Varkensland - De Noordmeer

Korte beschrijving

Landschap in Waterland
Het uiterlijk van het landschap in Waterland is sterk bepaald doQr gebeurtenissen die plaatsvonden in het jongste tijdvak van de aardgeschiedenis: Holoceen. Dit tijdvak beslaat ongeveer de laatste 10.000 jaar. Daarvoor zag het landschap van West- Nederland er geheel anders uit, het bestond uit een vlak tot heuvelachtig zandoppervlak, (afzettingen uit een veel ouder tijdvak, Pleistoceen). Deze afzettingen liggen in Waterland op ongeveer 12 tot 20 meter beneden NAP.

De eerste mensen vestigden zich pas in de 10e eeuw in Waterland en begonnen het gebied in cultuur te brengen. Waterland werd akkerland. Om de bouw van wilde granen en boekweit mogelijk te maken was diepe ontwatering nodig; het slotenpatroon, zoals dat er nu nog ligt, kwam hoofdzakelijk in deze tijd tot stand. 

Deze diepe ontwateringen leiden er toe dat het land begon in te klinken. Allerlei veranderingen vonden plaats in het landschap. Door de toenemende verlaging van het maaiveld konden veenriviertjes zich verbreden tot meren (dieen en aeën). 

Na een aantal eeuwen was het land zover gezakt, dat er niet verder diep ontwaterd kon worden. Men kon geen graan meer verbouwen en Waterland werd weidegebied. Vanaf de tiende eeuw werd West-Nederland en ook Waterland geteisterd door vele stormvloeden. Overstromingen vonden plaats en veel land ging verloren. 

ln die tijd werden ook de eerste dijken aangelegd. In de 14e eeuw was al het overgebleven land bedijkt. Vanaf het begin van de 17e eeuw werden vele meren met molens drooggemalen. De molenbemaling ontwaterde het land; zo ontstonden er droogmakerijen en dat leidde weer tot een flinke bodemdaling. Hoewel niet met zekerheid kan worden vastgesteld hoeveel dë bodem precies gezakt is, kan men er van uitgaan dat de bodem sinds de 10e eeuw minstens 5 meter is gedaald.


Kenmerken

Startpunt: Broek in Waterland: parkeerplaats Nieuwland 22
Startlocatie: Noord-Holland, Nederland
Coördinaten N52.435617 E4.996579
Afstanden: 15, 10, 7 km
Type: Cultuur, Dorp, Open, Rivier, Vergezicht, Water
Begaanbaar: Goede wandelschoenen aantrekken
Scootmobiel: Niet toegankelijk
Honden: Niet toegestaan
Horeca: Op 500 meter van de start
Gelopen op: 29-07-2016

Route informatie

Een GPS wandeling bij Broek in Waterland van 15 km.
Er zijn verkortingen van 10 en 7 km beschikbaar.
Naast de tracks zijn er ook routes beschikbaar.
Horeca kun je vinden in Broek in Waterland.

De wandeling is in het vogelbroedseizoen (15 mrt - 15 juni) afgesloten.
Honden zijn niet toegestaan op deze wandeling, ook niet aangelijnd.

Het gedeelte door de weilanden kan in natte tijden erg nat zijn. Goede wandelschoenen zijn aan te bevelen.



Acties

Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


GPSwalking.nlHet is al wat later op de avond als ik aan deze wandeling kan gaan beginnen. De filedruk rond Amsterdam zorgde ervoor dat ik langer onderweg was dan gepland. Tjonge, wat kan het druk zijn, en wat duurt stapvoets toch lang. 

Ik parkeer de auto op een parkeerplaats in het midden van Broek in Waterland en ga op pad. De eerste indruk van Broek in Waterland is niet zo positief. Dat is anders als ik op de terugweg door het echt mooie gedeelte kom. Dit dorp heeft twee gezichten. Het oude gedeelte met fraaie huizen en het nieuwe gedeelte met de standaard lelijke wijken.

GPSwalking.nlHet tweede gedeelte van de wandeling is duidelijk veel mooier dan het eerste gedeelte. U bent al vast gewaarschuwd. Ik loop een flink stuk langs de Broekervaart. Er is nauwelijks verkeer en soms komt er een bootje langs. De verharde weg zorgt ervoor dat ik het tempo er lekker in kan zetten. 

Dan komt Watergang in zicht. De route er naar toe gaat over een verhard fietspad en mag bestempeld worden als een verbindingsroute. Even doorbijten. Dan een klein straatje in en opeens kom je in een andere omgeving. Van nu af rustige natuur, veel weilanden, bruggetjes, koeien, water, heel veel water, vergezichten, veel vogels en nauwelijks andere wandelaars. 

