her en der tussen de bossen. Waterpartijen in aanleg. Grote machines creëren een uitbreiding van dit natuurgebied. Dikke vraagtekens? Nieuwe waterpartijen trekken vogels aan, te zien vanuit diverse uitkijkpunten.

En dan gaan we het bos in met lanen die steeds gericht zijn naar het Huis ter Heide. Een geweldig groot bos met vooral grove den, omzoomt door berk en eik. Maar ook acacia en een oude linde versieren de wandeling.

Door het open veld komen we in De Moer, waar we kunnen pauzeren. Opnieuw naar het Landgoed. De geur van het hout komt ons tegemoet. De laag staande zon, het lijkt wel februari, straalt om ons heen.


Kenmerken

Startpunt: Loon op Zand, poolplaats aan de kruising N261
Positie: Noord-Brabant , Nederland, Coördinaten: N51.624520 E5.038306
Afstanden: 18, 10, 9 km
Type: Bos, Open, Ven
Begaanbaar: Doorgaans goed begaanbaar
Scootmobiel: Niet toegankelijk
Honden: Aangelijnd
Horeca: Niet aanwezig
Gelopen op: 22-11-2009

Route informatie

Een GPS wandeling van 18 km bij Loon op Zand.
Lengte: Totaal 18 km. Verdeeld over 10 en 9 km.

De dreven in het bos zijn voor de wandelaar goed begaanbaar, niet modderig of nat.
Voor een scootmobiel is de hele route geschikt.

Honden altijd en overal aan de lijn.

Er zijn onderweg slechts enkele bankjes.

Starten op andere locaties kan goed.

Alle routes kunnen in omgekeerde richting worden gevolgd.


Van deze wandeling is zowel een Track als een WPT-Route beschikbaar.



Acties

Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSSTART N51 37.899 E5 03.756
We starten aan het einde van de snelweg N261. Dat klinkt vreemd, maar zal duidelijk zijn als je bij de verkeerslichten afslaat naar de Poolplaats bij de bushalte. Een druk punt.

We starten meteen en gaan via de tunnel onder de snelweg door. Al heel snel zijn we het geluid van het verkeer kwijt. In het begin zullen we tamelijk veel verharde weg (moeten) volgen.

We steken een riviertje over met kristalhelder water. Dat is ooit anders geweest. Verderop bij de vloeivelden zullen we zien, waarom.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSVloeivelden 
Tilburg ligt niet aan een grote rivier en daarmee ontstaat het probleem van de afvoer van riool- en industrieel afvalwater. Omdat niet alles via kleine slootjes kon worden afgevoerd, werden rond 1903 vloeivelden aangelegd.

De zogenaamde blauwsloten voerden veel afvalwater aan van de textielfabrieken. De weilanden overstroomden, waardoor het water kon bezinken. Samen met het rioolwater ontstond een voedselrijk gebied, waarvan het mest gebruikt kon worden voor de ontginning van de aangrenzende heide. Dat leidde tot verontreiniging met zware metalen. Het schone water werd verder afgevoerd.

De vloeivelden hebben tot 1972 gefunctioneerd. Daarna is de iets zuidelijker gelegen rioolwaterzuiveringsinstallatie in gebruik genomen. En ook daar laat men het afvalwater weer bezinken. Maar - we leren steeds bij - ook op biologische wijze worden afvalstoffen afgebroken.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSHet Blauwe Meer
In 1974 was er voor de aanleg van de N261 veel zand nodig. Dat werd door Heijnen opgespoten en gehaald uit een nabijgelegen zandwinning.

Nu is die plas omgetoverd tot een veelzijdig outdoor recreatiegebied: het Blauwe Meer. Het is een van de mooiste plassen, internationaal erkend. Het zomerse strand biedt veel vertier. Naast zonnebaden en zwemmen, kun je er duiken, helder tot op 14 meter diepte, wakeboarden, op een 'surfplank' achter een hekgolf allerlei capriolen uithalen (heb ik echter niet gezien - AvG) of met quads over de speciale crossbaan. 't Blauwe Meer is de toplocatie van Nederlands meervoudig motorcross kampioen, Gerard Rond. Lijkt me ruig, zo dwars door die treinwagon.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSWe steken de kruising over en zien meteen een tweede parkeerplaats. Van hieruit starten is ook een goede mogelijkheid.

We zien links een open terrein, met aan het eind de vuilnisbelt. Het terrein daartussen is te doorkruisen vanaf die plaats; door het klaphek en de paaltjesroute blijven volgen. Onder het mom van natuurherstel en aanleg natuurgebied volgens Plan Lobelia wordt al een aantal jaren gewerkt om hier de natuur terug te brengen naar het niveau van 1940.

