Stadswandeling Turnhout - Markt Kasteel

Korte beschrijving

Wat heerlijk om te slenteren door een stad als Turnhout in België. Turnhout, een stadswandeling? Er valt zoveel over te vertellen, meer dan speelkaarten en een kasteel, een markt en een begijnhof. Veel meer.

Deze wandeling is uitgevoerd in naam van Toerisme Turnhout. De brochure is verkrijgbaar bij het Infokantoor Toerisme, Grote Markt 44, B-2300 Turnhout. De beschrijving hierna is daaruit overgenomen. Van Toerisme Turnhout mogen we hun stadswandeling uitvoeren in GPS. Wat een verrassing! Met in totaal 5.5 km verblijven we een hele dag in deze mooie plaats. Heel veel te zien en te doen.

Naast de Wandeling rond de Grote Markt zijn twee routes van ongeveer 3 km toegevoegd: De wandeling rond het Kasteel en wandeling rond de Speelkaart.

We hebben de tochten verdeeld over twee stadswandelingen. Zoveel is er te vertellen.
Dit is deel 1: wandeling rond de Grote Markt en wandeling rond het Kasteel.
Zie ook deel 2: wandeling rond de Speelkaart.


Kenmerken

Startpunt: Turnhout
Positie: Antwerpse Kempen , België, Co√∂rdinaten: N51.325740 E4.951064
Afstanden: 3 km
Type: Cultuur, Stad
Begaanbaar: Doorgaans goed begaanbaar
Scootmobiel: Toegankelijk
Honden: Aangelijnd
Horeca: Onderweg
Gelopen op: 17-09-2010

Route informatie

Een GPS wandeling van 3,4 km in het centrum van Turnhout in België.
Geen afgeleide tracks. De paden zijn goed begaanbaar. De route is geschikt voor scootmobiel.
Er is een gecombineerde route van 6,5 km beschikbaar waarbij deze route met die van de Speelkaart zijn samengevoegd.
Er is horeca onderweg, vooral op de grote Markt.
De verleiding om te gaan winkelen is aanwezig.
Van de wandeling is alleen track aangemaakt.
Kan vanwege de beschrijving slechts in één richting gelopen worden.
Er is geen WPT en RTE file beschikbaar.



Acties

Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


800 jaar geschiedenis
Al in de Prehistorie is de omgeving van Turnhout bewoond. De stad zelf ontstaat in de Middeleeuwen rond het hof van de Tempeliers in het huidige Oud-Turnhout.

Maar onder de invloed van de hertogelijke kern rond het kasteel verplaatst het centrum zich naar deze plaats. De Grote Markt ligt op het kruispunt van de handelswegen tussen s‘-Hertogenbosch - Diest en Antwerpen - naar Maas en Rijn.

Het kasteel van de hertogen van Brabant speelt daarin een beduidende rol, vooral als hertog Hendrik I van Brabant tussen 1209  en 1213 stads- en vrijheidsrechten verleent. En ook als Maria van Brabant er komt te wonen. Anders dan de meeste Middeleeuwse steden ligt Turnhout niet aan een rivier.

In 1356 ontstaat het Land van Turnhout, een heerlijkheid met twaalf dorpen die bestaat tot de Franse Revolutie.

De heerlijkheid heeft vele heren gekend. Na de hertogen van Brabant, Bourgondiërs en Habsburgers volgen de Nassauers. Willem III van Oranje-Nassau draagt de titel Heer van Turnhout en de Nederlandse koningin is nog steeds Vrouwe van Turnhout. Het was een geliefd jachtterrein, vooral op valkenjacht.

In 1398 wordt een onafhankelijk kapittel van kanunniken opgericht. De hoofdkerk van Sint-Pieter en ook de Sint-Barbara worden een collegiale kerk.

Oorlogsgeweld
Rond 1336 verwoest de heer van Saffenberg de stad. In 1506 volgen de Gelderse troepen o.l.v. Karel van Gelre en in 1542 plundert Maarten van Rossum de streek. Na de Beeldenstorm van 1566 en de Tachtigjarige Oorlog volgt de Slag van Turnhout in 1597. Bij de Tielenheide verslaat prins Maurits van Nassau de Spaanse troepen. Ondanks deze aanvallen is de stad nooit ommuurd geweest.

De thuisweverij zorgt voor veel tewerkstelling. Later vooral de productie van tijk, een innoverende ruwe linnen stof. Verder natuurlijk veel handel op een kruispunt van handelswegen.

Eind achttiende eeuw hekelen de opstandelingen het hervormingsbeleid van de Oostenrijkers. Vanuit Breda volgt een offensief dat in 1789 escaleert tot de Slag van Turnhout. De patriotten verslaan de Oostenrijkers. Deze nederlaag levert een belangrijke bijdrage aan de oprichting van de Republiek der Verenigde Nederlandse Staten.

