Dombergerheide-Doolhofwandeling

Korte beschrijving

Deze route is een aaneenschakeling van twee losse routes van ruim 4 km met dezelfde startplaats. De Dombergerheide route en de Doolhofwandeling kunnen ook los worden gelopen of worden gecombineerd met de Kampheidewandeling tot een pittige route van 18 km. De routes gaan door een mooi stukje natuur en voor een deel langs het kanaal Dessel - Turnhout - Schoten.

Deze wandeling uitgevoerd in naam van Toerisme Turnhout (België) is ook in papieren uitvoering verkrijgbaar bij het kantoor Grote Markt 44 in Turnhout. Ook zonder GPS is deze route te lopen.


Kenmerken

Startpunt: Turnhout (B)
Startlocatie: Antwerpse Kempen, Belgie
Coördinaten N51.344476 E4.951594
Afstanden: 19, 9, 5, 4 km
Type: Bos, Hei, Kanaal, Open, Wei
Begaanbaar: Erg drassig
Rolstoel: Niet toegankelijk
Honden: Aangelijnd
Horeca: Bij start
Gelopen op: 13-09-2010

Route informatie

Een GPS wandeling van 9 km bij Turnhout in Belgie.
De route bestaat uit 2 wandelroutes van 4 km lang.
De Dombergerheidewandeling is 4 km lang en is prima begaanbaar. Ook voor scootmobiels.
De Doolhofwandeling van 4.7 km kent wat drassige stukken en is daardoor niet geschikt voor scootmobiels. Honden zijn in het Doolhof verboden.
Goede wandelschoenen zijn aan te bevelen.
Er is ook een verlengde route van 18 km waarbij deze route is samengevoegd met de Kampheidewandeling.
Bij de start is een horecagelegenheid. Maakt u gebruik van de verlengde route van 18 km dan komt u onderweg ook een horecagelegenheid (camping) tegen.
Ook is er een WPT en RTE file beschikbaar.
In de zomermaanden kan muggenafweermiddel voor het tweede deel van de wandeling geen kwaad.
Let op: In het Doolhof zijn honden niet toegestaan.



Acties

Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSTwee routes met dezelfde startplaats. We besluiten om ze in een keer te lopen. Zo worden 2 routes van ongeveer 4 km er eentje van bijna 9 km. Natuurlijk kunnen beide routes ook los worden gelopen. We starten met de Dombergerheidewandeling.

We starten bij manege Casteleyn in Turnhout (België). Na een kort stukje lopen we de natuur al in. Onderweg komen we verschillende informatieborden tegen. Erg handig om een beeld te krijgen van het gebied waar we in lopen. Helaas staan sommige borden er al een tijdje en zijn ze door verwering slecht te lezen. We maken daarom van al die bordjes een foto om thuis eens goed naar de tekst te kunnen turen.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDomberger heide
In 1987 kreeg de natuurvereniging "De Wielewaal vzw" van de stad Turnhout een nieuw reservaat in beheer. Het reservaat werd "De Dombergheide" genoemd, naar een voormalig uitgestrekt heidegebied dat ten noorden van het huidige reservaat lag.

Dwars doorheen het reservaat loopt een historische ontginningsgrens die zich situeert op de overgang tussen het hootland en het heideperceel. Tot het midden van de 19e eeuw strekte zich ten noorden van deze grens een enorme heide uit, die het gehele noordelijk deel van Turnhout bedekte. Ten tijde van Ferraris (1775) stond deze heide bekend als de "Bruyère de Raevels'. Een eerste belangrijke ingreep in het landschap was de aanleg van het kanaal in 1845-1846.

