Grebbeberg - Blauwe Kamer

Korte beschrijving

Hier MOET iedere Nederlander een keer geweest zijn! Indrukwekkend: emotie, historie en natuur komen hier bijeen. Natuurlijk is het Militair Ereveld Grebbeberg bekend bij velen, maar nu zijn we er geweest en hebben we ons voor kunnen stellen wat er zich in die verschrikkelijke meidagen van 1940 heeft afgespeeld. We gaan langs de graven en monumenten en de vele restanten uit die tijd. Goede duidelijke presentatie, overigens. We staan een minuut stil onder de Nederlandse vlag, die hier dan echt betekenis krijgt.

Dan vertrekken we over die hoge zandrug, die al in de IJstijd is opgeworpen en die aan de zuidkant is aangevallen door de (Neder)Rijn. De prachtige bossen in fris lentegroen en de steile kant zijn indrukwekkend, het uitzicht fabuleus. We missen helaas de historische aardwal bij de ruïne.

We gaan de trappen af, langs de rivier, om in de ‘aan de andere kant’ gelegen Blauwe Kamer te genieten van de vogelpracht, het rivierenlandschap en de oude steenfabriek. Helaas is het door ons gewenste 4km lange traject gereduceerd tot 2km, omdat het grootste deel van de blauwe Kamer ontoegankelijk is verklaard. Jammer, maar begrijpelijk, want het is er ongehoord druk op deze Hemelvaartsdag. Wat we zien is prachtig; van wat we beleven met deze drukte worden we niet gelukkig. We gaan, onder langs de dijk, terug.

Langs bunkers, stellingen, loopgraven en kazematten bezien we wat deze verdediging heeft betekend.

Anders dan de in deze omgeving uitgezette wandeling van Rob van 27 km, beperken we ons tot deze twee kleine gebiedjes. Geniet ervan en sta even stil bij ons verleden. Fijne wandeling.


Kenmerken

Startpunt: Rhenen, parkeerplaats Grebbeberg 123
Startlocatie: Gelderland, Nederland
Coördinaten N51.955224 E5.599246
Afstanden: 13, 6, 3 km
Type: Bos, Cultuur, Rivier, Vergezicht
Begaanbaar: Doorgaans goed begaanbaar
Scootmobiel: Niet toegankelijk
Honden: Niet toegestaan
Horeca: Onderweg
Gelopen op: 20-05-2013

Route informatie

Een GPS wandeling van 13 km bij Rhenen op de Grebbeberg.
Er zijn verkortingen van 6 en 3 km beschikbaar.
De paden zijn zeer goed begaanbaar – Veel trappen. Hoogteprofiel 50m..
Deze route is NIET geschikt voor scootmobiel.
Er zijn enkele horecagelegenheden.
Er staan overal bankjes.
Van de wandeling is een GPS Track en een GPS Route aangemaakt.



Acties

Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


GPSwalking.nlSTART/FINISH/PARKEREN N51 57.313 E5 35.955
We parkeren op de Parkeerplaats bij het Militair Ereveld Grebbeberg. We zijn vroeg en er is voldoende parkeergelegenheid. Wel hebben we een kwartiertje in de file gestaan bij Rhenen. Iedereen heeft kennelijk bedacht om op deze Hemelvaartsdag naar Ouwehands Zoo te gaan…. In de namiddag als alle parkeerplaatsen vol zijn, zullen alle wegen in de omgeving volledig benut worden om te kunnen parkeren.

De drukte van vandaag zal zich overal doen gelden.

GPSwalking.nlMilitair Ereveld Grebbeberg N51 57.312 E5 36.029
We gaan meteen naar de militaire begraafplaats. We raken onder de indruk van de vele bloemenkransen bij het monument. 4 mei is de dodenherdenking geweest. Niet alleen bij het Nationale Monument op de Dam in Amsterdam, maar ook hier en bij het Ereveld Loenen bij Apeldoorn. Dit is de laatste rustplaats van Nederlandse militairen die in de meidagen van 1940 sneuvelden. Met de aanleg werd al meteen na de strijd begonnen. Sinds 1946 hebben regelmatig herbegafenissen plaatsgevonden. Inmiddels liggen ruim 400 gevallenen in de strijd tegen de Duitsers. http://www.ogs.nl

GPSwalking.nlStel je voor dat een groot buurland vindt dat die drugsnatie Nederland maar eens schoongemaakt moet worden.

