De Mortelen

Korte beschrijving

Ten noorden van Oirschot/Best in het natuurgebied De Mortelen en Velder.

De parkeerplaats ligt midden in het te wandelen gebied, dus inkorten over goed wegen is goed mogelijk. Wel rekening houden met glibberige modderwegen, als het vooraf veel geregend heeft.

Het gebied is een juweel van landschapswandeling, kleinschalig, mooie doorkijkjes, wisselende bossen en begroeiing, vooral in de lente.



Kenmerken

Startpunt: Best-Oirschot
Startlocatie: Noord-Brabant, Nederland
Coördinaten N51.538249 E5.337654
Afstanden: 16, 13, 11, 8, 5 km
Type: Beek, Bos, Landgoed, Lanen, Open
Begaanbaar: Gedeeltelijk drassig
Scootmobiel: Niet toegankelijk
Honden: Aangelijnd
Horeca: Halverwege
Gelopen op: 13-09-2010

Route informatie

Een GPS wandeling van 16 km bij Best.

Het gebied kan nat en glibberig zijn na flinke regenval.
In andere tijden zijn de wegen goed begaanbaar; slechts gedeeltelijk geschikt voor wandelwagens.

De route kan in beide richtingen worden afgelegd.
Er zijn op eenvoudige wijze diverse verkortingen te maken en in allerlei variaties te combineren.
Die hebben geleid tot afstanden van 16, 13, 11, 8 en 5km

Van de wandeling is ook een Waypoint Route file (WPT-RTE) beschikbaar.



Acties

Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


In 1760 kwam deze hoeve in handen van Marcellus van Bles, die Heer van Moergestel was. Deze zette het boerenland en de heide om in een landgoed. Hij liet een groot herenhuis bouwen en dit is de voorloper van het huidige landhuis, dat in 1864 werd gebouwd door Jan Philip de Girard de Mielet van Coehoorn. De begraafplaats van deze familie bevindt zich anderhalve kilometer naar het noordwesten, aan de Oude Grindweg. De familie is echter uitgestorven in de mannelijke lijn, maar de naam Van Coehoornweg herinnert nog aan deze familie.

Landhuis
GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDit landhuis is een gemeentelijk monument dat witte gepleisterde muren en hangtorens heeft en daardoor op een kasteeltje lijkt. In 1998 heeft hier een brand gewoed die het huis geheel verwoestte, waarna het weer werd opgebouwd. Tegenwoordig wordt het bewoond door particulieren. Bron: wikipedia

De Velder
Terrein de Velder is bekend vanwege de Landbouwdagen en tegenwoordig de EO-tienerdagen. Een mooi gelegen evenementen terrein.

Maar uit de historie vinden we over de bomen het volgende:

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS1487: (Bossche Protocollen) wordt van 't woud Veller gesproken. Dit duidt in ieder geval op onontgonnen woest terrein. Een gedeelte zal zeker bestaan hebben uit bos.

1625: betreft hoeve in Vellaer: 'consisterende principaelijck in heide ende weijde ende houtwassche'.( het gaat hierom een gedeelte van het huidige landgoed Velder: de grootte werd in 1625 aangeduid als: 'groote halve ure qualijcken caen omgaen')

Begin 17e-eeuw is er dus sprake van bossen afgewisseld met weilanden en heide. Het is niet aannemelijk dat er op dat moment al een landgoedstructuur aanwezig was. Landgoed Velder / Veldersch Bosch is waarschijnlijk later in de 17e-eeuw (Renaissance) ingericht als landgoed, daar de meeste landgoederen met deze typische lanenvorm, in de 17e-eeuw ontstaan zijn (uit: Historia Forestis deel 2 hfd. 7.2.; J. Buis, Utrecht 1985). Bij de toenmalige aanleg waren hier waarschijnlijk al bossen aanwezig.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSIn de Historische Geografie van Midden- en Oost-Brabant, welke in 1993 verschenen is wordt op kaart 1 (blad 2) en kaart 2 (blad 4) ook duidelijk de hoge ouderdom van Veldersch Bosch aangegeven. In de studie zelf zegt Chris de Bont over het Veldersch Bosch: '...zo vormde het oorspronkelijk geometrisch aangelegde "sterrenbos" het Veldersbosch in de gemeente Liempde, waarvan restanten van deze aanleg tot op heden bewaard zijn gebleven, in de 18e eeuw het grootste aaneengesloten boscomplex in de Meijerij van 's-Hertogenbosch'.