Sinds de tweede helft van de 19e eeuw werd de heide vervolgens geleidelijk aan bebost of omgezet in landbouwgrond. In het reservaat bleef de heide bewaard tot WOII. Nadien werd deze bebost. De noordelijk gelegen bosgebieden situeren zich allemaal op die voormalige heide. Op de kaart zijn ook nog de restanten van voormalige heidevenneljes te herkennen. Sinds het reservaat in beheer is van de "Wielewaal vzw" werd een deel van deze bossen terug omgezet tot heide.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSTen zuiden van de ontginningsgrens wordt reeds gedurende honderden jaren landbouw bedreven. Vroeger lagen hier talrijke kleine akker- en graslandperceeltjes, omzoomd met houtkanten en bomenrijen. Momenteel zijn er nog maar enkele van die houtkanten en bomenrijen aanwezig en de kleine akker- en graslandperceeltjes werden vervangen door grotere hooilanden, graasweiden,  een poeltje en een bosje.

Het reservaat ligt in de driehoek gevormd door de Watertappingstraat in het westen, Dombergstraat in het noorden en het kanaal Dessel - Schoten in het oosten. Deze driehoek beslaat een oppervlakte van +/- 25 ha, waar het reservaat er actueel ongeveer 11 van beslaat. Van deze 11 ha is 6 ha eigendom van de Stad Turnhout en 5 ha van "De Wielewaal vzw".

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSWe lopen al snel tegen een leuk vennetje aan. Een groot aantal kikkers nemen het zekere voor het onzekere en springen snel het water in. Boven het water zwermen veel libellen. Leuk maar zeer moeilijk om op de foto te zetten. Die beesten zijn sneller dan mijn autofocussysteem van de camera.

Vennetjes
Dit vennetje werd uitgediept in de winter van 1990-1991. Het wordt voornamelijk gevoed door regenwater en is dus eerder zuur- en voedselarm. Vroeger kwamen er in de Kempen talrijke gelijkaardige vennetjes voor. Typische planten die bij zulke vennetjes aangetroffen kunnen worden zijn o.a. zonnedauw, moeraswolfklauw en dopheide. Voor vissen zijn zulke vennetjes te zuur, maar bepaalde amfibieën en vooral insecten voelen zich er wel thuis.

De vennetjes zijn bijvoorbeeld een paradijs voor libellen, waarvan vele soorten zich aan het extreme milieu hebben aangepast. De larven van deze vliegkunstenaars ontwikkelen zich gedurende één of meerdere jaren in het venwater, vervellen een aantal keren en komen tenslotte na de laatste vervelling als volwassen libellen uit het water.

Na het leuke vennetje kwamen we bij een mooi stukje hei, met een mooi verhaal. Ook hier kwamen we weer een bordje tegen met interessante informatie. Intussen zet de zon de wereld om ons heen in een prachtig licht. Heerlijk om zo te kunnen wandelen, het komt ten goede aan de foto's.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSHeide
Het perceel dat voor ons ligt, werd reeds in 1990 van dennenbos naar heide omgevormd. Na de omvorming is er een erg speciaal plantje verschenen: het klein warkruid. Deze soort is een parasiet van struikheide en houdt er een wel erg speciale levenswijze op na. In het begin is alles nog normaal: na de kieming ontwikkelt zich immers een klein plantje dat in eerste instantie - via de bladgroenwerking nog voor de eigen voedselproductie instaat.

Wanneer dit kiemplantje in aanraking komt met struikheide begint het zich rond de heide te winden en even later ontwikkelen zich boorwortels die de gastheer binnendringen. Het plantje onttrekt al zijn voedsel uit de struikheide, waardoor de wortels overbodig worden en afsterven.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDe wijnrode draaddunne stengels van het klein warkruid beginnen zich dan doorheen de heidestruiken te vlechten en vormen zo uiteindelijk een netwerk. In de volksmond wordt deze plant dan ook heel treffend "duivelsnaaigaren" genoemd. Het duivelsnaaigaren verkiest vooral de eiwitrijkste, jonge struikheideplanten als gastheer. Daarom moet de heide regelmatig verjongd worden door deze bijvoorbeeld te plaggen, een heel zwaar en arbeidsintensief werk.