Als dat serieus is, dan maken we ons wel ongerust. Als dat land dan al een ander land in Europa heeft ingelijfd met veel militair geweld, dan is het menens. Dat is toch onvoorstelbaar? 74 jaar geleden was dat de situatie:

We roepen onze reservemilitairen op. Die moeten de defensielinies bevoorraden, kanonnen inrichten, munitievoorraden opslaan, zich gereed maken voor de strijd. Slapen in tenten en in boerenschuren in de buurt.

GPSwalking.nlInformatiecentrum Grebbeberg N51 57.352 E5 36.076
Zo hoor je en zie je in het Informatiecentrum wat gewone mensen zomaar overkwam eind 1939. Op een eenvoudige maar doeltreffende wijze wordt er verteld wat zich afspeelde in deze omgeving. Wat de verdedigingslinies voorstelden en hoe een Duitse overmacht ons overrompelde.

Nadat ook Rotterdam was gebombardeerd capituleerde Nederland op 14 mei 1940. In die vijf dagen sneuvelden bijna 2300 Nederlandse militairen.

GPSwalking.nlOm Nederland te beschermen tegen een vijand waren een aantal verdedigingslinies opgebouwd. Zoals de Grebbelinie. Bunkers met kanonnen en in loopgraven opgestelde militairen met geweren en handgranaten konden de vijand tegenhouden.

Maar Nederland kent ook veel laagland en dijken. Grote gebieden kunnen ter verdediging onder water gezet worden. Dat heet inundatie. Erg effectief tegen grondtroepen, maar niet tegen aanvallen vanuit de lucht. Hier tussen Wageningen en Rhenen was het niet mogelijk om weilanden onder water te zetten. Daarom werd deze 4 km brede zwakke plek dan ook door de Duitsers aangevallen.

GPSwalking.nlIn de nacht van 10 op 11 mei werd deze stelling aangevallen door de artillerie. Op 13 mei viel een gedeelte van de Grebbelinie in handen van de vijand.

Kleine groepjes hielden nog stand, maar konden geen weerstand bieden tegen de overmacht. In de nacht trokken zij zich terug.

Na het bombardement op Rotterdam werd op 14 mei 1940 Nederland gedwongen om zich over te geven.

We staan een minuut stil bij de Nederlands vlag.

GPSwalking.nlHet symbool samen met de Nederlandse Leeuw, die we zien op elke grafsteen, voor de vrijheid waarin we kunnen leven. We mogen zeggen wat we willen, we mogen, met respect voor ieder ander, komen waar we willen. We mogen kiezen wie ons mag vertegenwoordigen in het bestuur van het land. We leven naar onze eigen regels en we respecteren de ander.

We worden niet overal aangehouden en gecontroleerd door politie of door militairen. …… Mensen die zich verzetten tegen de vijand worden zomaar doodgeschoten. We mogen ’s-nachts niet meer op straat. Mensen met een Joodse godsdienst worden opgejaagd, opgepakt en verdwijnen. Vaders moeten gaan werken in een ander land om kanonnen te maken en geweren.

Nee, we waren niet meer vrij.

GPSwalking.nlNederlandse Vlag N51 57.337 E5 36.031
De vlag van Nederland staat symbool voor de eenheid en de onafhankelijkheid van het gehele Koninkrijk der Nederlanden. Het rood-wit-blauw is zowel te land als ter zee in gebruik als civiele vlag, dienstvlag en oorlogsvlag.

De Nederlandse vlag is een horizontale driekleur in rood, wit en blauw en worden vernoemd als helder vermiljoen, helder wit en kobaltblauw. In normblad 3055 zijn deze kleuren vastgesteld in Éclairage-coördinaten. Over de afmetingen van de vlag zijn geen voorschriften. In de niet-bekrachtigde Vlaggenwet van 1937 werd de verhouding tussen hoogte en lengte vastgesteld als 2:3, en over het algemeen wordt die verhouding nog steeds nagevolgd. De drie banen zijn even hoog.