GPSwalking.nlDe route door het Varkensland is afgesloten van 15 maart tot 15 juni (vogelbroedseizoen). Honden zijn hier niet welkom, ook niet aangelijnd.

Goede wandelschoenen zijn aan te bevelen. Het gras kan nat zijn, en u komt heel veel gras tegen onderweg. Je kunt zonder problemen nat worden tot aan de knieën want zo hoog stond het gras zo nu en dan.  

Watergang 
Watergang is een dorp ten noorden van Amsterdam, behorende tot de gemeente Waterland; het dorp zelf telt 207 inwoners, in het landelijk gebied behorende tot het statistisch gebied Watergang wonen nog eens 192 mensen.

GPSwalking.nlWatergang is een ontginningsnederzetting langs een hoofdontwateringssloot die evenwijdig loopt met westelijk ervan gelegen Noordhollandsch Kanaal. Kenmerkend voor Watergang zijn de zwart geteerde hooihuizen aan de Dorpsstraat. Dit is tevens de smalste dorpsstraat van Nederland.

Varkensland
Het Varkensland, ook bekend als het Watergangse veld, is een natuurgebied in de gemeente Waterland, tussen de plaatsen Broek in Waterland, Ilpendam en Watergang, ten oosten van het Noordhollandsch Kanaal. Het is een veenweidegebied met licht brak (zout bevattend) water.

GPSwalking.nlHet oorspronkelijke hoogveengebied van het Varkensland en het Ilperveld werd in de 18e eeuw afgegraven (afgestoken) voor turfwinning (vervening). 

Het Varkensland maakt tegenwoordig deel uit van het Natura 2000-gebied Ilperveld, Varkensland, Oostzanerveld & Twiske en is in eigendom van Staatsbosbeheer.

Het is een broed- en slaapgebied voor grutto's en andere weidevogels. Het merendeel van het gebied wordt beheerd en bewerkt door plaatselijke boeren. De Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn zijn van toepassing.

GPSwalking.nlDit bordje kwam ik tegen bij de eerste brug. Precies die brug waar u tussen 15 maart en 15 juni voor een gesloten hek staat. 

Daantje's rondvaart
Omdat het trekvogelpad is gesloten van 15 maart tot 1 juli, vanwege het broedseizoen, is het niet mogelijk om naar de eindbestemming 'Broek in Waterland' te lopen.

Daantje's rondvaart wilt u evengoed laten genieten van het weidegebied tussen Watergang en Broek in Waterland, maar dan vanaf het water; We varen naast het trekvogelpad en zetten u af in Broek in Waterland.

GPSwalking.nlU mist dus niks en kunt vervolgens u weg vervolgen in Broek in Waterland. Voor 10 euro pp met, z'n 2e 17,50 en kinderen tot en met 12 jaar 2,50, verzorg ik een mooie rondvaart van ± anderhalf uur zodat u niks mist van het trekvogelpad.

Bel 0657380605 en ik als ik in Watergang lig ben ik met 2 minuten bij u!

Fluitend gezelschap
Of je nu het wandelpad neemt of met een kano het gebied ingaat, of het zomer is of winter, in het Varkensland ben je altijd in fluitend gezelschap van de vogels. In het voorjaar komen hier talrijke weidevogels een broedplaats zoeken. Let eens op het geluid van de grutto, die graag zijn eigen naam roept,

GPSwalking.nl's Zomers zijn de rietkragen langs het pad dichtbevolkt met allerlei moeras- en rietvogels. En in de winter komen goud plevieren hun voedsel halen en is er een ware invasie van smienten.

Grote broeders
Veel kleine zoogdieren en vogels maken van Varkensland ook een trekpleister voor roofvogels. Zo komt de bruine kiekendief in het vroege voorjaar terug uit het warme zuiden om hier in de rietkragen te broeden. De slechtvalk vertrekt dan juist na zijn broedgebied ver in het noorden. Het hele jaar door is hier de buizerd te vinden. Deze broeder bouwt zijn horst hoog in de bomen.

GPSwalking.nlIk kwam geregeld andere grote broeders tegen. Jonge koeien, vol energie en erg nieuwsgierig. Eentje komt kijken wat die wandelaar aan het doen is en voor je het weet lopen er 10 van die grote koeien achter je aan.

Geen probleem, want ze houden doorgaans wel een meter of 2 afstand. Maar als je achter je aan het galoperen en springen slaan dan loop je toch niet met een rustig gevoel. Dan is het heerlijk om weer over een hek te mogen klauteren. Weg van die grote broeders en het voorjaar dat ze nog in het hoofd hadden zitten.  

