Oisterwijk Zuid-Hondsberg

Korte beschrijving

Een riviertje, mooie open bossen en vooral de mooiste vennen, waar Oisterwijk zo bekend om is. We hebben er gewandeld in de winter, met sneeuw op de bevroren vennen. Een prachtig winters landschap. We hebben ook een bijzondere beschrijving....

Het verhaal gaat.... Van rendierjager tot operette toerist. Een historische beschouwing over ven en vertier. De wandeling zelf start bij het kapelletje aan de weg Moergestel - Oisterwijk. We gaan meteen de Reusel over en met een mooi zicht op de Hondsberghoeve komen we bij het eerste Diacoetre ven. Door de bossen langs de vele vennen.

Natuurlijk passeren we de historische banken en stoppen we even bij Groot Speyk, nu een centrum van Natuurmonumenten. Na een pauze vervolgen we op de Hondsbergen, langs het Rietven steken we de Moergestelse weg over. Na een lus over de Ter Braakloop gaan we via de Nachtegaal weer terug naar de startplaats.


Kenmerken

Startpunt: Moergestel
Startlocatie: Noord-Brabant, Nederland
Coördinaten N51.558237 E5.175483
Afstanden: 15, 8, 5 km
Type: Bos, Cultuur, Ven
Begaanbaar: Goede wandelschoenen aantrekken
Rolstoel: Niet toegankelijk
Honden: Aangelijnd
Horeca: Halverwege
Gelopen op: 13-09-2010

Route informatie

Een GPS wandeling van 15 km bij Oisterwijk ten oosten van Tilburg.
De wandeling zelf start bij het kapelletje aan de weg Moergestel  Oisterwijk. We gaan meteen de Reusel over en met een mooi zicht op de Hondsberghoeve komen we bij het eerste Diacoetre ven.
Door de bossen langs het Brandven naar het Kolkven.
Daar hebben we een prachtig uitzicht over het ven bij de Wierdsmabank.
Langs de Goorvennen af lopen we achter het Witven om naar de Mr. Van Tienhovenbank bij het van Esschenven.
Vandaaruit terug naar Restaurant Groot Speyk.
Na een pauze volgen we de Van Zwinderenlaan, afbuigend naar de Koekoek.
Na het Rietven steken we de Moergestelse weg over.
Na een lus over de Ter Braakloop gaan we via de Nachtegaal weer terug naar de startplaats.

De route kan in beide richtingen gelopen worden.

Starten bij Groot Speyck of bij het Openluchttheater is ook mogelijk.

De paden en wegen zijn zeer goed te wandelen, ook voor kinderwagens.

De route kan goed ingekort worden. Vandaar dat we de totale route hebben kunnen opdelen in twee lussen.

Er zijn verkorte versies van 8 en 5 km van deze wandeling beschikbaar.

Ook is er een WPT en RTE file beschikbaar.



Acties

Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDe wandeling zelf start bij het kapelletje aan de weg Moergestel - Oisterwijk. Heel, heel lang geleden stroomde hier de Maas en de Rijn... De foto's volgen niet strikt noodzakelijk het verhaal of de locatie in het veld.

01 Kolkven 
Dat komt omdat de aardkorst hier op verschillende plaatsen gescheurd is. Langs die scheuren is de bodem naar beneden gezakt tot wel 200 meter lager. Dat noemen we nu de Centrale Slenk. Water zoekt het laagste punt op en zo stromen de Rijn en de Maas door die sleuf richting oceaan.

Vanwege het vele ijs ligt het zeeniveau veel lager dan nu. De Noordzee ligt droog. De grote rivieren kunnen dus veel sneller stromen en zetten kiezelstenen en grint af, en grof zand. Zo wordt die laagte steeds opgevuld met erosiemateriaal uit de Ardennen, Eifel en Duitse hoogland. Dikke lagen dekzand vullen de slenk op. Die rivieren zijn soms zo wild, dat het water gaat kolken. Uit zo'n kolk is het Kolkven ontstaan. De meeste vennen zijn minder dan 2 meter diep, maar het Kolkven komt bijna tot het dubbele.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS02 Stuifzand 
We stellen ons hier het landschap van Lapland voor.