Kijkend naar de kaart van Tranchot uit 1811, dan zie ik heide en ja, het Plakkeven en Leikeven. Maar in de plannen van nu wordt hier een kunstmatig plassengebied uitgegraven en zover uitgebreid, dat ik er geen enkele historische grondslag van heb kunnen vinden.GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS

Er komen meer vennen, dan er ooit geweest zijn. En daarmee wordt het net zo kunstmatig als de hoogspanningsmasten, de hoge torenflats en de skihelling van de vuilnisbelt, en de tuinen van Versailles. Bah! Maar gezien de vele wandelaars, zal er wel markt voor bestaan en zal de lobelia wel ingezaaid worden.

Nou moet ik niet mopperen. Er is door kundige mensen veel onderzoek aan gedaan. En er is door de eeuwen heen weinig gedaan om de bodem van de vennen te beschermen.

Om het allemaal te begrijpen gaan we terug naar de geschiedenis van het landgoed Huis ter Heide en Achter de Plakken.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSLandgoed Huis ter Heide
In de Middeleeuwen lag hier een uitgestrekt heidegebied met in de lager gelegen gebieden hoogveen. Vanaf 1200 verleenden de Heeren van Loon concessies voor het afgraven van het hoogveen. Dat veen werd in plakken, een turfplak, afgegraven en rond 1650 was er geen turf meer over. Wel ontstonden natte heide en vennen en, rond toen nog Het Moer geheten, landbouwgronden.

Eind 1700 plantte de toenmalige Duitse eigenaar op de hoger gelegen heide grootschalige bossen aan om de zandverstuiving tegen te gaan. Rond 1850 werd dat bos weer grotendeels gekapt voor de houtwinning, maar ook om landbouwgrond te ontwikkelen. Naar het zuiden toe werd de hei ontgonnen en er werd een boerderij gebouwd, het Bodemhuis.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSIn 1864 bouwde men een villa, daar waar nu Huis ter Heide staat. In 1906 werd dat overgenomen door de heer Van Geluk, die samen met de bosbouwontginner Holleman de oprichter van het Landgoed Huis ter Heide werd.

In 1932 werd het landgoed door de beheersmaatschappij 'Cultuuronderneming Zoomland' verkocht aan de heer Gimbrère.

In 1938 verkocht de heer Gimbrère op zijn beurt het geheel aan de Utrechtse beleggingsmaatschappij Unitas, die het in 1976 overdroeg aan Natuurmonumenten.

Het landgoed werd vooral gebruikt voor de productiebossen. De grove den werd gebruikt voor het stutten van de mijngangen in de Limburgse mijnen. Voor elke 10 cm mijngang was er een boom nodig. Die eentonige saaie bossen wil men nu een meer natuurlijke uitstraling geven.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSMaar hier gaan we langs het bos af en zien we enkele natte vennen. Ze worden nog steeds uitgegraven en uitgebreid.

De plastificering gaat door. De vermaledijde industrie heeft in al haar natuurvriendelijkheid een vlonderpad aangelegd. Mooi is het zeker.

Waartoe moet dit project leiden? 

Achter de Plakken
Dit natte gebied ten zuiden van het beboste landgoed heet Achter de Plakken, afgeleid van de plak turf, die hier helemaal afgegraven is.

Het Plakkeven en iets verderop het Leikeven zijn door dat afgraven ontstaan. Maar daaromheen was het ook nat. Pas rond de Tweede Wereldoorlog werd het ontgonnen en was daarmee een van de laatste delen woeste grond, dat werd omgetoverd tot landbouwgrond.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSHet water was toen nog kraakhelder, maar later werd het verontreinigd met mest, misschien wel deels afkomstig van de vloeivelden.

Er ontstond veel wildgroei en door de verontreiniging verdwenen vele zeldzame dieren en planten, zoals de lobelia. Het plan Lobelia brengt weer herstel. Het vervuilende slib en de overbemeste bovenlaag worden verwijderd en afgeschraapt, waarna de natuurlijke situatie van rond de Tweede Wereldoorlog weer wordt hersteld. waardoor op de schrale grond weer de heide kan groeien en in de laagtes de vennen en natte heide weer de oorspronkelijke bewoners, amfibieën als de heikikker en vinpootsalamander en planten als moerashertshooi en waterlobelia kan bergen.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSGoed. Na de uitkijkpost pikken we de vlonder mee en we zien, dat er in de toekomst vele nieuwe wandelpaden bijkomen, voorzien van enkele uitkijkpunten voor de vogelliefhebbers. We komen hier zeker nog terug voor een uitbreiding van het GPS-netwerk.

Na de vlonder richten we ons dan ook op het naar het noorden toe gelegen bos.Eerst slingeren we door een fraai jong berkenbos en daarna door een licht en open dennenbos, het Galgeneind genaamd. Misdadigers werden veelal niet opgehangen aan de galg, maar na een doodvonnis gedood door onthoofding of een nekslag. Als 'voorbeeld' worden ze daarna op de hei aan een galg opgehangen.

De posten van de afgezaagde bomen zijn nog enkele lastposten op dit onlangs aangelegde bospad. Op enige afstand passeren we het Bodem Ven. We komen op de Grote Bodem.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS
Grote Bodem
Vanuit het Galgeneind tot aan De Moer ligt de Grote Bodem. "Bodem" als naam voor Grond, landbouwgrond.