GPSwalking.nlMet de kano of te voet
Om dit vogelrijke gebied te verkennen zijn kanoroutes uitgezet. Zowel in Watergang als Broek in Waterland zijn kano's te huur. Voor wandelaars is halverwege de jaren tachtig dit pad gerealiseerd door Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en Staatsbosbeheer. Dit landelijke pad is een onderdeel van een van de vele wandelroutes van Landschap Waterland.

Landschap in Waterland
Het uiterlijk van het landschap in Waterland is sterk bepaald door gebeurtenissen die plaatsvonden in het jongste tijdvak van de aardgeschiedenis: Holoceen. Dit tijdvak beslaat ongeveer de laatste 10.000 jaar.

GPSwalking.nlDaarvoor zag het landschap van West- Nederland er geheel anders uit, het bestond uit een vlak tot heuvelachtig zandoppervlak, (afzettingen uit een veel ouder tijdvak, Pleistoceen). Deze afzettingen liggen in Waterland op ongeveer 12 tot 20 meter beneden NAP.

Oudste geschiedenis
Een wereldwijde Klimaatsverbetering aan het einde van het Holoceen heeft er toe geleid dat er een definitief einde kwam aan de laatste ijstijd. Van dat moment is het klimaat in grote delen vam de aarde, hoofdzakelijk, zoals het klimaat tegenwoordig is. Deze klimaatverbetering had tot gevolg dat de ijskappen afsmolten, waardoor de zeespiegel snel steeg. 

GPSwalking.nlHet grondwaterpeil in de gebieden aan de rand van het door de zee overstroomde gebied werd ook hoger. Deze gebieden werden zo nat dat er moerasvegetaties ontstonden. De oudste veenlaag wordt het basisveen genoemd en is een harde samengeperste laag van 20- 40 cm dik.

Het basisveen ligt in Waterland direct op het pleistocene zand. Omstreeks 7000 jaar geleden was de zeespiegel zo hoog geworden dat de zee toegang kreeg tot het gebied waar zich nu West-Nederland bevindt.

GPSwalking.nlIn de vrij onrustige periode die daarna volgde, werd het veen in vrijwel geheel Noord-Holland bedekt met zoutwaterafzettingen. Deze afzettingen bestaan uït kleiig en zandig materiaal en kunnen wel tot 8 meter dik zijn.

De bovenste kleilaag in Waterland (-onderste laag op de geologische-dwarsdoorsnede op de kaart) is afgezet in brak-waterlagunes, duidend op een veel rustiger milieu. Waterland zag er toen alleen waddengebied uit. Hier bovenop ligt veen, vaak wel meer dan 3 meter dik.

GPSwalking.nlHet veen
De veenvorming kon plaatsvinden doordat ca. 5000 jaar geleden de directe invloed van de zee verdween en het gebied sterk verzoette door het rivierwater dat vanuit het oosten door West-Nederland naar zee stroomde. Hoewel de ontwikkeling van het Hollandse landschap vrij gecompliceerd is, komt in grote lijnen de veenvorming in Waterland op het volgende neer: eerst uitgestrekte rietmoerassen. 

Tijdens de verlanding ontstonden kruidenrijke vegetaties zoals we die nog langs de veenstromen aantreffen. In situaties waar het nog enigszins brak was, kwam heemst voor. Aangezien er ook nu nog fossielzout in de bodem voorkomt, groeit er op enkele plaatsen in Waterland nog steeds heemst. Doordat de bodem steeds hoger werd, raakte de vegetatie meer geïsoleerd van het grondwater. Het gebied verzuurde en werd voedselarmer. 

GPSwalking.nlEr ontstonden uitgestrekte, voedselarme hoogveenvegetaties, waarin met name de veenmossen, veenpluis, en dopheide de belangrijkste veenvormende planten waren: Deze hoogvenen zien er uit als grote lensvormige kussens.

Aan de randen hiervan, zoals bijvoorbeeld tussen Ransdorp en Zunderdorp, ontstonden vegetaties met pijpestrootje en gagel. Verder van de hoogveenkernen af, langs de vele veenstroompjes, ontstonden rietmoerassen en elzenbroekbosjes. Het hoogveenlandschap stak vele meters boven de zeespiegel uit. De hoogveengroei eindigde in de vroege Middeleeuwen.

GPSwalking.nlAlleen met de camera helemaal ingezoomd was er iets van bebouwing te zien. Amsterdam ligt op een steenworp en is in de verte nog net te zien. 