Daarna groeit Turnhout uit tot een centrum van papierverwerkende nijverheid. Pieter Corbeels en zijn leerling Philippus Jacobus Brepols brengen in 1796 een drukkerij over vanuit Leuven. Deze industrie zal de in verval verkerende tijkweverij vervangen. Verder zijn er veel beeldhouwers actief en volgt de kantproductie in de huisnijverheid.

In 1858 verliest Turnhout haar grootste gehucht Oud-Turnhout. En daarmee ook de priorij Corsendonk.

Onder het nieuwe Belgische bewind wordt Turnhout tussen 1846 en 1866 verbonden met de Maas en Schelde door de aanleg van het Kempense Kanaal. Maaswater bevloeit de Kempense gronden. De spoorwegen volgen tussen 1855 en 1867 en de buurtspoorwegen verschijnen in de straten.

Nog steeds is de papierverwerkende industrie belangrijk naast de veelzijdige economische nijverheid, maar vooral vervult de stad de functie van Regionaal Centrum op het vlak van diensten, handel, cultuur en onderwijs.

START N51 19.374 E4 57.613
Betaald Parkeren – ongeveer €1,80 per uur (2010) - in Turnhout Centrum zal geen probleem zijn. Wij hebben gratis geparkeerd op plein Boomgaardstraat op 800m van de Markt. Van daaruit lopen we naar de Markt. Men kan er ook op de bus stappen.

Rond de Grote Markt ligt een korte route van 500 meter die bij het kantoor van Toerisme Turnhout, ’t Steentje begint N51 19.361 E4 56.989.

De Grote Markt N51 19.391 E4 56.958
De Grote Markt is sinds de middeleeuwen het culturele, sociale en politieke centrum met kerk en herberg als spil. We gaan rond en starten (binnen) bij nr 44 ’t Steentje. In 1922 gebouwd in Vlaamse neorenaissancestijl. Boven zien we het wapenschild van Turnhout.

De markt zelf is door de eeuwen heen het centrum van feesten, optochten, inhalingen en terechtstellingen. 12 maart 1857 vindt de laatste executie plaats op het schavot. Moordenaar Frans Claes wordt onthoofd. Duizenden mensen komen het zien. Over ramptoerisme gesproken…. In het Taxandriamuseum staat een replica van de guillotine.

Elke zaterdagvoormiddag wordt er markt gehouden, sinds 1338! Sinds 1363 mag men twee jaarmarkten organiseren en eind augustus is het hier kermis.

Helaas zijn er vele oude gebouwen verdwenen of verbouwd. Vooral de sloop in 1962 van het oude stadhuis op het plein is spijtig. De huidige gebouwen stammen uit 19e en 20e eeuw. Er zijn nog sporen uit de 16e en 17e eeuw te zien en er zijn enkele 14e eeuwse kelders overgebleven.

Rond 1212 ontstaat hier de oorsprong van de stad waar de oostzijde van de noord-zuid handelsweg die uit Antwerpen de Maas kruist. Deze historische wegen liggen er nog steeds. Op de Markt zijn vorst, kerk en volk verenigd.

Sint-Pieterskerk N51 19.383 E4 56.917
Op het plein staat de statige Sint-Pieterskerk, driebeukig, opgetrokken in baksteen. De toren is 62 m hoog en het onderste deel stamt nog uit de 12e eeuw. De toren diende ook als belfort en er hangt het unieke Andreas Josephus Van den Gheyn-beiaard in met 52 klokken. Bijna alle klokken uit 1775 zijn origineel en er zijn later vele klokken aan toegevoegd. Een bijzonder klokje is het bezemklokje, dat op zaterdagmiddag luidde om de stoep te schrobben.

6 juni 1755 groot alarm. Brand! De rook blijkt een zwerm muggen te zijn. Vandaar dat de Turnhoutenaren ook "Muggenblussers" worden genoemd.

Postgebouw N51 19.386 E4 56.986
We gaan langs de oostzijde en zien het Postgebouw uit 1899 in eclectische stijl. Op een tegelplateau zien we een zonnewijzer en boven de deur herkennen we het wapen van Turnhout, nu in een art nouveau getint faïencepaneel. Hier hebben we ook een mooi zicht op de koorkapellenkrans rond de Sint-Pieter.

Luizenpoort N51 19.416 E4 56.948
Achter nr 34 ligt een geklasseerde feestzaal uit 1900. Het oude theater heeft ijzeren kolommen en smeedijzeren leuningen aan de balkons.

Een klein beeldje op nr 32 herinnert aan De Kleine Keizer, waarin de streekschrijver Emiel van Hemeldonck zijn roman situeerde.

Aan de noordzijde zien we op nr 15 Den Vergulde Mortier, die herinnert aan de oude drogisterij en zien we de Luizenpoort, de oudste poort van Turnhout.

Stadhuis N51 19.401 E4 56.936
Aan de westzijde valt het (nieuwe) stadhuis op. Het is in 1959-1961 gebouwd door de architecten Dumont en Patoux. Hierin vind je ook het stadsarchief met de oude stadsprivileges en de wetenschappelijke bibliotheek voor de Kempen Taxandria.