Het laantje met de kronkelende hardhouten en vreemd gevormde bomen doet ons denken aan de acacia, maar het blijkt een robinia pseudoacacia te zijn. Een uit Noord-Amerika ingevoerde houtsoort.

Aan het einde van het laantje gaan we even rechts en dan links. Hier stond rechts de in 1850 gebouwde boerderij, het Bodemhuis. 40 jaar later werd die opgekocht door een notaris, die de akkers en weilanden vol plantte met naaldhout voor de mijnen.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSIn 1919 verliet men de boerderij, die in verval raakte en in 1938 zijn de restanten opgeruimd. Er staat nu alleen nog een lindeboom, die destijds bij het huis is aangeplant. Er staat een eenvoudig bankje bij.

En zo gaan we naar het dorpje dat we links zo idyllisch zien liggen in het open landschap.


We pauzeren daar bij 't Maoske. Een familiebedrijf dat sinds 1884 bestaat, 125 jaar, tot in de zesde generatie.

Partycentrum 't Maoske Middelstraat 24 5176 NJ De Moer
Tel: 013-515 9295 Fax:013-515 9317

Email: [email protected] website: www.maoske.nl

Openingstijden:
Zomer:  Maandag gesloten. Di/Wo/Do/Vr/Za vanaf 12:00h en zondag 09:00h open.Winter:  Maandag en Donderdag gesloten. Di/Wo//Vr/Za vanaf 12:00h en zondag 09:00h open.


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDe Moer
De Moer staat als Het Moer op de kaarten uit 1811, met ongeveer 40 gebouwen; nu zijn het er een paar honderd meer. Er wonen nu ongeveer 540 personen. Een moer is een moerassig veengebied. Het dorp is een van de drie kerkdorpen van Loon op Zand. Het dorp is ontstaan uit de ontginning van de heide.

 

Oorspronkelijk was dit naar het westen toe een veengebied. Met hoogveen, dat werd afgegraven als turf. Men begon daarmee in 1269 met toestemming van de Heren van Loon en rond 1600 was de turf op.

Op de lager gelegen ontginningen kon men wel boeren, maar op de hoger gelegen zandheide naar het oosten toe groeide niet veel. Op de heide en zandgrond werd later bos geplant.

We keren terug naar de route en vervolgen die door de bossen van het hierboven al beschreven Landgoed Huis ter Heide.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSWe komen via de rechte lanen uit bij het landhuis zelf. Huis ter Heide, nu een dienstwoning van Natuurmonumenten.

Onderweg moeten de Schotse Hooglanders passeren. Er wordt voor gewaarschuwd om ze niet te dicht te benaderen en te passeren op een veilige afstand van 25 m.

Maar de goedzakken liggen midden op het pad en we zien geen andere mogelijkheid, dan er op slechts een meter langs te lopen. Maar ze lijken het gewend, want ze staan niet op en kijken slaperig in onze richting. Ze hebben als taak om de begroeiing te snoeien en kort te houden.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSWe hopen een glimp op te vangen van het (drooggevallen) Kraanven, maar noch op het landgoed, noch verderop als we langs de Golfbaan van de Efteling lopen zullen we er iets van zien.

Tot slot zullen we voorbij de Buiksehoef nog door een kleinschalig landschap wandelen. Kleine weilandjes liggen verscholen achter eikenwallen.

Het door de herfststorm gevallen gebladerte ligt als een tapijt van bruin en oranje voor ons uitgespreid. De zon speelt er doorheen.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS
Rechtsom, of linksom?
Het is voor mij voor het uitzetten een moeilijke wandeling geworden. Vanaf de startplaats hebben wijzelf de route linksom gelopen.

En dan valt alles heel logisch achter elkaar. Het kleinschalig landschap nabij de Duiksehoef, dan de lange lanen door het Landgoed. Het ontginningsdorp en daarna de boerderij op de Grote Bodem, het Galgeneindse bos.

Dan volgen de afgegraven vennen, die nu weer worden hersteld en tot slot de vloeivelden.

Chronologisch loopt dat prima. Maar de verdeling is niet goed, Daarom is het track omgekeerd en lopen we eerst 10 km naar de pauzeplaats en daarna sluiten we af met een stuk van 8 km. Dat voelt qua wandeling beter aan. Maar historisch??

Startpunt 

  • A1090 18km Loon op Zand -- De Moer N51 37.899 E5 03.756 336 N (tunnel)
  • A1091 10km Huis ter Heide - Leikeven N51 37.418 E5 02.407 090 Oost

POI's

  • Huis ter Heide - Buiksehoef N51 37.418 E5 02.407 090 Oost
  • Vloeivelden N51 37.229 E5 03.441
  • Landgoed Huis ter Heide N51 37.411 E5 01.854
  • Achter de Plakken N51 36.712 E5 02.742
  • Grote Bodem N51 37.147 E5 01.399
  • De Moer N51 37.561 E5 00.887