Bewoning
De eerste mensen vestigden zich pas in de 10e eeuw in Waterland en begonnen het gebied in cultuur te brengen. Waterland werd akkerland. Om de bouw van wilde granen en boekweit mogelijk te maken was diepe ontwatering nodig; het slotenpatroon, zoals dat er nu nog ligt, kwam hoofdzakelijk in deze tijd tot stand. 

GPSwalking.nlDeze diepe ontwateringen leiden er toe dat het land begon in te klinken. Allerlei veranderingen vonden plaats in het landschap. Door de toenemende verlaging van het maaiveld konden veenriviertjes zich verbreden tot meren (dieen en aeën). 

Na een aantal eeuwen was het land zover gezakt, dat er niet verder diep ontwaterd kon worden. Men kon geen graan meer verbouwen en Waterland werd weidegebied. Vanaf de tiende eeuw werd West-Nederland en ook Waterland geteisterd door vele stormvloeden. Overstromingen vonden plaats en veel land ging verloren. 

GPSwalking.nlln die tijd werden ook de eerste dijken aangelegd. In de 14e eeuw was al het overgebleven land bedijkt. Vanaf het begin van de 17e eeuw werden vele meren met molens drooggemalen.

De molenbemaling ontwaterde het land; zo ontstonden er droogmakerijen en dat leidde weer tot een flinke bodemdaling.

Hoewel niet met zekerheid kan worden vastgesteld hoeveel dë bodem precies gezakt is, kan men er van uitgaan dat de bodem sinds de 10e eeuw minstens 5 meter is gedaald.

GPSwalking.nlIn Waterland zijn een aantal beschermde natuurgebieden, zoals de Polder IJdoorn (Natuurmonumenten), de Veentjes bij de Aandammerbrug, het Varkensland en vele oeverlanden (Staatsbosbeheer) en het llperveld (Landschap Noord-Holland).

In deze natuurgebieden zijn vele aspecten van het Waterlandse landschap bewaard gebleven, zoals het veenweidelandschap in het llperveld en het Varkensland, waterpartijen (aeën, dieën, braken) en hun oeverlanden en broekbosjes onder andere in de Polder IJdoorn. Hoewel in Waterland het accent ligt op de weidevogelbescherming en op de rust- en föurageergebieden voor goudplevier en eendachtigen,  wordt er ook aandacht besteed aan de vele, sommige planten, die er voorkomen.

GPSwalking.nlFauna
Het meest opvallende deel van de fauna zijn de vogels. Waterland heeft door zijn liggingen en structuur een niet al te intensieve veehouderij en dit heeft er toe geleid dat Waterland één van Nederlands rijkste weidevogelgebieden is. 

De meest karakteristieke weidevogels zijn kieviet, tureluur, kemphaan, watersnip en tegenwoordig ook de scholekster. Een opvallende verschijning het gehele jaar door is de knobbelzwaan.

Deze vogel sprak sterk tot de verbeelding en komt veelvuldig voor in wapenschilden van de Waterlandse dorpen. In de vroege Middeleeuwen waren de knobbelzwanen eigendom van de landheren en na 1282 van de Hollandse graven. Zij symboliseerden min of mneer het gezag.

GPSwalking.nlMinder opvallend zijn de vogels die in de rietkragen leven, dit zijn onder andere de rietzanger, bosrietzanger, kleine karekiet, snor en rietgors. Karakteristiek voor moerasgebieden zijn ook de wat zeldzamere vogels, als bruine kiekendief, roerdomp, porceleinhoen en waterral. 

Langs slootkanten treft men veelvuldig de blauwe reiger aan en op het open water de fuut. De bekendste roofvogels zijn de buizerd, slechtvalk, havik, sperwer, boomvalk en de torenvalk. In de wintermaanden is Waterland belangrijk voor vogels. Zo overwinteren bij niet al te strenge vorst honderdduizenden eenden op het IJsselmeer en de grote wateren in Waterland. De meest-bekende zijn de smient, kuifeend, tafeleend, wilde eend, krakeend, wintertaling, slobeend, krooneend, brilduiker, grote zaagbek en het nonnetje. 

GPSwalking.nlIn toenemende mate komen broedende en overwinterende ganzen voor, zoals grauwe gans, kolgans, rietgans, brandgans en kleine rietgans. In de weilanden kan men in het voorjaar en najaar grote hoeveelheden doortrekkende vogels aantreffen, zoais wulpen en goudplevieren. Voor oplettende natuurliefhebbers zijn er nog vele andere vogelsoorten waar te nemen. De meeste zoogdieren leven meer teruggetrokken. 