GPSwalking.nlDoor de geschiedenis heen wordt dikwijls oranje genoemd in de plaats van rood. Of de relatie met het Huis van Oranje daar mee te maken heeft is niet duidelijk. Daarom mag de oranje wimpel met de lengte van de diagonaal van de vlag bij verjaardagen van het koninklijk huis worden toegevoegd.

Op 4 mei, Nationale Dodenherdenking mag gevlagd worden, halfstok van 18:00h tot zonsondergang (ongeveer 21:10 zomertijd. 5 Mei Bevrijdingsdag, laatste zaterdag van juni op Nederlandse Veteranendag en 15 augustus (16 aug als 15 aug op een zondag valt) Formeel einde van de Tweede Wereldoorlog zijn de vlaggedagen in relatie tot dit ereveld, maar ook in het hele land. http://www.vlaggen.nl/geschiedenis-nederlandse-vlag.html.

GPSwalking.nlWilhelmus N51 57.317 E5 36.033
Blijf ick tot in den doot, de vierde regel uit ons volkslied.

Het is wel het oudste lied, dat als volkslied is gekozen. Het lied stamt uit 1572, maar is pas sinds 1932 officieel geregistreerd als volkslied, dat ‘Wien Neêrlands bloed’ vervangt. Het bestaat uit 15 coupletten, waarvan de beginletters Willem van Nazzov vormen. Meestal wordt het eerste en zesde couplet gezongen. Waarom het zesde? Vooral in de Tweede Wereldoorlog was dat het meest toepasselijk.

GPSwalking.nlWilhelmus van Nassouwe
Ben ik, van Duitsen bloed,
Den Vaderland getrouwe
Blijf ik tot in den dood.
Een prinse van Oranje
Ben ik, vrij onverveerd,
De Koning van Hispanje
Heb ik altijd geëerd

Mijn schild ende betrouwen
Zijt Gij, o God mijn Heer,
Op U zo wil ik bouwen,
Verlaat mij nimmermeer.
Dat ik doch vroom mag blijven,
Uw dienaar t’aller stond,
De tirannie verdrijven
Die mij mijn hart doorwondt.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Wilhelmus

GPSwalking.nlHelden zijn het, die hun leven geven voor onze vrijheid. We gaan langs de graven. Keurig verzorgd met een prachtige bloemenpracht van tulpen. Kransen en bloemen bij het Leeuwenmonument van beeldhouwer Raedecker en zoon.

We blijven hen herdenken.

Klokkentoren N51 57.296 E5 36.041
We steken de weg over, gaan langs door ir. Oud ontworpen Klokkentoren.

Grebbeberg N51 57.265 E5 36.055
We gaan het terrein op waar zoveel geleden is.

GPSwalking.nlHet ziet er vredig uit met mooie lanen, beuken die in het zonlicht stralen van het frisse voorjaarsgroen. Al spoedig zijn we onder de indruk van de schoonheid van deze bossen, het weidse uitzicht, vooral aan de hoge rand. Schilders als Rembrandt, Albert Cuyp en Jan van Goyen hebben de Rijn, de Blauwe Kamer en de Betuwe op schilderijen vastgelegd.

We zien Rhenen en de brug over de Nederrijn, schepen nuffen over het water. Een toren aan de horizon. Even genieten op een bankje.

Dit is toch een andere manier van wandelen, dan we gewend zijn.

GPSwalking.nlOntstaan Heuvelrug N51 57.129 E5 35.295
We zien nu hoe steil de rand is en vragen ons af waarom dit zo gekomen is.

We raadplegen de wandeling van Rob: Dit landschap is ruim 150.000 jaar geleden ontstaan in het Salien, de voorlaatste ijstijd. Dikke pakketten landijs van honderden meters dik werden toen vanuit het noorden van Nederland tot halfweg ons land geschoven. Door de druk van het ijs werd de bevroren ondergrond opzij en omhoog geschoven. Zo ontstond de langgerekte hoogtes van de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe. Men noemt dit ook wel een stuwwallen.

GPSwalking.nlRuïne en Koningstafel N51 57.109 E5 36.052
Ringwalburcht op de Heimenberg N51 57.139 E5 36.064

Dan komen we bij een ruïne. Het blijkt een boswachterswoning geweest te zijn. Gebouwd in 1840 en benut tot 1992. We kunnen nog zien waar de voortuin is geweest.