Heide herstel
Dit perceel was tot voor kort nog bebost met grove dennen, maar werd in de winter van 1998 - 1999 kaalgekapt met als bedoeling er terug een heidevegetatie te laten ontwikkelen. Tot de bebossing - kort na WOII - zijn deze percelen immers gedurende honderden keren heide geweest. De zaadjes van struikheide en dopheide die zich nog in de bovenste bodemlagen bevinden kunnen echter gedurende tientallen jaren hun kiemkracht behouden. Dit wordt de permanente zaadbank van de heidesoorten genoemd. Hierdoor kan de heide zich spontaan terug herstellen na de kap van het bos en verwijdering van de strooilaag. De boomopslag van voornamelijk berken moet wel regelmatig verwijderd worden. Zoniet zou er zich terug een bos ontwikkelen.

Na het bos, de vennen en de heide komen we bij het kanaal Dessel- Turnhout-Schoten. We lopen langs de oevers en genieten van de vergezichten en de natuur om ons heen. Onderweg zien we de resten van oude fabrieken die hier vroeger voor werk zorgden.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSKanaal Dessel-Turnhout-Schoten
Het Turnhoutse wedervaren in de laatste anderhalve eeuw kan je niet vertellen zonder een plaats voor te behouden aan het kanaal Dessel-Turnhout-Schoten.

Deze vaarweg maakt deel uit van de Schelde-Maasverbinding, een natte droom waar meer dan één heerser sinds de middeleeuwen van wakker ligt. Al in 1517 verleent Karel V een concessie voor de kanalisatie van Demer, Gete en Méhaigne naar de Maas bij Namen. De realisatie van het plan komt er nooit.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSHet is wachten op een onafhankelijke Belgische staat voor er echt werk wordt gemaakt van een waterverbinding tussen Schelde en Maas. In 1845 wordt besloten om een kanaal te graven van Turnhout naar Dessel. Daar sluit de waterweg aan op het Kempisch Kanaal naar Bocholt, vanwaar via de Zuidwillemsvaart naar Luik kan gevaren worden.

Vele hardwerkende keuterboeren laten hun geploeter in de steek en graven mee de vaart uit. Er viel immers een flinke cent te verdienen, zonder dat ze iets in de plaats moesten geven tenzij hun zweet. Op 21 september 1846 wonen 10.000 mensen de officiële inhuldiging van het kanaal bij op de kom van de Kastelein. In een opmerkelijke toespraak vergelijkt burgemeester Dierickx Turnhout met Siberië: in de winter omringd door een wal van slijk; in de zomer door een omheining van zand.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDe burgemeester voorspelt dat het kanaal de Kempen zal omtoveren tot een vruchtbare streek, waarin landbouw en handel een hoge vlucht zullen nemen. De man kan het niet laten zijn spijt uit te drukken over het feit dat de koning bij zo'n belangrijke gebeurtenis afwezig blijft. Hij stelt fijntjes vast dat de Kempen, ook na de Belgische onafhankelijkheid, bij de machthebbers van het land nog steeds in het vergeethoekje ligt.

In 1866 wordt het kanaal doorgetrokken tot Schoten. Meteen was Turnhout per schip bereikbaar vanuit Antwerpen en Luik en was de Schelde-Maasverbinding een feit. De economische heropleving die de burgemeester voorspelde, was de belangrijkste bestaansreden van het kanaal. Meer nog dan een drukke scheepvaarthandel zou het kanaal mineraalrijk Maaswater moeten aanvoeren. Het ontbrak het Kempenzand vooral aan kalk en dat was net overvloedig aanwezig in het Maaswater.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDe Kempense boer die al eeuwen worstelde met zijn arme en zure zandgrond, zou met dit water zijn akkers kunnen bevloeien en vruchtbaar maken. De boerenlogica was simpel: met water kan je gras laten groeien, met dat gras kan je vee voeden, met vee kan je mest winnen en met mest halen we uit de grond wat we maar willen. Althans, dat was de voorspelling.