In de gevels staat het stadswapen en voorstellingen van familie, bescherming, sport, onderwijs en gerecht. Het gebouw heeft een fraai interieur en enkele waardevolle schilderijen van de Heren en Vrouwen van het Land van Turnhout.

Patriot N51 19.368 E4 56.899
Tegenover het stadhuis staat bij de kerk het beeld van de Turnhoutse patriot, gebeeldhouwd door Leo Van herwegen naar aanleiding van de 200ste herdenking van de Slag van Turnhout in 1789. Op de kerkmuur zie je een gedenkteken van de 100ste herdenking.

Het oude kerkhof rond de kerk was vroeger afgesloten met een muur, maar sinds 1904 is die vervangen door een gietijzeren afsluiting. In de tuin staan een Heilig Hartbeeld en een Mariabeeld. Tegen de gevel van de kerk zien we een zonnewijzer uit de 16e eeuw.

In de kersttijd kunnen we hier de kerststal bewonderen; die heeft aan de basis gestaan van de cultuur rond de kerststallentochten langs de omliggende dorpen.

Zuidzijde markt N51 19.357 E4 56.935
Zo hebben we mooi zicht op de zuidzijde van de markt met de mooie herenhuizen. Op nr 67 is de gevel nog geheel intact gebleven en achter de vroegere inrit voor de koetsen kun je – ga gerust naar binnen – de prachtige traphal zien.

Nr 61 bevat 17e eeuwse elementen met een mooie klokgevel. Daar achter ligt een schitterende wintertuin in art nouveau stijl uit 1910.

Boven de deur op nr 60 staat een mooi beeld van Sint Pieter, de patroonheilige van Turnhout. Tegen het hoekhuis staat een Sint Jozefbeeld. Op de drie andere hoeken vinden we Mariabeelden.

Nr 52 heeft een romaanse kelder. De bronzen deur toont alle wapenschilden van alle gemeenten van het arrondissement Turnhout vóór de fusie. De gebeeldhouwde koppen stellen de telefonie, wijsheid, architectuur, literatuur, handel en landbouw voor, alles naar ontwerp van Mariette Coppens.

Zo hebben we dan een rondje markt gedaan. Het is leuk om zo even rond te zwerven. Een terrasje te bezoeken, een pint te pakken of op de hoek een Brusselse wafel te proeven. Dit is België op zijn best.

We zien veel jeugd. Scholieren bespreken de laatste lessen. Jonge dames stralen van geluk, hand in hand met hun nieuwe vriend. Bussen rijden af en aan en fietsers hobbelen over de kasseien. Winkelende passanten paraderen druk in de mobiel bellend over de nieuwe aanwinsten. Dit is mooi…..

Wandeling Rond het Kasteel
We kunnen ook anders. Er liggen twee routes klaar. Elk van zo’n drie kilometer. We volgen nu de “Kasteel wandeling”, ook aangegeven met zeshoekige bordjes met amberkleurige tekst.

Een 3 km lange route, die begint bij het kantoor van Toerisme Turnhout, ’t Steentje op de Markt.

Enigszins verscholen achter de kerk achter nr 31 volgt rechts de Bloemekesgang. Een verrassing.

 

Bloemekesgang N51 19.397 E4 57.004
Het lijkt heel oud, maar dat is het niet. Gebouwd in 1978. Achteraan vindt u het originele gebouw. Daar vestigde in 1800 Pierre Francois Borghs het oudste nog bestaande weversatelier en ververij van siamoises – fris geverfde katoentjes.

Tweetorentjesplein N51 19.419 E4 57.038
Bij huisnummer 19 gaat u links onder de doorgang en door de openstaande poort. Dit is een omvorming van de paardenstallen van de familie du Four uit 1889. Deze familie zette het pionierswerk van Pieter Corbeels en Philippus Jacobus Brepols verder. Zij brachten de drukkers- en papierindustrie in Turnhout op deze plaats tot ontwikkeling en zetten de stad op de wereldkaart voor de papierverwerkende nijverheid.
Een mooi pleintje om te zijn….

Patersstraat N51 19.448 E4 56.979
Na het pleintje links en bij de Markt rechts: de Patersstraat. Drie mooie huizen op nrs 5, 7 en 9 in eclectische stijl met sterke Vlaamse neorenaissance-inslag en elementen in cottagestijl.

Ze werden in 1895 ontworpen door Pieter Jozef Taeymans, een bekende architecten familie. Let ook op de namen Het Heibloemken, In den Draak en Het Rooske. In de straat staan nog enkele woningen in neoklassieke stijl, zoals op nrs 15, 16, 18, 24 en 29. Let ook op de inrijpoort, die als koetsdoorgang diende.

Renier Snieders N51 19.488 E4 56.982
Verderop komt u op het Patersplein. Niet met het standbeeld van een pater maar van Renier Snieders, een creatie van Strijmans en architect De Mol uit 1930. Snieders (1812-1888) is in Bladel (NL) geboren en vestigde zich als arts in Turnhout.