Naar het noorden toe ligt een dikke laag ijs. Die eruit ziet als een enorme gletscher. Langzaam trekt die terug en laat een kale natte onvruchtbare strook land achter. De ondergrond is hard bevroren. IJzige winden uit het noordwesten waaien het zand en sneeuw over de kale vlakte richting 'Maastricht'. Stuifzand.

Dit duurt honderden jaren. Of eigenlijk duizenden jaren....

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS03 Pingoruïne 
Langzaam wordt het iets warmer; de ondergrond ontdooit en de wind krijgt steeds meer vat op het zand. Het fijne zandstof wordt met de wind weggevoerd en als löss afgezet in midden-Europa. Maar de zwaardere zandkorrels rollen in hopen opeen.

Er ontstaan zandduinen, zoals we die nu kennen van de Drunense Duinen. De vormen van de stuifduinen lijken op die van de Sahara. Dikke lagen opgewaaid zand.

Matig oplopend aan de windzijde (15°) en steil naar beneden aan de loefzijde (35°). Door de noorden- en noordwestenwind liggen er zandduinen van zuidwest naar noordoost haaks op de wind. Er groeit niets en de wind heeft vrij spel. Zo hier en daar ligt nog een brok ijs. Er is een laag zand overheen gewaaid.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSAls dan later het ijs wegsmelt zakt de zandheuvel in en blijft er een ven achter, met soms een eilandje in het midden. We noemen dat een pingoruïne. We zijn 12000 jaar terug in de tijd net na de laatste IJstijd. De tweede manier over het ontstaan van een ven.

04 Oisterwijkse regenwater vennen 
Dan wordt het warmer en gaan er mossen groeien. De duinen stuiven minder, worden minder verplaatst en in de dalen tussen de zandheuvels slaat het fijne stof neer.

Daarmee slibt de grond dicht. Er vormt zich een leemlaag, die geen water meer doorlaat. In de langgerekte kommen blijft water staan; en zo ontstaan vennen die we hier in Oisterwijk zien. Het regenwaterven.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS05 Afgedamd riviertje 
Langzaam maar zeker rukt de begroeiing op. Er ontstaat een toendralandschap met mossen, lage begroeiing, later berken en els en eik. Dit groeit uit tot bossen, waar dieren in voorkomen. Er komen jagers die met scherpe stenen jagen op de herten en het wild.

Er stromen ook riviertjes en het stuifzand damt delen van het riviertje af. Het water blijft staan. Er is een nieuwe veelvoorkomende vorm van een ven ontstaan. Er gaan planten in het ven groeien. En eenmaal dichtgegroeid sterven de planten en bomen af en onder water blijven ze geconserveerd. Opeen gedrukt vormt het dikke lagen turf en verder weg nog bruinkool. Een rivierven.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS06 Rendierjagers en houtvuur 
De rendierjagers gaan zich na verloop van tijd permanent vestigen. Ze gaan minder jagen en vissen en meer aan landbouw doen. Langs de riviertjes ontstaan weilanden voor het vee en op de hoger gelegen gronden worden akkers ontgonnen. Zo ook hier op de drogere gronden. Ze kappen de bomen en gebruiken het hout voor de bouw van woningen en als brandstof voor het houtvuur. Ook branden ze bossen af om akkers te creëren voor de schrale landbouw.

Door de eeuwen heen verdwijnt het bos en ontstaat er kale heide met hier en daar verdwaalde bomen. Die kale heide levert verder weinig op aan gewassen, maar steunt wel bij de bemesting, wollen kleding en honing. En langs de riviertjes liggen weilanden en akkers voor de boer met zijn vee.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDe heide blijft over als een algemeen overheersend landschap. Omdat we een vaste woonplaats hebben, krijgt de samenleving meer structuur. Er zijn staan grote mannen op, die ons huis en haard gaat beschermen tegen plunderaars en rovers.

07 Turf en kale natuur 
Als in de Middeleeuwen het hout op is gaat men een nieuwe brandstof zoeken en vindt die in de vorm van turf. In de vennen verder naar het westen vindt men een vrij vaste laag van niet verteerde plantenresten, die, eenmaal gedroogd, een ideale brandstof blijkt te zijn.