In de praktijk bleek gauw dat de Maas onvoldoende water kon aanvoeren om alle vloeiweiden en irrigatiekanalen te voeden en van de Kempen een weelderige moestuin te maken. Vele geplande wateringen of vloeiweiden werden nooit aangelegd.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSOm de watertoevoer beter te regelen werden op geregelde afstanden sluizen gebouwd. Toch bleek bijmesten noodzakelijk. Vanaf 1853 werd via het kanaal per schip stadsmest aangevoerd. Maar ook dit had niet het verhoopte succes. De kracht ervan was snel uitgewerkt, waardoor de opbrengsten weer even snel daalden. Mondjesmaat begon men in te zien dat het oorspronkelijke opzet van het kanaal, de Kempen vruchtbaar maken, geflopt was. Pas met de uitvinding van kunstmest zou het probleem van de bemesting in de Kempen een duurzame oplossing krijgen. Tot 1876 had het kanaal vooral belang voor de aanvoer van grondstoffen naar Turnhout.

Hoewel er al in 1848 een bootdienst voor goederen werd ingelegd, bleef de afvoer langs het kanaal miniem tot in de jaren 1860. Vooral steenkool, bouwmaterialen, ruw zout en kalk werden op de Kastelein gelost. In de andere richting vertrokken vooral mijnhout, brandhout en bouwmaterialen.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSIn 1900 werd voor 500.000 ton aan goederen over het kanaal vervoerd. In 1902 begon men dan ook met het verbreden van het kanaal. Het succes van het kanaal als transportweg wordt deels verklaard door de belabberde weginfrastructuur in dit deel van de Kempen.

Wanneer vanaf de eeuwwisseling ook op dit vlak met rasse schreden vooruitgang wordt geboekt, neemt de concurrentie met spoor en weg hand over hand toe. Reeds in 1905 beklaagt men zich erover dat het vrachtvervoer per spoor, en later ook over de weg, de bedrijvigheid op het kanaal flink doet slinken.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSWat men niet voorspeld had, was dat het kanaal de directe aanleiding zou worden voor een nieuwe florissante nijverheid: baksteen. Bij het graven van de vaarweg stootte men immers op dikke kleilagen.

In die dagen van ongebreidelde industriële expansie was de vraag naar baksteen, cement en dakpannen groot. Tientallen steenbakkerijen ontsproten dan ook uit de Kempense grond. Duizenden ladingen stenen, cement en pannen werden via het kanaal verscheept naar het binnenland.

Lange tijd waren de steenbakkerijen en cementfabrieken verantwoordelijk voor de helft of meer van de botentrafiek. Vandaag zijn de enkele handelaars in bouwmaterialen, die nog langs het kanaal gelegen zijn, de laatste gebruikers van het kanaal als transportweg.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDan komen we bij een voetgangersbrug over het kanaal. En hier start het tweede deel van de wandeling. We lopen door een natter gedeelte en merken dat meteen door de muggen die onze blote armen en benen goed weten te vinden. Wat muggenafweermiddel zou niet slecht zijn.

Aan de andere kant van de brug is een rustig landschap te zien. Een klein gehucht komt in zicht. Alles straalt rust uit. Je merkt nauwelijks dat er in de buurt een kanaal ligt. Dat kan ook wel eens anders zijn, leert een verhaal uit de Kempenaar van 1879. "

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPS"In den nacht van zaterdag op zondag kwamen de akelige tonen der alarmklok plotseling onze bevolking uit haren slaap wekken en eene ontzettende ramp aankondigen. De dijk van het Kempische kanaal, tusschen de oude bassin en brug 8, was op een breedte van 10 meter doorgespoeld, en al de landerijen van de Doolhof tot achter de Meirgoren waren daardoor onder water gezet.

Het bruuske water spoelde met zoveel kracht naar de doorbraak, dat een ijzeren schip, hetwelk met eene gansche lading steen in den bassin lag, van zijn ankerplaats losgerukt en als een weerlicht in de doorbraak van den dijk werd geslingerd."