De trap rechts van het huis brengt ons op een door mensen opgeworpen aarden wal. Het blijkt het uiteinde van een Ringwalburcht te zijn. Iets verder is een doorsnede van deze 400 meter lange wal te zien. Het is niet helemaal duidelijk hoe deze wal ontstaan is, maar men denkt aan een Keltisch monument of een Frankisch machtscentrum opgericht rond 670 en uitgebreid in de 11e eeuw. Karel V schijnt aan de Koningstafel gegeten te hebben.

GPSwalking.nlAan het andere einde van de wal is een Uitkijkplatform N51 57.137 E5 36.280 gebouwd. http://www.collectieutrecht.nl.

We gaan de trappen af bij het bankje van de Koningstafel. Er is ook een mogelijkheid om verder te gaan langs de Ringwal tot het uitzichtpunt en dan door de wal heen iets verder rechts naar beneden te gaan.

Wij gaan onderlangs de rivier. Bij de drukke kruising houden we rechts aan en gaan we de Grebbedijk op. Bij veel verkeer kun je onder langs de dijk lopen.

GPSwalking.nlHoornwerk bij de Grebbesluis N51 57.266 E5 36.655
Op de dijk zien we links het Hoornwerk bij de Grebbesluis en rechts zien we de wallen van de vier Bastions.

De Grebbelinie is een verdedigingslinie in de Gelderse Vallei tussen de Nederrijn en het Eemmeer. De linie is al aangelegd vanaf 1744 en later versterkt. Door inundatie kan het voorliggende gebied onder water gezet worden. Met de aarden voorposten en schansen werd een doeltreffend verdedigingssysteem opgebouwd.

Kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog is de linie versterkt met talrijke kazematten en veldversterkingen.

GPSwalking.nlHoornwerk bij de Grebbesluis N51 57.266 E5 36.655
Het Hoornwerk is een verdedigingssyteem dat dateert uit 1745, toen de Republiek de Verenigde Nederlanden zich bedreigd voelde door de onrust in Europa tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog.

Het werk is een van de oudste onderdelen van de linie en bestaat uit twee bastions (aarden wallen met natte grachten) ter verdediging van de Grebbesluis.

De sluis bestaat niet meer.

GPSwalking.nlBastions N51 57.062 E5 36.352
Rechts zien we nog drie bastions, die in de 18e eeuw zijn aangelegd door de bouwer Du Moulin om de toenmalige vijand Frankrijk voor de Buitengrift te kunnen stoppen.

Tussen de grebbeberg en de Bastions ligt de Buitengrift, die het Valleikanaal of Grebbe met de Rijn verbindt.

In de meidagen van ’40 verdedigden de Nederlandse strijdkrachten dit gebied met gebrekkige en verouderde wapens, niet opgewassen tegen de overmacht met de meest moderne wapens.

GPSwalking.nlDijkhuisje Dijkmagazijn N51 57.080 E5 36.851
Verderop moeten we wee even naar boven de dijk op. We zien daar het dijkhuisje van het Dijkmagazijn staan.

We willen zo graag het gebied rechts inlopen, maar de toegang is slechts toegestaan vanuit het Restaurant De Blauwe Kamer. Dus moeten we nog een flink eind doorlopen; in totaal zeker 2 km.

Zeker de betonnen weg naar het veerpont toe is erg druk met fietsers, motoren en auto’s. Het wandelt niet prettig op deze drukke dag.

GPSwalking.nlBlauwe Kamer N51 56.834 E5 36.401
De Blauwe Kamer is een rivieroeverreservaat aan de noordelijke oever van de Nederrijn tussen Rhenen en Wageningen tegen de voet van de Grebbenberg. Bij het informatiecentrum van het Utrechts Landschap, kan de Nederrijn overgestoken worden met de pont naar Opheusden.

De Blauwe Kamer heet naar een voormalige steenfabriek die hier tot 1975 bakstenen produceerde. Door veranderende productiewijzen, kwam een einde aan deze en vele andere kleine steenfabrieken. Het land kreeg een nieuwe bestemming; middels natuurontwikkeling wordt nu getracht om weer een natuurlijke rivieroever te krijgen.