Zijn ervaringen in de Kempen – langs beide zijden van de grens – beschreef hij in typische heimatliteratuur. Hij was een bestsellerauteur in zijn tijd en een tijdgenoot van Hendrik Conscience.

Heilig Graf Instituut N51 19.494 E4 57.015
Achter het plein rijst de gevel van het Heilig Graf instituut. Al sinds 1662 bekend in het meisjesonderwijs. Het gebouw is in 1897 ontworpen door P.J. Taeymans in Engelse cottagestijl. Er zijn vele kunstwerken in de school.

Oorspronkelijk hadden de minderbroeders hier hun klooster. Een deel van het 17e eeuwse kerkkoor is bewaard gebleven. Na de Franse Revolutie werden de gebouwen geconfisqueerd. Later kochten de Kanunnikessen van het Heilig Graf de eigendom. Een eeuw later kwamen de Bruine Paters, zoals de Minderbroeders werden genoemd, weer terug naar Turnhout. Ze bouwden een nieuw klooster verderop in de straat.

Het hoekhuis links van het plein heet het Maelslot. Een beschermd classicistisch dubbelhuis. In de archieven staat het reeds geboekstaafd sinds 1684. Het was de woning van de syndicus of de beheerder van de wereldlijke zaken van het Minderbroederklooster.

Aan de andere kant van het pleintje staat het Sint-Rochushuis, in neorococostijl, met het beeld van Sint-Rochus van Montpellier. Het originele beeld staat in het Taxandria museum.

Verder in de straat staan op nrs 55,67 en 69 enkele mooie gevels, opgetrokken met art nouveau elementen.

Klooster Minderbroeders N51 19.616 E4 56.987
Sinds 1650 verbleven de Minderbroeders in de stad tot ze door de Fransen werden verdreven. In 1896 keerden ze terug in dit nieuwe door architect P.J. Taeymans ontworpen klooster in neogotische stijl.

In 1989 renoveerde het Verbond van Christelijke Werkgevers dit kerk en kloostergebouw. Rechts langs de kerk en door de tuin kom je bij de hoofdingang aan de achterkant. De binnentuin werd een patio onder een piramidedak van glas en metaal.

Het beeld Hemelvaart van Maria stond vroeger op de hoek van de Grote Markt en Patersstraat. Ook de tuin is belangrijk als voormalige kloostertuin. Deze tuin heeft zijn Rivotorto naar het dorpje bij Assisi waar Franciscus zich in een rieten huisje terugtrok.

Sint Theobaldus kapel N51 19.741 E4 56.994
Deze dateert uit de 14e eeuw. Het was een bedevaartkapel voor kinderen te vrijwaren van kinkhoest, stuipen en andere kwade kwalen. Ook lotingen kwamen hier bidden om een goed lot te trekken en zo vrijgesteld te worden van legerdienst.

Lange tijd heeft men in deze kapel een beeldje van OLV van Bijstand bewaard. Aan dit beeldje was een legende verbonden. Bij de slag van Turnhout zou Onze-Lieve-Vrouw uit de kapel zijn opgestegen en de kanonskogels van de Oostenrijkers in haar schoot hebben opgevangen. Zo beschermde ze de stad. Het beeld bevindt zich nu in de Sint-Pieterskerk.

De kapel is een laatgotisch zaalkerkje. Het portaal heeft een spiegelboogdeur met dito bovenlicht en Lodewijk XV deuromlijsting.

We keren in de Patersstraat terug tot bij de Korte Begijnenstraat. Deze leidt ons naar de ingang van het Begijnhof.

Dit is een van de dertien Belgische begijnhoven, die op de Unesco lijst van Werelderfgoed werden geplaatst. Daarmee wil men benadrukken, dat deze hoven een wezenlijk deel uitmaken van het Vlaamse culturele landschap en dat zij unieke getuigen zijn van een bepaalde periode in de geschiedenis van de mensheid.

Zo krijgt ook Turnhout een bescheiden plaats in de wereldgeschiedenis.

Begijnhof Turnhout N51 19.580 E4 56.796
Het Begijnhof gaat terug tot de 13e eeuw. Meestal ontwikkelden de hoven zich volgens een vast patroon: net buiten de stadsmuur, of zoals hier aan de rand van de stad met een kerk en kerkhof, conventen, een infirmerie (ziekenzaal), het groothuis van de Grootmeesteres, de pastorie, het Heilige Geesthuis en een bleekhof.

Het Turnhoutse hof is een pleinbegijnhof met kenmerkende centrale open ruimte, gekasseide bestrating, beuken, taxus- en klimophagen, lindebomen, pompen en smeedijzeren lantaarns.

De Hertogen van Brabant speelden een belangrijke rol in het ontstaan en de ontwikkeling van het begijnhof. Vooral de ligging getuigt hiervan: het hof werd gebouwd op voormalige gronden van het hertogelijk kasteel.