Waar mogelijk wordt in het voorjaar turf gestoken en in de zomer te drogen gelegd. De aanslag op de natuur wordt steeds groter. Maar het levert na het afgestoken turfveld ook nieuwe akkers op.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS08 Van het goede leven naar armoe 
Oisterwijk, dat als 'hoofdstad' van een van de vier Kwartieren van het Hertogdom Brabant steeds belangrijker wordt, is een oord op de hei waar het goed wonen is.

Maar vanuit Gelre wordt het land steeds meer aangevallen door onder andere Maarten van Rossum, die niet alleen veel plunderingen, maar vooral met brandstichtingen veel schade aanricht.

Aan zowel land, als bevolking. Als na het strijdgewoel tussen de Spanjaarden en Holland de bevolking flink afneemt en daarna ook nog eens als wingewest uitgebuit wordt door de zware belastingen wordt de bevolking steeds armer.

In het rijke Holland worden de heidegebieden en zandgronden bestempeld als onvruchtbare gebieden, waar armoe heerst en waar niets te halen valt. Nog steeds heerst bij velen dit gedachtegoed.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS09 Bebossing 
Maar er zijn ook slimmeriken, die dat anders bekijken. Als de grond niks oplevert, is die grond ook goedkoop. En dus wordt er veel heide opgekocht en beplant met bos. Na goede ervaringen met aanplant in het Liesbosch en Mastbosch nabij Breda start men rond 1820 met de eerste plantage bij Oisterwijk.

20 Jaar later liggen het Speijckven, Goorvennen, Rietven, Van Esschenven en Witven weer helemaal in het bos. En tegen 1860 liggen ook vele andere vennen tussen de jonge aanplant, zoals de Adervennen, het Groot Kolkven, Brandven en Diaconieven.

In het westen blijft echter nog veel heide liggen en ook in het oosten op de Kampinasche Heide nabij De Roond en Lennisheuvel ligt de heide, maar de Belvertse Baan en Zandbergsvennen, waar dus nu weer heide ligt, waren bebost. Rond 1935 lag Oisterwijk dus weer helemaal midden in het bos.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS10 Opkomst vreemdelingenverkeer 
Dat trekt, eind 19e eeuw, mensen aan. Van verre komt men - eerst mondjesmaat, maar later steeds meer - naar dit mooie gebied kijken. Er ligt inmiddels een stoomtreinverbinding, die avontuurlijke reizigers uit de stadsgebieden naar het platteland kan brengen. 

De Pensions, Paviljoenen en Koffiehuizen profiteren daarvan en Huize pension Bosch en Ven biedt alle luxe, van stroomend warm en koud water tot elektrisch licht en centrale verwarming.

Die luxe blijft niet ongemerkt en steeds meer bezoekers, gesteund door reisorganisaties als ANWB en ook Natuurmonumenten, worden verleid om naar Oisterwijk te gaan. Tourisme wordt een nieuwe trend. Natuurmonumenten koopt grote gebieden aan en zo verdient J.V Wierdsma in 1916 zijn Wierdsmabank.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS11 Bescherming natuur
Maar waar de avonturiers gaan jagen, volgen ook de hyena's. Zo komt rond kasteel Durendaal het landgoed De Hondsberg in handen van een projectontwikkelaar, die de vennen wilde dempen, verkavelen en villa's wil bouwen.

Het is 1910. Daar komt natuurminnend Oisterwijk tegen in opstand. Het zijn vooral Georg Perk van de VVV en Mr. P.G. van Tienhoven van Natuurmonumenten, die er een stokje voor steken. In 1935 wordt hij beloond met de Van Tienhovenbank.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS12 Operettes 
De luxe minnende toerist zoekt zijn heil na de oorlog verder weg in de spa's van Spa en de massatoerist ontdekt de mogelijkheden van de glorie, die nog niet vergaan is, maar wel wat inboet.

Massaal vertier vindt men in het paraderen langs de café's na een bezoek aan de vele operettes in het Openluchttheater. En alom geniet de toerist van de schoonheid van de vennen, het natuurschoon en het vertier.

13 Moderne effecten 
En Oisterwijk? Het let goed op de natuur, want daarom bestaat Oisterwijk. Men gaat over tot bescherming. Tot in details. De samenleving van mensen ontwikkelt zich tot een grote verscheidenheid aan bezigheden.

Door de grote groei van de bevolking gaat iedereen zich bezig houden met details. Door alle detaillisten goed aan te sturen en te koppelen krijg je grotere verbanden die zich zowel ten voordele, als ten nadele van de maatschappij ontwikkelen. Een van die nadelen is zure regen....