GPSwalking.nlIn 1992 werd de zomerdijk doorgestoken om zo de natuurlijke dynamiek van het rivieroeverlandschap te herstellen.

Hierdoor loopt het achter deze dijk gelegen land regelmatig onder water. Hierdoor en door de inzet van grote grazers, is er een divers landschap ontstaan.

In 2002 is de Grebbeberg die de zuidkant van de Utrechtse Heuvelrug vormt, verbonden met de Blauwe Kamer. Hierdoor is er een royale hoogwaterplaats ontstaan voor de koniks en galloways.

GPSwalking.nlPanorama Restaurant De Blauwe Kamer N51 56.626 E5 36.931
We pauzeren even op het terras van de Blauwe Kamer, waar ook het Infocenter is gevestigd.

Aan de overzijde van de rivier ligt ook een terras bij het oude veerhuis, alleen te bereiken via het veerpont. De veerdienst Opheusden-Wageningen is een van de oudste van Nederland als belangrijke schakel tussen Wageningen en de Betuwe. Het pont is een Gierpont: een rij gierschuitjes liggen verankerd in het midden van de rivier. Door de gierkabel kan de pont naar links of naar rechts gedreven worden door de stroming van de rivier. Dit pont wordt overigens ondersteund door een dieselmotor.

GPSwalking.nlNeder-Rijn N51 56.642 E5 36.264
De Neder-Rijn is een Nederlandse rivier en de tak van de Rijn die vanaf Angeren, net voor de afsplitsing van de IJssel bij Arnhem de voortzetting vormt van het Pannerdensch Kanaal. Soms wordt dit kanaal eveneens tot de Nederrijn gerekend; de rivier begint dan bij de afsplitsing van de Waal, kort voor Pannerden.

Vanaf Wijk bij Duurstede wordt de hoofdstroom Lek genoemd en de oude stroom Kromme Rijn.

GPSwalking.nlVogelkijkhut N51 56.860 E5 36.795
De Blauwe Kamer is een groot natuurgebied, dat beperkt toegankelijk is gemaakt langs een drukke route. Honden zijn niet toegestaan, ook nit aangelijnd!

Je passeert de kade van de Rijn, ziet uit over de aangeslibde vlakte met in de achtergrond de steile beboste helling van de Grebbeberg. Prachtig gezicht.

Langs een verhoogd uitzichtpunt en over een planken vlonder loop je over een holle weg met links en rechts aarden wallen, zodat je de vogels niet verstoort, naar de vogelkijkhut.

GPSwalking.nlHet is een drukte van belang en vogelkenners genieten hier met enorme kijkers van de vele soorten die hier vliegen, vissen, nestelen en vooral veel kwetteren.

Voor vogelliefhebbers is de Blauwe Kamer een waar paradijs. De vogelkijkhut biedt uitzicht over het vogelrustgebied. Regelmatig laten lepelaars, talingen, kwartelkoningen, steltlopers en torenvalken zich zien.

Steenoven N51 56.612 E5 37.082
We gaan terug en komen langs de Steenfabriek. In de Blauwe Kamer staan restanten van een steenfabriek. Deze fabriek bakte tussen 1890 en 1975 bakstenen van rivierklei.

GPSwalking.nlIn de hoogtijdagen na de Tweede Wereldoorlog verlieten iedere week 500.000 stenen de fabriek. De wijk Tuindorp in Utrecht is voor een groot deel met stenen uit de Blauwe Kamer gebouwd. Tegenwoordig gebruiken koniks, grootoorvleermuizen en wilde bijen de ruïnes om in te schuilen.

Na een veetunnel komen we weer terug bij het restaurant. De route 2 tot 3 km lang en bijzonder mooi en rustgevend op doordeweekse dagen. http://www.utrechtslandschap.nl/p3.php?RubriekID=2198.

GPSwalking.nlWe gaan weer helemaal terug naar het Hoornwerk waar het moeilijk is om over te steken. Goed uitkijken dus.

We zien nog enkele bunkers staan. Aan de overkant zien we de Grebbe of Valleikanaal. We gaan het zijweggetje naar rechts in maar Zideris. Meteen al staan er enkele kazematten.