Op een plan van het hof uit 1642 staan een schuur, een vijver, zaailand en een infirmerie met hoeve en weide ingetekend. In de 17e eeuw beleefde het hof haar hoogtepunt. De begijnhofbevolking groeide in 1693 tot 360 eenheden. De explosie verklaart waarom het begijnhof drastisch werd vergroot. Er werd zelfs een tweede kerk gebouwd. Met de Franse Revolutie daalde het aantal begijnen tot 164 zielen. In 1053 telde men nog negen vrouwen; in 2001 stierf het laatste begijntje, grootjuffrouw Joanna de Boer.

Het classicistisch poortgebouw, dat toegang geeft tot het begijnhof, werd opgetrokken in zandsteen. In de cartouche – een omlijst muurvlak met een inscriptie – met een borstbeeld van de Heilige Begga, leest men het chronogram 'begga Mater CoDeCorata’ dat het bouwjaar 1700 aangeeft. Binnen kom je in een oase van rust, hoewel midden in de drukke stad. Aan de binnenkant van de poort staat een zeventiende eeuws beeld van Onze-Lieve-Vrouw.

Aan de Kruisberg met Calvarie van 1786, met Maria Magdalena en de Goede Herder, zie je nog de omtrek van de opgegraven grondvesten van de eerste kerk en een tekstplaatje.

Deze kerk ging waarschijnlijk terug tot de dertiende of veertiende eeuw. Ze werd in de zeventiende eeuw vergroot en gesloopt na de opening van de huidige kerk in 1666. In het kapelletje achter de kruisboog zie je een Christus op de Koude Steen (Ecce Homo).

De oudste huisjes in het Begijnhof zijn zeventiende-eeuws.

Op het hof zijn een aantal enkel- en dubbelhuizen herkenbaar, huiskapelletjes, deuren met korfboog en interessante muurankers. Let maar op de huizen 6 tot 10, 18 tot 33, 39-40 (Heilige Barbara), 41 (Heilige Gertrudis), 42 (Heilige Catharina), 45, 53 (Heilige Barbara), 54 (Heilige Odrada), 55, 56, 58, 63 (Heilige Dimpna), 65 tot 79 en 80 tot 82.

Wanneer je het hof langs de achterkant betreedt, passeer je de pastorie uit 1648 (nr 76), herkenbaar aan de twee arduinen paaltjes voor de deur.

De Lourdesgrot dateert uit 1876. Aan de rechterkant vind je de poort die leidde naar de boomgaard en de begijnhofhoeve. Naast die poort bevindt zich op nr 68 een oud convent en op nr 67 de infirmerie en de vroegere hostiebakkerij (1614). Van hieruit werkte Brepols Publishers als internationaal erkende uitgeverij van belangrijke academische titels.

Op het binnenplaatsje prijken een oude waterpomp tegen een achttiende-eeuwse zuil en een piëta. Achter het pleintje was de wasserij voor kerkelijk linnen. Nummer 66 is een huis uit de zestiende eeuw met binnen relicten van een vitselwand.

De huidige Heilige Kruiskerk met een gevelsteen van 1665, heeft barokke en gotische elementen in de voorgevel. Ze werd opgetrokken tussen 1662 en 1665.

Uit het rijke interieur vermelden we prachtige beelden van Walter Pompe en de glasramen in het koor die de familie van de heilige Begga tonen. Tegen de absis prijkt een calvarie uit de vijftiende eeuw.

De Heilige Begga (620-693) is wel de patrones van de begijnen, maar begijnen zijn niet naar haar vernoemd – zij kregen die naam 600 jaar later - en hebben niets met de Heilige Begga van doen.

Rechts van de kerk, in het Sint-Jansconvent (nr 56) kreeg het Begijnhofmuseum onderdak.

Een bezoek aan dit museum loont zeker de moeite. Je vindt er niet alleen rijke kunstschatten, ook het dagelijkse leven van de begijnen wordt er op educatieve wijze belicht.

Begijnhofmuseum N51 19.613 E4 56.593
Sinds 1953 is het museum ondergebracht in het Sint-Jansconvent, ook wel Fundatie Mermans genoemd. Pastoor Joannes Mermans – overleden in 1697 – stichtte in zijn woning op het begijnhof een convent voor minderbemiddelde begijnen uit Mol, Balen, Dessel en omgeving. Het museum toont op realistische wijze hoe de begijnen leefden en werkten. Ook een aantal kunstvoorwerpen, zoals meubilair, schilderijen, zilver, kant en porselein zijn er te bewonderen.

Info: Begijnhof 56, 014-42 12 48, open op dinsdag t/m zaterdag van 14 tot 17 uur en zondag van 11 tot 17 uur. Gesloten op 25 en 26 december en 1 en 2 januari.

Achteraan het begijnhof staat de kapel van het Heilige Aanschijn(nr 43). Ze werd in 1887 door P.J. Taeymans in opdracht van Octavia van Genechten opgetrokken met de intentie de zondagsplicht in ere te herstellen. Op nr 47 was het Sint-Jozefconvent of noviciaat van de begijnen.