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS14 Venbeheer 
Doordat die vennen hoofdzakelijk gevoed worden door regenwater (pH 4-5) bevatten ze weinig voedingsstoffen. Immers, grondwater, rivieren en sloten nemen mineralen op uit de bodem.

Vennen die ontstaan zijn uit een afdamming van een rivierarm groeien redelijk snel dicht, waarna de planten afsterven en soms veenvorming plaatsvindt. Dat is hier niet het geval. De vennen blijven schoon en open, slibben niet dicht en kennen weinig oevergewassen. Nu worden ze daarbij wel geholpen. Door regenwater, dat van nature zuur is - kalkarm - zijn de vennen ook zuur.

Na het schoonmaken van de vennen in de jaren '80 en '90 is het vervuilde slib weggehaald en wordt om de verzuring tegen te gaan deels kalkrijk water toegelaten totdat een zwak zuur karakter is bereikt, tot pH 6 (drinkwater = pH 7). Voedselarme vennen zijn in het algemeen erg zeldzaam. Daarom worden steeds meer bomen die direct aan het water staan verwijderd en dode takken uit het water gehaald, om humusvorming te voorkomen.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS15 Bosbeheer 
Ook de dicht opeen groeiende dennenbossen worden uitgedund om meer ondergroei mogelijk te maken. De discussie rond de origine van de dennenboom laait op en de conclusie is, dat de den geen originele autochtone boom is, maar ingevoerd.

De wens is om zoveel mogelijk terug te gaan naar de originele situatie. Dus na verloop van tijd wordt de den vervangen door de eik, berk, beuk en groeien er weer eikels, kastanjes en walnoten.

Onderin groeien de struiken en plukken we bosbessen en bramen. Maar pas op! Ook de grove den met zijn vele zaadjes gaat als vliegden de ondergroei opvullen.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS16 Palmbomen? 
Hoever moet het herstel doorzetten? Moeten we weer gaan jagen op konijn, vos en hert. Moeten weer voor ons voedsel vissen op baars en snoek?

We hebben de slag om de bomen en turf als brandstof gehad. Dat heeft zijn weerslag gehad op onze natuur. Als we over vijfhonderd jaar alle steenkool, aardolie en aardgas hebben verbruikt. verkolen we dan deze bossen weer opnieuw? Misschien staan er wel palmbomen.....

En zo hebben we een historische tocht gemaakt door dit landschap, waarin ontstaan en ontwikkeling samengaan. Mensen groeien in en met de natuur. Leven daarmee en zijn er afhankelijk van. En de natuur zelf? Die past zich aan en de mens helpt daarbij. En dat moet hij goed doen.... en tegen het einde van de wandeling is de sneeuw verdwenen.

Startpunt 

  • 6800 15km Kapel OisterwijksewegN51 33.495 E5 10.529
  • Groot Speyck N51 33.805 E5 11.933
  • Openluchttheater N51 34.159 E5 12.947
  • 6801 9km Groot Speyck N51 33.809 E5 11.853
  • Openluchttheater N51 34.159 E5 12.947
  • 6802 5km Kapel Oisterwijkseweg N51 33.495 E5 10.529

POI's

  • 01 Kolkven N51 33.511 E5 10.70602
  • Stuifzand N51 33.498 E5 11.07003
  • Pingoruïne N51 33.534 E5 11.61604
  • Oisterwijkse regenwater vennen N51 33.451 E5 12.00105
  • Afgedamd riviertje N51 33.427 E5 12.37906
  • Rendierjagers en houtvuur N51 33.750 E5 12.43407
  • Turf en kale natuur N51 33.904 E5 12.89008
  • Van het goede leven naar armoe N51 34.159 E5 12.94709
  • Bebossing N51 34.114 E5 12.39310
  • Opkomst vreemdelingenverkeer N51 33.902 E5 12.35411
  • Bescherming natuur N51 33.804 E5 11.93312
  • Operettes N51 33.633 E5 11.75313
  • Moderne effecten N51 33.674 E5 11.25214
  • Venbeheer N51 33.838 E5 11.03415
  • Bosbeheer N51 33.665 E5 10.13616
  • Palmbomen? N51 33.333 E5 10.050