Dat neemt niet weg dat er in Waterland wel degelijk een rijke dierenwereld is. Soorten die in Waterland zeer weinig voorkomen, maar met een meer dan regionale betekenis, zijn de meervleermuis, watervleermuis, noordse woelmuis, waterspitsmuis, bosspitsmuis, én de dwergmuis. Daarnaast komen diverse soorten voor die elders in Nederland ook algemeen zijn. In Waterland komen vijf soorten amfibieën voor: groene kikker, kleine watersalamander, pad, rugstreeppad en bruine kikker. Ook leeft in Waterland een groeiend aantal ringslangen.

GPSwalking.nlRecreatie
Waterland is een prachtig gebied om te fietsen en te wandelen en te varen. Uitgestrekte weilanden, wuivende rietkragen, grazende koelen en veel water zijn kenmerkend voor dit landschap. Landschap Waterland heeft fiets-, wandel- en vaarroutes uitgezet in heel Waterland. De fietsroutes zijn voorlopig nog bewegwijzerd door de ANWB, in Waterland-Oost zijn dat de Aeën- en Dieën- en de Rondom Waterlandroute. ln 2006 werd in het Nationaal Landschap Laag Holland de Knooppuntenbewegwijzering voor fietsers ingevoerd.

GPSwalking.nlDe wandelroutes zijn gemarkeerd met blauwe en gele stickers. Op het water kunt u de routes herkennen aan de houten palen met een gekleurde kop. De fietsroutes zijn gemiddeld 35 km lang en de wandelroutes variëren van 5 tot 16 km.

Ga op een mooie zomerdag eens het water op. Vanuit Holysloot en Broek in Waterland zijn vier mooie vaarroutes uitgezet met afstanden tussen 8 en 15 km. Meer informatie: www.recreatienoordholland.nl.

Na een flinke tocht door weilanden, over bruggen en hekken kom ik weer terug in Broek in Waterland. Is dit hetzelfde Broek in Waterland waar ik gestart ben. Het lijkt een compleet ander dorp. 

GPSwalking.nlBroek in Waterland
Broek in Waterland is een dorp in de gemeente Waterland, ten noorden van Amsterdam.

Tot 1991 was Broek in Waterland een zelfstandige gemeente met de kernen Uitdam en Zuiderwoude. Broek in Waterland telt 2388 inwoners. Het dorp heeft een beschermd dorpsgezicht.

Sommige van de houten huizen, vaak geschilderd in pasteltinten en versierd met een deurkalf, hebben een ceremoniële voordeur. Deze werd gebruikt bij bruiloften en begrafenissen.

GPSwalking.nlEen van de huizen, vanwege de slappe ondergrond altijd bestaande uit een houten constructie, is ontworpen door Hendrick de Keyser. Het dorp stond in de 18e eeuw bekend om zijn schoonheid, letterlijk en figuurlijk.

Keizer Jozef II kwam in 1781 langs, maar werd niet binnengelaten omdat de boerin geen tijd had. Ook Napoleon bracht in 1811 een bezoek aan het dorp en genoot van het pagode-achtige prieel.

De plaats telt tientallen rijksmonumenten.

GPSwalking.nlNet voordat het te donker wordt kan ik een aantal fraaie huizen op de foto zetten. De start van deze wandeling was niet zo heel veelbelovend. Maar het langere tweede gedeelte was de moeite meer dan waard. Een tip: neem een verrekijker mee zodat het vogelspotten wat gemakkelijker gaat.  

Tevreden weer naar het hotel in Amstelveen terug met weer een mooie wandeling rijker. Met dank aan deze mooie zomeravond kom ik met droge schoenen en broek weer terug. 

Veel wandelplezier.  

Geraadpleegde websites:

POI's

  • Afgesloten 15 mrt - 15 juni N52.4332 E4.9527
  • Broek in Waterland N52.4364 E4.9965
  • Broekervaart N52.4307 E4.9811
  • De Leeksloot N52.4321 E4.9689
  • De Noordmeer N52.4441 E4.9842
  • Drievaart N52.4325 E4.9720
  • Eetcafe de Drie Noten N52.4340 E4.9977
  • Noordhollandsch Kanaal N52.4255 E4.9505
  • Pannenkoekenhuis de Witte Swaen N52.4342 E4.9968
  • Start/finish/parkeerplaats N52.4356 E4.9965
  • Steek bruggetje over N52.4325 E4.9548
  • Varkensland N52.4350 E4.9685
  • Watergang N52.4355 E4.951