Tussen de nrs 39 en 40 merk je een bakstenen muur op, gemarkeerd door pilasters, en daarachter een relict van de kapel van het tehuis voor ouderlingen en wezen, opgetrokken rond 1855 naar ontwerp van Eugeen Gife. Op nr 39 stond het Sint-Annaconvent.

Bij huisnummer 17 hangt een beeld van Sint-Jan van Nepomuk. Deze heilige werd aangeroepen tegen eerroof en kwatongerij. Het beeld, met een mooie kraagsteen met rocaille-cartouche, dateert van rond 1750.

De huizen met nrs 3, 4, en 5 werden in 1912 opgetrokken. Je herkent de Vlaamse neorenaissancestijl van architect Jules Taeymans. Voordien bevond zich op deze plaats het Heilige Geesthuis, waar de armste begijnen voor hun logement terecht konden.

We verlaten dit prachtige historische deel van de stad en gaan rechts de Begijnenstraat in richting Grote Markt en Kasteel.

Begijnenstraat N51 19.552 E4 56.824
Een veelheid aan stijlen vinden we terug in deze straat. De huizen rechts dateren allemaal van de negentiende en twintigste eeuw. Daarvoor stond een gekanteelde muur rond de gronden van het kasteel. Verder staan er enkele interessante woningen op nrs 17, 19, 21 en 23 en verder op nrs 29 en 31.

Huys metten Thoren N51 19.503 E4 56.840
Aan de overzijde vind je het Huys metten Thoren. Dit gebouw werd begin 20e eeuw gebouwd. Op de hoek staat een beeldje van Onze-Lieve-Vrouw met Kind en scepter. Dit gebouw werd al in 1570 vermeld en is daarmee het oudste burgerlijke gebouw naast het kasteel.

In de tuin staat een gedenkteken voor Pieter Corbeels, de grondlegger van de papiernijverheid in Turnhout.

Vermoed wordt dat deze woning in het midden van de 16e eeuw gebouwd werd op de fundering van drie kleine huisjes.

In de 18e eeuw werd het torentje omsloten door een bijkomende vleugel. Het hekwerk dateert uit 1885. In 1889 werd de voorgevel bezet met een halfstenen muur en pseudospeklagen. Ook het interieur dateert uit die periode.

Op het einde van de jaren ’80 begon de restauratie van dit Huys metten Thoren. Bij de verbouwingen werd een modern trappenhuis en een sanitair blok aangebouwd. Op 2 juli 1996 opende het nieuwe Geschiedkundig en Oudheidkundig Museum Taxandria hier zijn deuren.

Tijdens de openingsuren is de tuin rond het huis vrij toegankelijk. Deze is ingericht volgens wat in de renaissance gangbaar was. Er staan twee beelden van de 19e-eeuwse kunstenaar Ducaju. De arduinen poortomlijsting – afgebroken bij de restauratie in 1912 – is hier weer opgebouwd. Een rustpunt in de wandeling.

Pieter Corbeels N51 19.497 E4 56.839
Pieter Corbeels was vrijheidsstrijder en drukker te Leuven. In 1795-96 vestigde hij zich in Turnhout. In de toen woelige Franse tijd werden kerken en kloosters gesloten. Corbeels drukte toen het merkwaardige boekje met de titel: “Manier en gebeden om misse te hooren zonder priester”.

Dit opvallend document kun je vandaag in het Taxandriamuseum bewonderen. Bij het uitbreken van de Boerenkrijg werd de drukker aanvoerder van de Brigands. Hij werd in 1798 gevangen genomen in Postel en een jaar later in Doornik gefusilleerd.

Taxandriamuseum N51 19.503 E4 56.840
Het Museum schetst de geschiedenis, de kunstgeschiedenis en de volkskunde van de streek Taxandria, de oude benaming voor de Kempen. Al in de inkomhal maak je kennis met het typische uitzicht van deze regio. Een wandeling door de verschillende kamers leidt de bezoeker langs diverse aspecten van de Kempense geschiedenis, van de prehistorie tot de twintigste eeuw.

Interessant voor hen die in Turnhout hebben gewandeld, is de wandeling over te doen op een 17e-eeuwse stadsmaquette.

Info: Taxandriamuseum, Begijnenstraat 28, tel 014-43 63 35. Open dinsdag t/m zaterdag van 14 tot 17 uur en zondag van 11 tot 17 uur. Gesloten op 25 en 26 december en 1 en 2 januari.

Na dit museum weer verder. Links staan drie huizen in Vlaamse neorenaissancestijl van P.J. Taeymans. Nrs 29, 31 en 33. Nr 31 draagt de naam “De gekroonde Schild” met anno 1893 in de cartouche.

Op de hoek met de Kasteeldreef staan twee typische volkscafés. In de huidige staat dateert dit van einde 19e eeuw. Ze werden gebouwd op de plaats van de hovenierswoning van het kasteel.