Aanval op de Grebbeberg N51 57.364 E5 36.668
Op 10 mei 1940 worden de Nederlandse neutraliteitsillusies vertrapt door de binnenvallende Duitse legers. Het deel van Nederland dat daadwerkelijk verdedigd zal worden, beperkt zich tot de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht.

GPSwalking.nlHet Nederlandse veldleger is met 300 000 voornamelijk dienstplichtige soldaten te gering van omvang om met enig kans op succes het hele grondgebied te beschermen. De Grebbelinie vormt de belangrijkste oostgrens van het te verdedigen gebied. De Duitse 207de Infanteriedivisie aan gevuld met SS_regiment ‘Der Führer’ heeft opdracht een doorbraak in de Grebbelinie te forceren op de as Wageningen-Rhenen.

Met het uitvoeren van die opdracht begint in de vroege ochtend van 11 mei de Slag om de Grebbeberg. Drie dagen leveren de Nederlandse soldaten op en voor de Greb wanhopig strijd met een in aantal en bewapening superieure vijand.

GPSwalking.nlIn de middag van 13 mei slopen de Duitsers de laatste verdedigingslijn op de Berg, dan is de onvermijdelijke nederlaag een feit. Tijdens de oorlog op de Greb lijden de Duitsers gevoelige verliezen.

Der Teufelsberg, de Duivelsberg, is de geuzennaam die zij na de slag aan de Grebbeberg toekennen. Deze naam is een verholen eerbetoon aan het Nederlandse veldleger dat op de Grebbeberg krachtig verweer heeft geboden aan een overmachtige vijand. www.Grebbeberg.nl.

Bunker S-15 N51 57.322 E5 36.489
In de vroege uren van de eerste oorlogsdag bezette de twaalf manschappen van de groep Hendrikse de S-15 en de er achter gelegen opstelling. Het terrein waarop zij vuur moeten uitbrengen ligt aan de andere kant van het riviertje de Grebbe. Daar wordt het schootsveld van de soldaten echter beperkt door de aanwezigheid van een boomgaard. Misplaatste zuinigheid heeft het rooien van de fruitbomen in de mobilisatieperiode belet.

GPSwalking.nlDe groep heeft de beschikking over een licht mitrailleur. Munitie voor deze mitrailleur is slechts beperkt voorhanden: twaalf trommels met 60 patronen elk zijn volstrekt onvoldoende voor het voeren van een langdurig gevecht.

Na een aarzelend begin in de avond van 10 mei dalen e de volgende dagen steeds meer Duitse granaten neer op de berg. Op 12 mei, rond het middaguur, teistert een zeer zware artilleriebeschieting de directe omgeving van de S-15. De kazemat blijft een voltreffer bespaard. Wel vliegen er enkele granaatscherven door het schietgat, overigens zonder slachtoffers te maken.

GPSwalking.nlDeze beschieting vormt de voorbode van de Duitse aanval op het Hoornwerk, de eeuwenoude verdedigingsschans die de oostelijke opgang van de Grebbeberg boogvormig afschermt. Tot het uiterste stand houden, dat is de opdracht aan de soldaten die zich op het hoornwerk hebben ingegraven.

Zwaar beschadigde stellingen, falende mitrailleurs, wanhopig munitiegebrek en een stagnerende aanvoer onttrekken aan deze opdracht veel van zijn praktische betekenis.

Een deel van de verdedigers wijkt voor de Duitse overmacht en trekt zich over de Grebbe terug richting Rhenen. De groep Hendrikse wordt in het kielzog van deze terugtocht meegezogen. Honger, oververmoeidheid en angst hebben het moreel van de mannen aangetast, hun wil tot verzet is na drie dagen oorlog gebroken.

GPSwalking.nlZideris N51 57.504 E5 36.503
Zideris is een kleinschalige organisatie, die professionele begeleiding en ondersteuning geeft aan kinderen en volwassenen met een verstandelijke beperking.

Op dit landgoed Heimerstein staan circa twintig woningen voor 120 cliënten. Er zijn activiteiten voor beleving en recreatie, of eenvoudige werkzaamheden voor bedrijven uit de omgeving.

Pauze N51 57.504 E5 36.503
Het restaurant is open voor publiek en in de keuken en in de bediening werken de cliënten. Zij verzorgen belegde broodjes, soepen, uitsmijters, maar ook koffie met gebak of een heerlijk ijsje.