Ook volgens de studie 'Bosgeschiedenis en Bostypen van Midden Brabant' door A. Van Hees en J van den Wijngaard; rapport "De Dorschkamp" Wageningen nr. 98, 1976' bestaat Landgoed Velder al van voor 1800. Dit komt overeen met de informatie op de kaart van Hendrik Verhees (1794) daarop is de lanenstructuur van het landgoed al aanwezig.

De dikste bomen (Zomereik) meten tussen 300-330 m omtrek, dit duidt op een minstens 250-jarige leeftijd (1750), deze bomen zijn waarschijnlijk door natuurlijke verjonging ontstaan en bezitten dus belangrijk genetisch materiaal. http://home.wxs.nl.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSRechts en links afbuigend over de verharde weg draaien we weer het bos in, terug naar de negensprong om bij Heerenbeek weer uit dit gebied te gaan.

Is het erg nat, dan gaan we via de oprijlaan vanaf het herenhuis, anders hier meteen rechts tot aan de PAUZE plaats, restaurant/terras de Schutskuil. 

Gasleiding en DPO
We passeren hier een Gasleiding van het Nederlandse Aardgasnet, beheerd door de Nederlandse Gasunie. Een netwerk van 11 000km! Een van de grootste hogedruknetwerken van Europa. Hier ligt de hoofdleiding naar het zuiden, 107 cm dik met een druk van 67 tot 81 bar (o).

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSOnderweg zien we ook de brandstofleiding van DPO, de Defensie Pijpleiding Organisatie om vliegvelden van brandstof te voorzien. DPO beheert 6000 km leidingen.

Zo liggen er ook waterleidingen en kabelnetten voor elektriciteit en telefoon onder de grond. Het is niet wettelijk verplicht om de ligging daarvan te registreren, maar www.klic.nl houdt dat bij. Vooral om graafschade te voorkomen.

De familiebegraafplaats
Hier langs de Oude Grintweg ligt enigszins verscholen nog een kleine Familiebegraafplaats. Op het landgoed Heerenbeek is in 1865 de familiebegraafplaats aangelegd, die later is verplaatst naar een plek die verscholen ligt langs de Oude Grintweg nabij herberg De Schutskuil.

Vier stoffelijke resten werden verhuisd en dat gebeurde op 1 juni 1897. Vandaar dat de graven 1 t/m 4 één onderbak hebben. De later begraven familieleden hebben ieder een afzonderlijke onderbak. Slechts leden van de familie de Girard de Mielet van Coehoorn, hetzij door geboorte dan wel door huwelijk, hebben het recht daar te worden begraven.

Dat blijkt uit een schenkingsakte van 1 mei 1917, waarbij de toenmalige rechthebbenden de toegangsweg en de begraafplaats aan de gemeente Oirschot schonken. De gemeente nam daarbij de verplichting op zich deze 'eenvoudig maar netjes blijvend te onderhouden'.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDe verhuizing in 1897 werd geleid door de toenmalige rentmeester/opzichter Henricus van Zelst (geb. 10-07 1857) Immers uit zijn werkrapporten blijkt dat hij op 19, 28 en 29 mei en op 1 en 5 juni 1897 op de begraafplaats werkte.

Daarmee wordt ook de betekenis duidelijk van de letters en cijfers die ingeslagen zijn op de aanwezige kerkhofsteen. Dat zijn de letters: H v Z 1 J 1897 6.