We gaan nu rechts de Kasteeldreef in.

Kasteelplein N51 19.499 E4 56.766
Rechts zien we de namen Zonnebloem, Edelweiss en Heidebloem. Daarna volgt de Sint-Victorschool van de Broeders van Liefde, opgericht in 1899. Het beeld van de patroonheilige Sint Victor van Xanten is van Karel Seuntjens.

De naam herinnert aan Victor Van Hal, Victor Adams en Victor Glenissen, alledrie als burgemeester, pastoor en zakenman-weldoener betrokken bij de oprichting van de stichting. Er zijn mooie kunstwerken aanwezig en de vrijstaande kapel uit 1910 kent de altaren uit de afgebroken parochiekerk van Zevendonk.

We gaan achter het kasteel langs naar het cultuurcentrum De Warande. Het is middagpauze op deze zonnige dag. Overal zitten studenten in groepjes bij elkaar te lunchen en brengen zo een knusse sfeer aan deze ietwat kale omgeving.

Warande N51 19.478 E4 56.676
Aan de kant van het kasteel staat een monument voor schrijver Jozef Simons (1888/1948), vervaardigd door Albert Poels.

Vervolgens passeert u het beeldje van Adhemar, figuur uit de Nerostrip, gemaakt door Lilette Goovaerts naar ontwerp van Frank Ivo van Damme. Een klein exemplaar wordt om de twee jaar uitgereikt aan de winnaar van de Stripgidsprijs, meest prestigieuze prijs voor striptekenaars in het Nederlandse taalgebied.

De Warande werd als cultuurcentrum gebouwd door Schoeters, Vanhout en Wauters op de gronden van de oude warande van het kasteel. Hier lagen in vroeger tijden de hoeve, een doolhof, een reigerij, vogelhuizen, uitheemse gewassen, een valkhuis en fonteinen die bij het jachtslot hoorden. In de periode 1875-1960 stond hier een oud gasthuis.

Tijdens de openingsuren kun je gerust even binnenwandelen in het cultuurcentrum. Er loopt altijd wel een tentoonstelling die je kunt bezoeken.

De Warande is vooral een ontmoetingscentrum waar de bibliotheek is ondergebracht en waar men ook terecht kan voor cursussen en andere culturele activiteiten. Elke zondagmorgen is er hier een rommel- en antiekmarkt.

Info: De Warande, Warandestraat 42, 2300 Turnhout. Tel 014-41 94 94.

 

Kasteel van de hertogen van Brabant N51 19.476 E4 56.760
Het kasteel dankt haar bestaan aan het geliefde jachtterrein van de hertogen. Hier konden zij zich in de uitgestrekte bossen rond Turnhout wijden aan zowel de valkenjacht, veer op veer, als aan de gewone jacht, haar op haar.

Zeker vanaf de dertiende eeuw kwamen de hertogen vaak op het kasteel, dat vanaf de veertiende eeuw werd bewoond door Maria van Brabant en in de vijftiende eeuw werd uitgebouwd tot residentie.

De bekende architecten Antoon en Rombout II Keldermans en Domien de Waghemaker werkten er. Maria van Oostenrijk – Maria van Hongarije – zus van Karel V, hield hier haar hofhouding van 1545-1558. In deze periode was hier ook een omvangrijke bibliotheek, die later mede aan de oorsprong zou liggen van de huidige Koninklijke Bibliotheek te Brussel.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog had het kasteel zeer veel te lijden. Meermaals verwisselde het van partij. Bij de Vrede van Münster in 1648 werd Turnhout over gedragen aan het geslacht van Nassau. In opdracht van Amalia van Solms begon de architect Pieter Post aan de heropbouw van het waterslot. Hij gaf het zijn huidige aanzicht. Boven de toegangspoort prijkt het wapen van Maria van Zimmeren, dochter van Amalia van Solms.

Tijdens de Franse Revolutie kreeg het kasteel de functie van rechtbank. Na de Belgische onafhankelijkheid gaf men het verschillende bestemmingen en raakte het meer en meer in verval. Men besloot zelfs tot afbraak.

In 1908 werd het gelukkig aangekocht door de provincie Antwerpen die architect J. Taeymans aanstelde om het te restaureren. Het gebouw is sindsdien de zetel van de Rechtbank in Eerste Aanleg. Een recente restauratie gaf het kasteel zijn oude glorie terug. Een bezoek is zeker de moeite waard, maar kan alleen op afspraak.

In de vijver rond het kasteel zie je het beeld ‘de Najade’ de godin van alle bronnen en rivieren, van beeldhouwer Rik Poot.

Zo verlaten we het kasteel via de Kasteelstraat, die ligt op de vroegere voorburcht, en zo gaan we terug naar de Begijnenstraat, waar je rechtsaf slaat richting Zegeplein en Grote Markt.