Het Landgoed is ontstaan rond een middeleeuws kasteel, dat naderhand is verbouwd tot een aanzienlijk woonhuis. Daarin woonde vanaf 1840 Baron von Knobelsdorff. Daarna is het overgegaan naar de familie Schimmelpenninck tot Nijenhuis. In 1920 is het verkocht en ingericht voormensen met een verstandelijke handicap. In 1040 volledig verwoest en in 1946 herrezen met het huidige hoofdgebouw.

GPSwalking.nlKazemat S-17 N51 57.510 E5 36.252
Dan gaan we links het bos in. Ja het wordt gestadig klimmen. We zien rechts een pad naar Kazemat S-17.

Op X-zeit, 3 uur 55 in de vroege ochtend van de 10e mei 1940 overschrijden de Duitse legers de Nederlandse Grens. Het aanvalsplan voorziet voor die dag onder meer in de val van de Grebbeberg. ‘Voor de avond Rhenen bereiken’ is de opdracht aan de Duitse 207de infanteriedivisie, voor deze gelegenheid versterkt met het SS-regiment ‘Der Führer’. Een vijandelijke troepenmacht van 20 000 man zet koers richting Grebbeberg.

De Nederlandse troepen die de aanval op het centrale deel van ons land moetenopvangen staan opgesteld achter de IJssel en in het gebied van de Gelderse Vallei. De taak van de IJssellinie is de vijandelijke opmars te vertragen, de Grebbelinie moet de Duitse oorlogsmachine tot staan brengen. De Grebbeberg vormt de meest zuidelijke punt van de Grebbelinie.

GPSwalking.nlDe verdediging van de Grebbeberg, is toegewezen aan het Achtste Regiment Infanterie: 2500 Soldaten verdeeld over drie bataljons. Het eerste bataljon is gelegerd op het centrale deel van de Grebbeberg, het tweede bataljon tegen de flanken van Greb richting Achterberg en het derde bataljon in de voorpostenstrook halverwege de Grebbeberg en Wageningen.

In de avond van 10 mei arriveren de Duitse troepen, met ruime vertraging, in Wageningen. De volgende ochtend markeert Duits artillerievuur het begin van de slag om de Grebbeberg.

Tegen alle Duitse verwachtingen in duurt de slag drie dagen. Drie dagen waarin het gebied op en om de Grebbeberg het toneel is van hevige gevechten. Drie dagen waarin de Nederlandse verdediging zware offers brengt. Voor 420 Nederlandse Soldaten betekent de slag het einde van hun leven. Zij zijn geroepen naar de Greb om er vervolgens nooit meer van terug te keren.

GPSwalking.nlKazemat: S-17
Bouwjaar: 1939. Sectiecommandant: sergeant Th. G. de Kok Bewapening: 2 zware mitrailleurs

Op zondag 12 mei 1940 ziet de bezetting van de kazemat de Duitsers doorbreken bij Kruiponder, een boerderij onmiddellijk ten oosten van de Grift. Dan komen de beide zware mitrailleurs in actie. De vijandelijke opmars ondervindt hiervan ernstige hinder.

GPSwalking.nlUitgegraven restant van kazemat G-18 N51 57.493 E5 36.217
In de mobilisatieperiode van September 1939 tot mei 1940 werden in Nederland 624 kazematten met een gietstalen koepel vervaardigd en geplaatst.

Na de capitulatie op 15 mei 1940 hadden G-kazematten geen militair strategische betekenis meer en werden vanwege het kostbare pantserstaal in 1941 op grote schaal met behulp van springstof gesloopt en afgevoerd richting Duitse oorlogsindustrie. Ook de 27 G-kazematten die de Grebbeberg en directe omgeving destijds telde ondergingen dit lot. Vandaag de dag zijn er landelijk met zekerheid nog maar 8 intacte voorbeelden van G-kazematten bekend.

GPSwalking.nlOp de Grebbeberg zijn de restanten van G-kazematten niet veel meer dan anonieme stuken beton die her en der in het landschap verscholen liggen. De in maart 2010 onder archeologisch toezicht uitgegraven restanten van kazemat G18 zijn daarvan een aansprekend voorbeeld. De karakteristieke afdruk van de koepel is nog duidelijk te zien in de betonwand.