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSWe komen langs een schuur met een behoorlijk golvend dak. Die schuur is minstens 150 jaar oud. Door verschillende verbouwingen is een gedeelte van de oorspronkelijke staat verloren gegaan. De oude hoeve naast de schuur staat al op een kaart uit 1845 onder de naam Meigoorhoeve. Het is een typische Kempische langgevelboerderij.

Dan gaan we weer de natuur in voor een rondje door domein De Doolhof, een mooi stukje natuur.

 

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSDomein De Doolhof
Een verwilderd parkdomein, vochtige hooilanden en bossen. Tot 1999 behoorde dit domein aan de bekende Turnhoutse familie Dierckx. Het bos lag in het verlengde van de statige burgerwoning die aan het begin van de Steenweg op Oosthoven ligt. Toen de wijk achter deze woning werd gebouwd, werd het bosdomein van de woning afgesneden. Sindsdien verwilderde het gebied. In 1999 kocht het agentschap voor Natuur en Bos van de Vlaamse Overheid dit 22 ha grote domein. Wat later werd een bospad opengesteld.

Doolhof uitvoering werken
Sinds 2 jaar vinden er een aantal boswerkzaamheden en onderhoudswerken plaats, in het Domeinbos De Doolhoof waaronder:

Vogelkersbestrijding: De A.vogelkers is een uitheemse, agressieve boomsoort die de natuurlijke, spontane bosontwikkeling ernstig afremt o.m. door zijn vermogen om op zeer korte tijd ganse bosoppervlaktes in te palmen. Door hem te verwijderen worden er terug groei- en ontwikkelingskansen gecreëerd voor soorten die hier wel thuis horen.

Hooilandbeheer: In het domein liggen enkele onbemeste hooilanden die zeer fraaie en soms zeldzame soorten herbergen, zoals knolsteenbreek, pinksterbloem, koekoeksbloem, kruipende zenegroen. Het is de bedoeling om d.m.v. een strikt toegepast maaischema de ontwikkelingsmogelijkheden van deze typische hooilandsoorten te stimuleren.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSEr is gestart met enkele gerichte boswerkzaamheden:
Verwijderen van enkele fijnsparbestandjes: de fijnspar (kerstboom) is eveneens een boomsoort die hier van nature niet voorkomt. Meestal zijn het donkere, structuur- en soortenarme bossen die een ongunstig effect hebben op de bosbodem. D.m.v. beplantingen en natuurlijke verjonging met streekeigen soorten zal een bostype tot stand komen dat hier wel thuishoort.

Dunningskappen: met deze ingreep wordt een dubbel doel beoogd:

Minderwaardige, slechtgroeiende, kwijnende bomen worden verwijderd om de groeikansen van de overblijvende en kwalitatief betere exemplaren te bevorderen.Betere groei- en ontwikkelingsmogelijkheden te bieden aan de hier aanwezige zeldzame bosflora (klaverzuring, gele dovenetel, speenkruid, nagelkruid, klein glidkruid...), die zeker als uniek mag beschouwd worden in de regio. Sommige van deze soorten komen alleen maar voor in oude bossen met een hoge graad van ontwikkeling.

GPSwalking.nl: foto bij GPS wandeling / wandeling / wandeltocht / track / lezing / workshop/ GPSWe lopen langs een paar grote vennen om vervolgens langs het kanaal weer terug te keren naar de parkeerplaats. Dit stuk langs het kanaal is onverhard en redelijk drassig. Gelukkig hebben we goede wandelschoenen aan. Die kunnen we u dan ook van harte aanbevelen.

Dit was ook weer een leuke veelzijdige route met veel variatie. We hadden geluk met het weer want het was grotendeels zonnig weer. Met wat zon ziet de wereld er een heel stuk vriendelijker uit.

Websites
www.turnhout.be