Zegeplein N51 19.424 E4 56.845
We passeren nog enkele mooie panden – op de hoek een huis uit 1840, een dubbelhuis met mooie deuromlijsting en pilasters met Corintische zuilen.

Het Zegeplein maakte aanvankelijk ook deel uit van het voorgeborchte van het kasteel en kreeg later de functie van botermarkt. Het is een driehoekig plein dat vroeger werd omzoomd door linde- en kastanjebomen. In het midden stond een openbare pomp, getooid met een Onze-Lieve-Vrouwebeeldje. Dit prijkt nu op het hoekhuis van het Zegeplein met de Grote Markt. In 1898 bouwde de stad hier een overdekte markthal, gemaakt door kunstsmid Clymans.

Deze zogenaamde hemelskooi werd in 1920-22 vervangen door een monument voor de gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog. In de volksmond wordt dit beeld de Madelon genoemd. Let op de drie basreliëfs met de stad Turnhout, de treurende moeders en het vlechten van de bloemenkransen. Het geheel wordt bekroond door het beeld Vrede en Victorie. Op het pleintje staan nog enkele neoclassicistische herenhuizen en het smalste huis van Turnhout uit 1896.

Zo komen we op de Grote Markt. We gaan nog een bezoek brengen aan de Sint-Pieterskerk.

Sint Pieterskerk N51 19.383 E4 56.917
De oorsprong van de Sint-Pieterskerk gaat terug tot een klein Romaans kerkje. Van deze eerste kerk – waarschijnlijk uit de 12e of 13e eeuw, blijft enkel het onderste gedeelte van de 62 meter hoge toren over.

In de loop der jaren werd de kerk meer dan eens vergroot en verbouwd, vandaar dat ze geen eenheid van stijl vertoont. Het hoogaltaar uit 1740 is een creatie van Walter Pompe.

In de kranskapel achter het hoofdaltaar bevindt zich het kostbaarste schilderij van de kerk: het drieluik vande Heilige Apollonia en de Heilige Agatha van rond 1535 door Aertgen van Leyden.

Het koorgestoelte is afkomstig uit de priorij van Corsendonk. Het dateert van 1713 en werd vervaardigd door de beeldhouwer Joannes Claudius De Cock.

De preekstoel beheerst de hele middenbeuk. Hij werd in 1862 gebeeldhouwd door de Turnhoutse beeldhouwer H. Peeters-Divoort. Je herkent duidelijk het verhaal van de wonderbaarlijke visvangst.

Het orgel werd in 1662 door meester Jean le Royer gebouwd. In de loop der jaren onderging het instrument verschillende aanpassingen, maar met de restauratie van 1997 werd het in zijn oorspronkelijke staat hersteld. Er is een mooie collectie glasramen. Aan de zijmuren hangen waardevolle schilderijen van onder andere David Teniers.

De biechtstoelen zijn vervaardigd door de Antwerpse beeldhouwer Jan Peter Van Baurscheit II, die als architect ook de achttiende-eeuwse aanpassing van de kerk begeleidde.

Startpunt 
A1160 Parkeerplaats Boomgaardstraat op 800 meter van de Markt.  N51 19.374 E4 57.613 zuidwest

POI’s

  • START / parkeerplaats N51 19.374 E4 57.613
  • ’t Steentje kantoor van Toerisme Turnhout N51 19.361 E4 56.989
  • Grote Markt N51 19.391 E4 56.958
  • Sint-Pieterskerk N51 19.383 E4 56.917
  • Postgebouw N51 19.386 E4 56.986
  • Luizenpoort N51 19.416 E4 56.948
  • Stadhuis N51 19.401 E4 56.936
  • Patriot N51 19.368 E4 56.899
  • Zuidzijde markt N51 19.357 E4 56.935
  • Bloemekesgang N51 19.397 E4 57.004
  • Tweetorentjesplein N51 19.419 E4 57.038
  • Patersstraat N51 19.448 E4 56.979
  • Renier Snieders N51 19.488 E4 56.982>
  • Heilig Graf Instituut N51 19.494 E4 57.015
  • Klooster Minderbroeders N51 19.616 E4 56.987
  • Sint Theobaldus kapel N51 19.741 E4 56.994
  • Begijnhof Turnhout N51 19.580 E4 56.796
  • Begijnhofmuseum N51 19.613 E4 56.593
  • Begijnenstraat N51 19.552 E4 56.824
  • Huys metten Thoren N51 19.503 E4 56.840
  • Pieter Corbeels N51 19.497 E4 56.839
  • Taxandriamuseum N51 19.503 E4 56.840
  • Kasteelplein N51 19.499 E4 56.766
  • Waranda N51 19.478 E4 56.676
  • Kasteel van de Hertogen van Brabant N51 19.476 E4 56.760
  • Zegeplein N51 19.424 E4 56.845
  • Sint Pieterskerk N51 19.383 E4 56.917

Voor meer informatie zijn er Stadsgidsen beschikbaar. Info bij Toerisme Turnhout, Grote Markt 44, ’t Steentje.