In 2002 heeft de gemeente Oirschot de begraafplaats op de monumentenlijst geplaatst. De inventarisatie van de begraafplaats hiervoor vond reeds in 1986 plaats. In dat jaar waren er acht grafmonumenten van de familie de Girard de Mielet van Coehoorn aanwezig. Nadien is er in 1988 en in 1994 nog een familielid begraven.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSBij de motivering om de begraafplaats op de lijst te zetten werd gerefereerd aan het feit dat de familie lange tijd op het landgoed Heerenbeek in Oirschot heeft gewoond dat ook op de monumentenlijst staat. In 1994 overleed de laatste telg uit het roemrijke geslacht. Hij heeft verder geen nakomelingen, zodat de laatste plaats bezet is. Zie ook www.deheerlijkheidoirschot.nl.

Op de verharde weg links, eerste weg, met de paaltjes, links en weldra rechts een smal zandpad volgen tot aan de brede zandweg. Hier links en deze zandweg volgen tot de verharde weg.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSHoevenlandschap
Tussen Oirschot, Boxtel en Liempde ligt het natuurgebied de Mortelen. Door de grote variatie in bodemopbouw, waterhuishouding, landschap en het gevoerde beheer komen in de Mortelen veel verschillende soorten planten en dieren voor. De plantengroei in het voorjaar valt bijzonder op door onder meer de bosanemoon en speenkruid.

Vogels die hier voorkomen zijn de specht, nachtegaal en wielewaal. Vanwege de grote variatie aan planten komen er ook vele vlinders voor, wel 27 soorten! De ijsvogelvlinder is bijzonder. Ook zie je hier veel kikkers, salamanders en padden. Ooit waren er meer dan 100 poelen.

Het gebied bestond in de Middeleeuwen vooral uit heide, hakhoutbos en opgaand bos. De groei van de bevolking vereiste meer akkers.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSZo ontwikkelden de akkerdorpen zoals Oirschot de Mortelen Bij de ontginning volgde men het grillige patroon van de bodem en de hoogte. De leem speelde een belangrijke rol daarbij. Op de droge grond volgden akkers en weiland en de natte gebieden werden gebruikt als geriefbos. Zo ontstond dit kleinschalige hoevenlandschap. De laatste delen van de hei werden eind 19e eeuw ontgonnen bij het Banisveld.

Dus gaan we rechtdoor en nemen de volgende verharde weg schuin naar links. Dan houden we links aan tot voor een mooie boerderij uit 1700, waar we links de Papketel volgen. Aan het einde links aanhouden tot bij een parkeerplaats van Brabants Landschap. Daar gaan we rechts over de weilanden naar de rivier.

Hier niks geen wandelpad, maar oversteken door het weiland. Om de natte plas heen. Hier ben je in het hart van wat het zijn moet: een kleinschalig landbouwgebied, dat nog steeds de natuurlijke culturele ontwikkeling volgt en niet is overruled door een ruilverkaveling en schaalvergroting.

Even rechts over het brugje en dan links langs het water tot aan de parkeerplaats.

Startpunten:

  • 2400 16km 2400 START N51 32.306 E5 20.291
  • 2400 Alternatief startpunt N51 32.179 E5 21.461 
  • 2400 PAUZE SCHUTSKUIL N51 33.071 E5 19.543 
  • 2401 13km 2400 START N51 32.306 E5 20.291
  • 2402 11km 2400 START N51 32.306 E5 20.291
  • 2403 8km 2409 START N51 32.306 E5 20.291
  • 2404 5km 2400 START N51 32.306 E5 20.291
  • 2400 SCHUTSKUIL N51 33.071 E5 19.543

Geraadpleegde websites:

POI's

  • Wandelroutenetwerk N51 32.300 E5 20.300
  • De Mortelen N51 32.233 E5 19.524
  • Landgoed Heerenbeek N51 32.565 E5 20.655
  • De Velder N51 33.251 E5 20.682
  • Gasleiding en DPO N51 32.984 E5 19.422
  • De familiebegraafplaats N51 32.856 E5 19.488
  • Hoevenlandschap N51 31.791 E5 20.647