Samen met de nabijgelegen en gaaf bewaard gebleven kazemat S17 vormt de G18 een bijzonder ensemble op de flanken van de Grebbeberg. Anders dan de meeste verdedigingswerken uit de meidagen van 1940 was het schootsveld niet gericht naar het oosten, maar naar het noorden, richting Achterberg.

GPSwalking.nlHerstelde Loopgraaf N51 57.408 E5 35.767
In Rhenen is in 2004 de laatste hand gelegd aan het herstel van de 'stoplijn', de laatste linie in de verdediging van de Grebbeberg bij Rhenen. De loopgraaf was oorspronkelijk meer dan vier kilometer lang.

Met steun van de provincie Utrecht is een stuk van 40 meter opnieuw uitgegraven, precies op de plek waar de Nederlandse majoor Jacometti destijds, op 12 mei 1940, vergeefs de tegenaanval op de Duitsers inzette.

Bij de Slag om de Grebbeberg, die drie dagen duurde, sneuvelden 382 Nederlandse soldaten. Het herstelde deel van de stoplijn wordt opengesteld op Open Monumentendag, zaterdag 11 september 2004. Bij de grote hoeveelheden ijzerwaren die bij de graafwerkzaamheden naar boven zijn gekomen behoren de staaldraden, die werden gebruikt om de houten schotten te 'spannen', het kippengaas diende voor het dragen van de camouflage en vormde het 'dak' van de loopgraaf.

GPSwalking.nlWe kunnen de weg volgen richting Rhenen, maar vandaag staat die helemaal vol met geparkeerde auto’s van bezoekers aan.

Ouwehands Dierenpark N51 57.364 E5 35.479
Daarom volgen de kortere verbinding naar ons parkeerterrein over een geïmproviseerd pad. Bij nat weer zal dat minder droog zijn.

Zo komen we terug na een enerverende, maar niet al te zware wandeling. Het heeft ons naast een historisch zicht over de Slag om de Grebbeberg ook een mooi zicht gegeven op de natuur in deze omgeving.

Een mooie dag. Groet. Arnold

Startpunt 

  • START/FINISH/PARKEREN Grebbeweg 123 Rhenen N51 57.313 E5 35.955
  • Station Rhenen (op 1,5km tot Ereveld)  N51 57.468 E5 34.696

Geraadpleegde websites:

POI’s

  • Militair Ereveld Grebbeberg N51 57.312 E5 36.029
  • Informatie centrum Grebbeberg N51 57.352 E5 36.076
  • Nederlandse Vlag N51 57.337 E5 36.031
  • Wilhelmus N51 57.317 E5 36.033
  • Klokkentoren N51 57.296 E5 36.041
  • Grebbeberg N51 57.265 E5 36.055
  • Ontstaan Heuvelrug N51 57.129 E5 35.295
  • Ruïne en Koningstafel N51 57.109 E5 36.052
  • Ringwalburcht op de Heimenberg N51 57.139 E5 36.064
  • Uitkijkplatform N51 57.137 E5 36.280
  • Hoornwerk bij de Grebbesluis N51 57.266 E5 36.655
  • Bastions N51 57.062 E5 36.352
  • Dijkhuisje Dijkmagazijn N51 57.080 E5 36.851
  • Blauwe Kamer N51 56.834 E5 36.401
  • Panorama Restaurant De Blauwe Kamer N51 56.626 E5 36.931
  • Neder-Rijn N51 56.642 E5 36.264
  • Vogelkijkhut N51 56.860 E5 36.795
  • Steenoven N51 56.612 E5 37.082
  • Aanval op de Grebbeberg N51 57.364 E5 36.668
  • Bunker S-15 N51 57.322 E5 36.489
  • Zideris N51 57.504 E5 36.503
  • Pauze N51 57.504 E5 36.503
  • Kazemat S-17 N51 57.510 E5 36.252
  • Uitgegraven restant van kazemat G-18 N51 57.493 E5 36.217
  • Herstelde Loopgraaf N51 57.408 E5 35.767
  • Ouwehands Dierenpark N51 57.364 E5 35.479